ریاضی و وسایل کمک آموزشی

دام های زمان در تدریس ریاضی :استفاده نکردن از فناوري آموزشي:

کسب رفتار جديد، در نتيجه تأثير متقابل فراگيرنده و محيط او صورت مي گيرد. حواس فراگيرنده مسيرهايي هستند که تأثيرات دريافتي شاگرد از محيط خارج را به مغز او مي‌رسانند. معلم جزئي از جهان خارجي فراگيرنده است. بنابر اين تنها وسيله ارتباط معلم با فراگيرنده، شاهراه‌هاي حواس او هستند. آموزش که فقط بر يک حس (مثلاًً حس شنوايي) متکي باشد، خيلي کم اثرتر از آموزشي است که در آن از چند حس استفاده مي‌شود.

وسايل کمک آموزشي، اسباب هايي هستند که روش چند حسي در تدريس رياضيات را ممکن مي سازند. رياضيات تنها از طريق شنيدن و ديدن فرا گرفته نمي شود، بلکه از طريق حس لامسه و حس بساوايي نيز آموخته مي شودده استفاده از وسايل كمك آموزشي يك از علل افت در درس رياضي مي‌باشد.

براي آگاهي از چگونگي تأثير اين علت در افت درسي بچه‌ها ابتدا بايد با مفهوم وسايل كمك آموزشي، اهميت و فايده وسايل كمك آموزشي، آشنا شويم.

اهميت وسايل كمك آموزشي ریاضی:

تحقيقاتي كه تا به حال به عمل آمده است نشان مي دهـــد كه از طريق تدريس معمولي تنها30 درصد مطالب از مطالب مورد تدريس ياد گـرفته مي‌شود درحالي كه اگريادگيري با استفاده صحيح از وسايل ارتباطي به عمل آيد ميزان يادگيري افراد را تا 75 درصد بالا مي‌برد. درس رياضيات از جمله دروسي است كه داراي وســــايل كمك آموزشي زيادي چه دست ساز و چه آماده بوده و علم استفاده از آنها نقش بسياري بر افت تحصيلي اين درس خواهد داشت.

فوايد استفاده ازوسايل كمك آموزشي ریاضی:

1- وسايل كمك آموزشي بازده آموزش ریاضی را از لحاظ كمي و كيفي افزايش مي دهد.

2- وسايل كمك آموزشي ریاضی مي تواند يادگيري را انفرادي كند.

3- وسايل كمك آموزشي، آموزش را با قدرت بيشتري عملي مي سازد.

4- وسايل كمك آموزشي دسترسي به فرهنگ و آموزش را به طور يكسان براي همه ميسر مي سازد.

5- وسايل كمك آموزشي اساس قابل لمس را براي تفكر و ساختن مفاهيم فراهم مي‌سازد و در نتيجه از ميزان عكس العمل گفتاري دانش‌آموز مي‌كاهد.

6- مورد علاقه زياد و فراوان شاگردان هستند و توجه به آنها را به موضوع اصلي معطوف مي سازد.

7- اساس لازم را براي يادگيري تدريجي و تكميلي ریاضی آماده مي‌سازد و در نتيجه يادگيري را دائمي مي‌كند.

8- تجارب واقعي و حقيقي را در اختيار شاگردان قرار مي‌دهد و در نتيجه موجب فعاليت ايشان مي‌شود.

9- پيوستگي افكار را موجب مي‌گردد.

10- در توسعه و رشد معني در ذهن شاگرد مؤثر هستند.

11- مهارتي را به طور كامل و مؤثر به دانش‌آموزان مي‌آموزد.

12- تجاربي را در اختيار شاگردان قرار مي‌دهد كه از راه‌هاي ديگر امكان ندارد.

استفاده از وسايل آموزشي موجب مي‌شود كه دانش آموزان از همه حواس خود جهت يادگيري مطالب استفاده كنند. از آنجا كه 75 درصد از يادگيري مطالب توسط چشم و بينايي ياد گرفته مي‌شود، اين موضوع باعث شد كه معلمان بيشتري به استفاده از وسايل كمك آموزشي و وسايل بصري روي آوردند. يكي از عللي كه تعدادي از معلمان از وسايل كمك آموزشي استفاده نمي كنند اين است كه فكر مي‌كنند كه منظور از وسايل كمك آموزشي همان وسايلي است كه فقط به منظور آموزش دانش‌آموزان و با هدف وسيله كمك آموزشي از قبل ساخته شده مي‌باشد. ولي اين فكر اشتباهي است، زيرا با وسايل دور ريختني و مازاد نيزمي توان يك وسيله كمك آموزشي ساخت كه به اهداف مورد نظر درس برسيم. اگر بخواهيم نتيجه تحقيقات پياژه و ساير محققين ارزشمند را در مورد تدريس رياضيات به كودكان، در يك جمله خلاصه كنيم بايد بگوييم: وسايل كمك آموزشي را به مدارس ببريم. هيچ معلمي نبايد در تدريس رياضيات به‌ويژه در سال‌هاي اوليه دبستان، بدون وسيله كمك آموزشي باشد. البته بي‌درنگ بايد تذكر دهيـــــم كه منظور ما اين نيست كه معلم نمي‌تواند بدون داشتن وسايل از پيش ساخته و تعيين شدهرياضيات را تدريس كند، بلكه يك معلم در صورتي كه مفاهيم را به درستي درك كند و روش تدريس صحيح داشته باشد، مي‌تواند حتي از نخود و لوبيا و چوب كبريت نيز در تدريس رياضيات استفاده كند.

وسایل کمک آموزشی به عنوان عاملی برای تغییر در شیوه معلم

تغییر در معرفت شناسی:

اكثر معلمان به كتاب‌هاي درسي اجازه مي دهند كه چهارچوب رشته آنها را به‌صورت شسته و رفته با كلمات درشت، تعاريف روشن، عكس‌هاي پشت سر هم و مثال‌هايي روشن از جهان واقعي تعيين كنند.

کلاس‌های ریاضی غنی از وسایل کمک آموزشی می‌تواند معلمان را از قید کتاب‌های درسی آزاد کند.

تغییر در روانشناسی:

وسايل كمك آموزشي تغييرات مهمي را در تفكر ما راجع به يادگيري دانش‌آموزان، پيشنهاد مي‌كند. در محيط‌هاي خالي از تكنولوژي سنتي، دانش آموزان اغلب به عنوان گيرندگان دانش (در بدترين شرايط سناريو) يا سازندگان دانش (در بهترين شرايط) در نظر گرفته مي‌شدند، دانش‌آموزان بايد بياموزند كه مفاهيم رياضي را به دقت مورد موشكافي قرار داده و تا پيدا شدن سطح قابل قبولي از قطعيت به آنها مظنون باشند. اين كار هم براي معلم و هم براي دانش‌آموز دشوار و وقت گير بوده و مستلزم بدبيني و شكاكيت است.

راهکارهای برای استفاده بهینه از وسایل کمک آموزشی:

1ـ بهره‌گيري از تجارب ارزنده و برنامه‌هاي موفق كشورهاي مختلف در به‌كارگيري وسايل كمك آموزشي ریاضی

2ـ تهيه كتاب‌هاي راهنما، براي استفادة مطلوب و عملي از وسايل كمك آموزشي درس ریاضی

3-برگزاري همايش‌هاي علمي، كاربردي وتخصصي ریاضی براي آشنايي و ترغيب بيشتر معلمان به استفاده از وسايل كمك آموزشي

تکنیک‌های آموزش ریاضی براساس هوش ریاضی-منطقی

معمولاً تفکرات منطقی و ریاضی به روش‌ها و مثال‌های ریاضی محدود می‌شود. در این‌جا با چند نمونه از تکنیک‌هایی آشنا می‌شویم که معلم ریاضی می‌تواند به کمک آن‌ها، تفکر ریاضی، قدرت استدلال و ذهن‌ محاسبه‌گر را در مخاطبان تقویت کند. این تکنیک‌ها عبارتند از:

الف-محاسبه و کمیت نمایی

در این روش، معلم می‌کوشد اعداد و ارقام به کار رفته در مسائل ریاضی را با زندگی روزمره مرتبط کند و از این طریق مسائل را جذاب کند.

در این روش معلم انگیزه‌ فکر کردن و لذت بردن را به کار می‌گیرد. با این شیوه به دانش‌آموز توجه داده می‌شود که ریاضیات بیشتر علم زندگی است تا درسی خاص و زنگی خاص.

توجه به آمار و اطلاعات ریاضی در زمینه‌های تاریخ، جغرافیا، علوم و سایر موارد زندگی، ذهن محاسبه‌گر را تقویت می‌کند.

برای مثال طرح این سؤال که «شما تا به حال چه مدت از عمرتان را در خواب و استراحت گذرانده‌اید؟» برای دستیابی به این هدف است. و یا انسان به طور متوسط در طول عمر خود چند لیتر آب می‌نوشد؟ و یا هر دانش آموز به طور متوسط در طول سال چند کیلومتر راه می‌رود؟ هر ایرانی در طی 10 سال چند تن غذا می‌خورد؟، سایر انسان‌های روی زمین در طی 10 سال چه مقدار؟ این مقدار غذا از کجا می‌آید؟ و چه می‌شود؟ و یا پرسش‌های دیگر از این دست. به‌کارگیری زبان ریاضی و بیان نمایش کمی موضوعات ساده در زندگی استعداد و قابلیت محاسبه‌ ذهن و تفکر ریاضی افراد را تقویت می‌کند.

ب-طبقه‌بندی و رده‌بندی

هر معلم ریاضی می‌تواند، دانش‌آموزان را در مقابل اطلاعات و موضوعاتی قرار دهد که ساختاری عقلانی دارند و در این صورت است که ذهن دانش‌آموزان برانگیخته می‌شود.

ج-پرسش و پاسخ

تفکر موشکافانه را می‌توان جانشین شیوه سنتی معلم محوری کرد. در این تکنیک، دبیر ریاضی با طرح سؤالاتی، دانش‌آموزان را به اظهار نظر و دفاع منطقی از تفکرشان وا می‌دارد.

هدف از این پرسش‌های هدفمند، تحقیر دانش‌آموزان و یا به اشتباه کشاندن آنان نیست، بلکه کمک به تقویت تفکر دقیق، مستدل، موشکافانه و منطقی است. این تکنیک سبب می‌شود که دانش‌آموزان نظرهای خود را بر پایه‌ احساسات یا هیجانات آنی و زودگذر ابراز نکنند و منطق و استدلال بر فضای کلاس حاکم باشد.

در ریاضی پایه‌ دوم راهنمايي، دانش‌آموزان برای محاسبه‌ مجموع سه زاویه‌ داخل مثلث، ابتدا هر زاویه را با نقاله اندازه می‌گیرند. بعد آن‌ها را با هم جمع می‌کنند و نتیجه می‌گیرند، مجموع زاویه‌های داخلی هر مثلث 180درجه می‌شود.ولی ما بدون اندازه‌گیری با نقاله و جمع بستن سه زاویه نیز می‌توانیم به مجموع زاویه‌های مثلث دست بیابیم. به این شکل که ابتدا مثلث‌های قائم‌الزاویه، متساوی‌الاضلاع، متساوی‌الساقین و مختلف‌الاضلاع را به رنگ‌های متفاوت روی مقوا در می‌آوریم. سپس هر مثلث را سه قطعه می‌کنیم؛ به نحوی که زاویه مثلث‌ها سالم بمانند. حال پازل به دست آمده را طوری حرکت می‌دهیم که سه زاویه کنار هم قرار بگیرند. زاویه‌ جدید «نیم صفحه» است و ثابت می‌کند، مجموع زاویه‌های هر نوع مثلثی 180درجه است.

منابع:

روش هاي آموزش خلاقيت به دانش آموزان – احمد اكرمي ابرقويي

فنون تدريس- محمد حسن پروند- دانشكده علوم تربيتي دانشگاه تهران

مجلات رشد آموزش رياضي،رشد معلم 2- آبان /82

****