اکنون به اختصار به معرفی و تحلیل شیوههای انجام سه دسته از فعالیتهای یاد شده میپردازیم.
اول-معرفی و تحلیل شیوهء بررسی وضعیت موجود و نارساییها و مشکلات
از بررسی اسناد و مدارک منتشر شده دربارهء برنامههای اول و دوم توسعه(مأخذ ۱۱ و ۱۲)چنین برمیآید که بررسی فعالیتهای اول توسط کارشناسان سازمان برنامه و بودجه (مدیریت آموزش و پرورش)و کارشناسان وزارت آموزش و پرورش انجام میشود. محتوای کلی آن بیشتر معطوف به ارائهء تصویر کمّی از تحولات گذشتهء بخش و شاخصهای آن است که با فهرستی از تنگناها و مشکلات مرتبط با جنبههای کیفی آموزش همراه میشود.این مشکلات از اظهار نظرهای مسؤولان و صاحب نظران آموزش و پرورش برداشت شده است و با اطلاعات مندرج در توصیههای کمّی تحولات گذشتهء بخش ارتباط مستقیمی ندارد.
این بررسی در فرایند تهیه و تدوین برنامه اهمیت ویژهای دارد و هدف آن شناخت ریشههای مسائل،تنگناها و محدودیتهای بخش است و به همین جهت باید از جنبهء تحلیلی قوی برخوردار باشد اما چون در ایران،برنامهریزی توسعه به شکل یک فعالیت ادواری در مقاطع معمولا پنج ساله تکرار میشود و باید در یک زمانبندی بسیار فشردهء چند ماهه به اتمام برسد،انجام دادن مطالعات تحلیلی برای بررسی عملکرد گذشته و وضع موجود میسر نیست.علاوه بر این،مسؤولان دستگاههای اجرایی که اعضای مؤثر کمیتهء برنامهریزی هستند،اینگونه تحلیلها را نقد عملکرد خود تلقی میکنند.بنابراین و با توجه به روحهء دیوان سالاری حاکم بر واحدهای دولتی نمیتوان انتظار داشت که حتی اگر کارشناسان فرصت کافی و توان فنی لازم را هم داشته باشند،اجازهء انجام دادن اینگونه تحلیلها را بیابند.
از مطالعهء اسناد به برنامهء گذشته برمیآید که فهرست مسائل آموزش و پرورش در این برنامهها تقریبا مشابه یک دیگر است(ص ۱۳۰ مأخذ ۸).یکی از دلایل این امر کم تأثیر بودن مسائل و تنگناها در شکلگیری محتوای برنامههاست.اگر مسائل آموزش و پرورش را بتوانیم برحسب ماهیت به کمّی و کیفی تقسیم کنیم،میبینیم که معمولا مباحث کمّی-مثلا وضعیت پوشش تحصیلی یا میزان دسترسی دختران به آموزش یا حتی نابرابری دسترسی به آموزش و پرورش یا توزیع امکانات آموزشی بین استانها و مناطق-در محتوای برنامهها بیشتر مورد توجه قرار میگیرد و در طول زمان هم بهبودی نسبی در وضعیت آن حاصل
