67 رصد دانشآموزان دوزبانه، پشت خط مردودي
حدود 65 درصد مردوديهاي کلاس اول و دوم دبستان در ايران، در استانهاي محروم دوزبانه رخ ميدهد؛ استانهايي که عموما از محرومترين استانهاي کشور نيز محسوب ميشوند. شوک منفي مردودشدن در سال اول دبستان، ميتواند تا سالها روح و روان اين کودکان را تخريب کرده و فقر آموزشي آنها را تشديد کند. دومين همايش توسعه و عدالت آموزشي با اين رويکرد و با موضوع «پيشدبستاني، زيربناي عدالت آموزشي پايدار، صبح دوشنبه، 29 آذر در دانشگاه الزهرای تهران برگزار شد. مؤسسه مطالعاتي «حاميان فردا» (ميزبان دبيرخانه دائمي «توسعه عدالت آموزشي»)، با مشارکت مؤسسه آموزشي و پژوهشي «همنوا» و نيز دانشگاه الزهرا(س)، نشستي يکروزه را با حضور جمعي از اقتصاددانان، سياستگذاران و جمعي از فعالان آموزشي برگزار کرد و در آن به بررسي چالشهاي فراروی توسعه پيشدبستاني بهعنوان زيربنايِ عدالت آموزشي هدفمند و پايدار پرداخته شد. در اين نشست تخصصي و آموزشي، جمع کثيري از فعالان اجتماعي و اقتصادي حضور داشتند که در پنلهاي جداگانهاي به طرح مباحث و ديدگاههاي خود پرداختند. سلسله همايشهاي «توسعه عدالت آموزشي»، ميکوشد تا با تشويق همانديشي، همگرايي و همکاري بهمنظور کاهش فقر آموزشي کودکان، زمينهساز تحقق عدالت اقتصادي و اجتماعي پايدار در کشور شود.
ضرورت توجه به مقطع پيشدبستاني
يادگيري زبان و جايگزيني آن بهجاي آموزش پيشدبستاني و بوميسازي کتابهاي این دوره تحصیلی، از جمله برنامههايي است که آموزشوپرورش براي رفع مشکلات زبانآموزي دانشآموزان در نظر گرفته است. آموزشوپرورش ميخواهد با توسعه دورههاي پيشدبستاني، وضعيت آموزشي دانشآموزان دوزبانه را بهبود ببخشد؛ در همين حال، دوره پيشدبستاني تا سال 94، براي بچهها اجباري نشده بود و از این سال، پيشدبستاني، پوشش دولتي پيدا کرد و اجباری شد. اوايل امسال بود که علياصغر فاني، وزير سابق آموزشوپرورش، دراينباره گفت: در بحث ورود به تحصيل، يکي از بزرگترين مشکلات، دوزبانهبودن برخي از نقاط کشور است؛ به گونهاي که در اين مناطق، کودک پس از ورود به مقطع دبستان بهدليل آشنايي با زبان مادري و ناآشنا بودن با زبان فارسي، نميتوانست درس را خوب بفهمد و در نتيجه، عقب ميماند؛ بنابراین اين مشکل تا هنگامي که کودک با زبان فارسي آشنا شود، ادامه خواهد داشت. با توجه به اين مقوله، در سال 95 براي اولينبار پيشنهادي به دولت ارائه شد تا برمبناي آن، اعتباري بالغ بر 501 ميليارد تومان براي توسعه پيشدبستانيها در کشور اختصاص يابد که با توجه به اهميت موضوع، نمايندگان مجلس نيز قطعا به اين اعتبار خواهند افزود. به گفته او، هدف اين پروژه، مناطق دوزبانه کشور همچون سيستانوبلوچستان است: براساس اين طرح، کودک در پنجسالگي به اين مهدها آمده و آموزشهاي لازم را فراگرفته سپس با همسالان خود، همبازي شده تا هنگام ورود به دبستان با مشکل درکنکردن زبان فارسي، روبهرو نشود؛ گرچه براساس گفتههاي مسئولان آموزشوپرورش، تدريس کتابهاي بومي در مدارس، قرار است از سال آينده اجرايي شود اما اين طرح با وجود نقاط مثبتي که دارد، ميتواند بار بيشتري بر دوش معلمان دانشآموزان دو زبانه بگذارد.
استقبال نکردن از پيشدبستانيها بهدليل اختياري و پوليبودن
در بخشي از همايش «پيشدبستاني، زيربناي عدالت آموزشي پايدار»، انسيه خزعلي، رئيس دانشگاه الزهرا(س) گفت: در برخي از استانها بهدليل ايجاد پيشدبستاني اختياري و پولي، خانوادهها فرزندانشان را کمتر به اين دوره ميفرستند. خزعلی در همايش «پيشدبستاني، زيربناي توسعه عدالت آموزشي»، گفت: مسئله پيشدبستاني، ضمن اينکه محور بزرگي در مسير عدالت است، از محورهاي اصلي و کشف استعدادهاي ايران اسلامي نيز بهشمار ميآيد. او افزود: بحث آموزش و سوادآموزي، رابطه تنگاتنگي با جنبههاي مختلف فقر از لحاظ فرهنگي، جغرافيايي و ارتباطي دارد. خزعلي تصريح کرد: اگر برنامهريزي مناسبي داشته باشيم، ميتوانيم خلأ فقر را پرکنيم و به عدالت نزديکتر شويم. رئيس دانشگاه الزهرا(س) تصريح کرد: در سالهاي گذشته، اين مسئله در آموزشوپرورش مطرح شد اما در برخي از استانها انجام نشد و اگر هم بهدرستي انجام نشود، به بيعدالتي منجر خواهد شد. او يادآوری کرد: پيشدبستاني بهدليل اختياري و پوليبودن، موجب شده است برخي از خانوادهها از ورود فرزندشان به اين دوره، جلوگيري کنند؛ يعني اينگونه بهنظر ميرسد، کساني که تمکن مالي دارند، از ابتدا جلوتر از بقیه هستند که اين مسئله بهشدت خطرناک است و اينگونه ما بذر بيعدالتي را ميکاريم.
۶۷ درصد مردوديهاي اول و دوم ابتدايي در ۹ استان دوزبانه متمرکز هستند
ميثم هاشمخاني، مدير مؤسسه مطالعاتي حاميان فردا، سخنران ديگر اين همايش بود. اين پژوهشگر اقتصاد اجتماعي گفت: حدود ۶۷ درصد مردوديهاي سال اول و دوم دبستان در ۹ استان دوزبانه متمرکز هستند که ۲۲ درصد مربوط به استان سيستانوبلوچستان است. ميثم هاشمخاني در دومين همايش توسعه عدالت آموزشي با محور «پيشدبستاني، زيربناي عدالت آموزشي پايدار» گفت: بايد اقتصاددانان با آموزشوپرورش آشتي کنند تا از محکوميت کودکان فقير به فقر مادامالعمر جلوگيري شود و ۱۱ ميليارد نفر/ ساعت از کودکان و نوجوانان ايراني در هر سال مديريت شوند؛ همچنين بايد سهم بهينه بودجه آموزشوپرورش از توليد ناخالص ملي، محاسبه و ميزان بهينه تمرکز در سياستهاي مديريتي و بودجهاي تأمين و جايگاه آموزشوپرورش در سياستهاي کلي اقتصاد مقاومتي، طراحي شود. در ۹ استان دوزبانه با يک درصد رشد پوششِ پيشدبستاني در سال بعد، 0,3 درصد از مردوديهاي سال اول دبستان کم شده است. او راهحلها را هدفگذاري و پايش شفاف، گزارشهاي آماري عمومي سالانه و تمرکز بيشتر بر پروژههاي تأثيرگذار از طريق ارزيابي اثرگذاري دانست. او بيان کرد: در فقيرترين دهک درآمدي، هزينه سالانه آموزش کودکان در سال ۹۳، ۴۰۱ هزار ريال و در سال ۹۴، ۳۹۲ هزار ريال بوده است. به گفته هاشمخاني، درصد خانوارها با مخارج آموزشيِ زير ماهانه هزار تومان براي هر فرزند دانشآموز براي استان بوشهر، نزديک به ۴۹ درصد، براي استان کردستان، نزديک به ۵۵ درصد و در استان سيستانوبلوچستان، نزديک به ۷۰ درصد است که منبع آن محاسبات، براساس دادههاي خام آمارگيري بودجه خانوار مرکز آمار ايران در سال ۹۴ بوده است.
۵ درصد کودکان دوزبانه، افت تحصيلي دارند
احمد ميدري در بخش ديگري از اين همايش به چالشهاي فراروي آموزش در مناطق دوزبانه اشاره و تصريح کرد: برخي اهالي محلي، تمايل ندارند فرزندانشان فارسي ياد بگيرند؛ بنابراین بايد رويکرد عوض شود. نظام آموزشي نيز باید بستر آموزش زبان محلي را فراهم کند تا آنها نيز متمايل به زبان فارسي شوند. احمد ميدري در همايش «پيشدبستاني، زيربناي توسعه عدالت آموزشي» که در دانشگاه الزهرا(س) برگزار شد، گفت: ميزان دانشآموزاني که در مدرسه ثبتنام نميکنند، مرگ کودکان زير پنج سال، کوتاهقدي و سوءتغذيه در همه کشورها کاهش يافته است. رتبه ايران از سال ۱۹۹۵ تا ۲۰۱۵، در اين موارد از ۷۵ به ۶۰ کاهش يافته است اما اين کاهش نيز ناخوشايند و مطلوب براي ما نيست. او به اهميت پيشدبستانيها اشاره کرد و گفت: در استان خوزستان، بهطور متوسط افراد دوزبانه وجود ندارند و افت تحصيلي در پايه اول، کمتر از دو درصد است اما در شهر شادگان که اهالي آن دوزبانه هستند، افت تحصيلي به ۹ درصد ميرسد؛ يعني پنج درصد کودکان دوزبانه، افت تحصيلي دارند.
او تصريح کرد: هنگامي که به خوزستان رفته بوديم، خيلي از دوزبانهها تمايل نداشتند فرزندانشان فارسي ياد بگيرند؛ بنابراین، ما بايد رويکرد خود را عوض کنيم. نظام آموزشي و بخش خصوصي نيز بستر آموزش زبان محلي يا عربي را فراهم کند تا آنان نيز بهسمت زبان فارسي، تمايل نشان دهند. او تأکيد کرد: يکي از عوامل اصلي فقر کودکان، دوزبانه بودن آنان است و بايد پيشدبستانيها را در اين مناطق، راهاندازي کنيم زيرا یادنگرفتن زبان رسمي کشور براي آنان آسيبزاست
روزنامه وقایع اتفاقیه ۱۳۹۵/۹/۳۰.
