کودکان براي آنکه هويتيابي کنند، بايد بدانند از کجا آمدهاند، چه گذشتهاي دارند و گذشتگان براي آنها چه ميراثي به جا نهادهاند. کودکان تنها به کمک آگاهي از تاريخ خود ميتوانند مناسبات دنياي کنوني را درک کنند، بدانند که امروز از ديروز شکل گرفته است و از امروز براي ساختن آينده درس بگيرند.
به گزارش سايت كتابك، با معرفي تاريخ در جايگاه واقعي خود، ميتوان کودکان را از سنين پيش دبستاني به اين مقوله علاقهمند کرد و با تشويق آنها به خواندن کتابهاي تاريخي و مشارکت فعال در يافتن و گردآوري دادههاي تاريخي، پيوند آنها را با گذشته و نسلهاي پيشين محکم کرد.
کودکان و نوجوانان از راه خواندن کتابهاي تاريخي کشور خود و ديگر کشورها از يکسويهنگري، بزرگبيني غيرواقعي ملت و سرزمين خود و خوار داشت ديگر ملتها و سرزمينها باز داشته ميشوند و تفاهم و درک متقابل را ميآموزند. چگونه کودکان پيشدبستاني را با تاريخ آشنا کنيم.
با کودکان پيشدبستاني نميتوان از رخدادهاي تاريخي و پادشاهان و سياستمداران گذشته و سرگذشت آنها سخن گفت. همه چيز درباره گذشته بايد به شکل داستان و افسانه براي آنها بيان شود. درک گذر زمان از گذشته به حال، مبناي درک کودکان از تاريخ است. کودکان پيشدبستاني ميتوانند گذر زمان را بفهمند، رويدادهاي روزهاي گذشته را به ياد آورند و براي روز، هفته، يا ماه آينده برنامه بريزند.
آشنا کردن کودکان از سنين پيش دبستان با مفهوم کلي تاريخ از راه فعاليتهاي ساده و سرگرمکننده با مشارکت خود آنها، به کودکان کمک خواهد کرد تا در آينده نگرشي همهجانبه و علمي به تاريخ پيدا کنند.
روش کار
کودکان پيشدبستاني از شنيدن ماجراهاي کودکي پدر و مادر خود لذت ميبرند. بايد از اين علاقه آنها بهره گرفت و با فعاليتهاي جذاب و سرگرمکننده، مفهوم گذر زمان را به آنها آموخت.
با نشان دادن عکسهاي خانوادگي مادر مادربزرگ، پدر پدربزرگ (در صورت امکان) مادربزرگ و پدر بزرگ و مادر و پدر به کودکان، از آنها بخواهيد اين عکسها را به ترتيب زماني (از گذشته تا کنون) کنار هم بگذارند.
سپس با کودکان درباره تفاوت آرايش چهرهها، پوشاک و فضاي عکسها گفتوگو کنيد و از خاطرات خود درباره عکسها حرف بزنيد.
عکسهاي خودتان (مادر- پدر) را کنار عکسهاي مراحل مختلف رشد فرزندتان بگذاريد و باز هم درباره تفاوتهايي که با گذشت زمان در چهره، پوشاک، اندام، آرايش موي سر و صورت هر کدام پديد آمدهاند، با او گفتوگو کنيد.
مربيان پيشدبستاني ميتوانند با دعوت کودکان به سخن گفتن از رويدادهاي روز، ماه، فصل گذشته، آنها را به خوبي با مفهوم گذشت زمان آشنا کنند.
مربيان ميتوانند با پرسشهايي همچون وقتي پدر و مادر تو بچه بودند، چطور لباس ميپوشيدند؟ در مهد کودکشان (در صورتي که به مهد کودک ميرفتهاند) چه کارهايي ميکردهاند؟ اسباببازيهايشان چگونه بود؟ آنها را به گرفتن پاسخ اين پرسشها از پدران و مادرانشان تشويق کنند تا کودکان بتوانند گذشته و حال را از راه اين فعاليت، با هم مقايسه کنند.
نشان دادن عکسهايي از کوچهها و خيابانها، مغازهها، لباسها، کفشها و ظرفهاي قديمي و پرسش از کودکان درباره تفاوتها يا همانندهايشان در امروز نيز از راههاي تقويت تفکر مقايسهاي در کودکان است.
ميتوان از کودکان خواست با اجازه مادر و پدرشان لباسها و کفشهايشان را از آغاز تاکنون به مهدکودک بياورند و به کمک ديگر کودکان، اندازه و شکل آنها را با هم بسنجند.
مربيان ميتوانند کودکان را تشويق کنند تا چيزهاي قديمي را که در دسترس خانواده است، با اجازه پدران و مادرانشان به مهدکودک بياورند و درباره زمان استفاده از آنها، کاربرد و تفاوتهاشان با همانندهاي کنوني آنها، با آگاهيهايي که از بزرگ ترها به دست آوردهاند، براي کودکان ديگر سخن بگويند. به اين ترتيب موزه کوچکي در مهدکودک ترتيب ميدهند و با مفهوم موزه و اهميت آن نيز آشنا ميشوند.
تاريخ و دانشآموزان دبستاني
گرچه در کتابهاي تاريخ و اجتماعي دوره دبستان، دانشآموزان با برخي تعاريف در زمينه نهادهاي سياسي و اجتماعي و حکومتهاي مختلف آشنا ميشوند، مفهوم تاريخ به عنوان يک علم و اهميت و جايگاه آن در تعيين سرنوشت انسان، به شرح خستهکننده و کسالتبار نبردها و فهرستي دراز و بيفايده از نامها و مکانها که به زودي در ذهن فرّار کودکان، جاي خود را به دادههاي ديگري ميدهند، تقليل مييابد. در اين مقطع، ميتوان با گسترش درس تاريخ به مطالب بيرون از کتاب و فعاليتهاي عملي، برگزاري کارگاههاي مختلف درباره هر درس يا درسهاي مهم با مشارکت خود کودکان، با بهرهگيري از مجموعه «تاريخ ادبيات کودکان ايران» و کتاب راهنماي «گام به گام با تاريخ» آنها را به مقوله علمي تاريخ و خواندن کتابهاي تاريخي علاقهمند کرد. توجه دادن کودکان به وضعيت و جايگاه همسالان خود در طول تاريخ ايران، براي کودکان جالب و ضروري است.
فعاليتهاي پيشنهادي
از دانشآموزان يا فرزندانتان بخواهيد هرچه درباره دوره صفويان، قاجاريان و انقلاب مشروطه ميدانند، براي شما بازگو کنند.
از آنها بخواهيد اگر پرسشي درباره اوضاع اين دوره دارند که پاسخ آن در درس نيامده است، يادداشت کنند و با شما يا جمع در ميان بگذارند.
سپس شما پرسشهايي را که به نظرتان بايد در درس به آن پاسخ داده شود، با آنها در ميان بگذاريد.
با بهره گيري از کتاب تاريخ ادبيات کودکان ايران (ج 2) و نيز با مراجعه به کتابخانه مدرسه، تکليف دادن به دانشآموزان براي مراجعه به کتابهاي مرجع، از جمله «فرهنگنامه کودکان و نوجوانان» و نيز تهيه فهرستي از کتابهاي مناسب دانشآموزان اين پايه، درباره اين دورههاي تاريخي، اطلاعات لازم را گردآوري کنيد.
از کتاب تاريخ ادبيات کودکان ايران (ج 2) بخش مربوط به دوره صفويان را بخوانيد و با ساده کردن مطالب آن، درباره ويژگيهاي اين دوره، از جمله تأثير تمرکز حکومت بر زندگي کودکان و فرهنگ ايران با دانشآموزان سخن بگوييد.
از دانشآموزان بخواهيد درباره پايتخت صفويان (اصفهان) و آثار و بناهاي تاريخي آن بنويسند.
به آنها بگوييد اگر عکسهايي از اصفهان دارند، به کلاس بياورند. ميتوانيد به آنها تکليف بدهيد که در سفر به اصفهان از بناهاي تاريخي آن عکس بگيرند و به کلاس بياورند. سپس با کمک دانشآموزان عکس بناهاي تاريخي، گردشگاهها، مراکز مذهبي و…. را طبقه بندي کنيد و در آلبومي بچسبانيد.
از دانشآموزان بخواهيد با استفاده از اطلاعات خود و آگاهيهايي که از کتابهاي مرجع و کتابهاي مربوط به اصفهان به دست ميآورند، براي هرعکس توضيحي بنويسند از جمله: درباره زمان ساخت (آيا در دوره صفويان ساخته شده است؟)، سازنده بنا، ويژگيهاي آن، جايگاه بنا (آيا در فهرست ميراث فرهنگي جهان ثبت شده است؟)
درباره هنرمندان به ويژه نگارگران دوره صفوي با دانشآموزان سخن بگوييد و با استفاده از کتاب تاريخ ادبيات کودکان ايران (ج 2) و کتابهاي مربوط به نگارگري ايران، آنها را با اين هنرمندان و آثارشان آشنا کنيد. در صورت امکان ميتوان از آثار آنها عکس تهيه کرد و همچون رهنمود پيشين، آلبومي از
کارهاي شان با زيرنويس شامل آگاهي لازم درباره عنوان اثر، پديدآورنده اثر و موضوع آن ترتيب داد.
درباره رواج نقّالي، تعزيه، نمايشهاي مذهبي و پرده خواني در دوره صفويه، با استفاده از کتاب تاريخ ادبيات کودکان ايران (ج 2) با دانشآموزان سخن بگوييد و درباره هريک از آنها توضيح دهيد. سپس از دانشآموزان بخواهيد به انتخاب خود براي يکي از رويدادهاي تاريخي يا مذهبي به شکل گروهي پردهاي بکشند و از ميان گروههاي خود، يک نفر را براي پرده خواني برگزينند و کارشان را در کلاس اجرا کنند.
از دانشآموزان بخواهيد اگر درس دوره قاجار و انقلاب مشروطه را خواندهاند، درباره آن دوره و جنبش مشروطه توضيح دهند.
پرسشهايي را که در درس پاسخ آنها را نيافتهاند، يادداشت کنند. آموزگار هم پرسشهايي درباره اين دوره و جنبش مشروطه مطرح کند.
دانشآموزان از کتابهاي مربوط به انقلاب مشروطه، فرهنگنامه کودکان و نوجوانان و تاريخ ادبيات کودکان ايران (ج2 و 3) پاسخ پرسشهاي خود و آموزگار را بيابند.
سپس با استفاده از کتابهاي نام برده، دانشآموزان را گروهبندي کنيد. هر گروه بايد درباره مطلبي همچون: دوره قاجار، وضعيت و جايگاه کودکان در اين دوره، علت رخداد جنبش مشروطه، بزرگان و رهبران و قهرمانان اين جنبش، تغييراتي که پس از اين جنبش در وضعيت و جايگاه کودکان پديد آمده، دگرگوني در سامانه آموزش و پرورش، کتابهاي درسي و مقايسه آن در دوره قاجار و پس از انقلاب مشروطه، پيشگامان آموزش و پرورش نو، مقالههايي بنويسند و با عکس و تصوير همراه کنند.
اين مقالهها در کلاس ارائه شوند و ديگران درباره آنها گفتوگو کنند.
تاريخ و دانشآموزان دوره راهنمايي
دانشآموزان دوره راهنمايي، در کتاب درسي تاريخ خود، با يک رشته نبردها، جا به جاييهاي قدرت، تغيير پيدرپي حکومتها و دست به دست شدن سرزمينها، از دست رفتن پارههايي از خاک ايران يا افزوده شدن سرزمينهايي به آن، آشنا ميشوند، بيآنکه از پيشزمينه روابط علت و معلولي ميان اين پديدهها، مناسبات سياسي، اقتصادي و اجتماعي در دورههاي مختلف تاريخي و درک تاريخ در جايگاه علم چيزي دستگيرشان شود. آنها به ناچار درسهاي تاريخ را از بر ميکنند و در فاصله کوتاه زماني به فراموشي ميسپارند.
به اين ترتيب، نميتوان از آنها انتظار داشت که در سنين بالاتر از حافظه تاريخي برخوردار باشند تا از ناکاميهاي دوباره پيشگيري کنند و به کامرواييها و پيروزيهاي سرزمينشان در طول تاريخ، برخود ببالند.
در اين مقطع نيز ميتوان با بهرهگيري از مجموعه «تاريخ ادبيات کودکان ايران» و کتاب راهنماي «گام به گام با تاريخ» در کنار کتاب درسي تاريخ در پايههاي مختلف، درسها را با فعاليتهاي عملي گوناگون، به مفاهيم و مقولههاي گستردهتر و گيراتر براي دانشآموزان گسترش داد.
منبع : اطلاعات
codex09xl
