امكان اتصال تمامي واحدهاي آموزشي كشور به شبكه ملي اطلاعات، هوشمندسازي 1600 مدرسه و توليد 50 عنوان محتواي چندرسانهاي درسي از جمله برنامههايي است كه در راستاي اجراي شبكه ملي مدارس قرار است تا پايان امسال در كشور عملياتي شود.شبكه ملي مدارس كشور بايد يكي از گستردهترين شبكههاي تخصصي مبتني بر زيرساختهاي فني شبكه ملي اطلاعات باشد كه در آن مربيان و دانشآموزان كشور ميتوانند با مجموعهاي از ابزارهاي متنوع و آخرين استانداردهاي روز دنيا از آموزش و تبادل اطلاعات برخوردار شوند.
تلاش مشترك دو وزارتخانه
تلاشهاي مشترك دو وزارتخانه «ارتباطات و فناوري اطلاعات» و «آموزش و پرورش» براي اتصال مدارس كشور به شبكه ملي اينترنت از سال 1386 آغاز شد. اين طرح در فاز پايلوت، منجر به اتصال 5800 مدرسه به اين شبكه شد. بر اين اساس مقرر شد در يك بازه زماني 3 تا 5 ساله تمامي مدارس كشور كه حدود 150 هزار مدرسه در 100هزار نقطه است، تجهيز و متصل به شبكه ملي اينترنت شوند. ضمن آن كه در قالب اجراي پروژهها و مناسبتهاي ملي و انجام طرحهاي آمارگيري نيز به صورت الكترونيكي از بستر ايجاد شده استفاده شود.
در آن زمان تدوين طرح جامع اتصالات وزارت آموزش و پرورش، برقراري ارتباط 15 هزار نقطه به شبكه ملي اينترنت در فاز نخست، ايجاد ايميل رايگان براي جامعه دانشآموزي كشور، تجهيز 500 آزمايشگاه فناوري اطلاعات در مدارس و توليد محتواي الكترونيكي 50 عنوان درسي در دستور كار وزارت ارتباطات قرار گرفت.
در اواخر سال 1390 شبكه ملي مدارس رسماً به بهرهبرداري رسيد و 35 هزار مدرسه تا پايان سال به اين شبكه متصل شدند. هماكنون نيز تلاش بر اين است كه در فاز سوم پيادهسازي اين طرح ملي، تا پايان امسال بيش از 40هزار مدرسه به شبكه ملي مدارس و در نهايت به شبكه ملي اطلاعات متصل شوند.
تأمين و فراهم كردن امكان اتصال تمامي واحدهاي آموزشي در سراسر كشور به شبكه ملي اطلاعات ويژگي نهايي طرح شبكه ملي مدارس است كه قابليت دسترسي به اينترنت، اينترانت داخلي و سرويس تركيبي توأم روي يك بستر و تجهيز و هوشمندسازي 1600 مدرسه در سراسر كشور را عملياتي ميكند.
توليد 50 عنوان محتواي درسي منتخب از دروس همه مقاطع تحصيلي در سه قالب چندرسانهاي، Web base و Mobile base و در نهايت حمايت از ايجاد و توسعه مركز داده مركزي وزارت آموزش و پرورش براي استقرار و ميزباني تمامي سامانههاي آموزشي وزارت آموزش و پرورش از ديگر اهداف اين طرح است.
در اين گزارش به اين موضوع ميپردازيم كه اين برنامهها و طرحها تا چه اندازه عملياتي و اجرايي شده است.
كساني كه مسئولند
نويسنده و مؤلف نقشه راه و كتابهاي طرح هوشمندسازي مدارس ميگويد: وضعيت آموزشي در بسياري از كشورهاي جهان تحت تأثير اينترنت و كاربردهاي فناوري اطلاعات و ارتباطات قرار گرفته است، در ايران نيز با توجه به مشكلاتي كه در آموزش مدارس كشور وجود دارد راهكار توسعه مدارس هوشمند پيشنهاد شده است.
جلالي ميگويد: با توجه به نبودن زيرساخت مناسب ارتباطي و نرمافزاري و سختافزاري و همچنين نبود معلمان آموزشديده، حركت در اين مسير و توسعه اين راهكار را دچار ترديد كرده است.
او ادامه ميدهد: مسئولان كشور بايد در هر سطحي كه هستند كمك كنند تا مدارس هوشمند با كيفيت مناسب در مدارس سراسر كشور پيادهسازي شود. در غير اين صورت در عصر حاضر ديگر نميتوان با روشهاي سنتي گذشته دانشآموزان را براي زندگي امروز و فردا آماده كرد.
به گفته جلالي، بسياري از كشورهاي توسعهيافته كه همواره در برنامهريزيهاي خود چندين سال جلوتر را ميبينند، به اين نتيجه رسيدند كه بايد يك تحول بزرگ را در نظام آموزشي خود به وجود بياورند. بنابراين، براي انجام اين كار و ايده، اقدامهاي عملياتي بزرگي را برنامهريزي و به تدريج آنها را پياده ميكنند. براي مثال، در انگلستان 40 درصد آموزش رياضيات از طريق بازيهاي رايانهاي به دانشآموزان منتقل ميشود و فرهنگ آموزش در شبكههاي اجتماعي از اين طريق گسترش مييابد.
اين عضو هيأت علمي دانشگاه علم و صنعت با بيان اينكه در چنين شرايطي مسئولان آموزش و پرورش ايران نيز تلاش كردند تا راهكار توسعه مدارس هوشمند را در چارچوب طرح تحول بنيادين نظام آموزش و پرورش انجام دهند، ميافزايد: به همين منظور نقشه راه توسعه مدارس هوشمند ايران تهيه شد. البته مشكلاتي بر سر راه توسعه چنين اقدام بزرگي وجود دارد، اما بايد با برنامهريزي مناسب و استفاده از تجربيات ساير كشورهاي دنيا كه در اين زمينه موفق بودند، اين پروژه به صورت يك حركت كلي جلو برود.
او درباره مشكلات اجرايي شدن اين طرح ميگويد: بيشتر چالشهاي موجود بر سر راه توسعه مدارس هوشمند، مربوط به شبكههاي دسترسي و نبودن يك استراتژي مناسب براي حمايت از مدارس هوشمند در حوزه زيرساخت ارتباطي است.
اگر در كشور ما وزارت ارتباطات ميتوانست مانند كره جنوبي و بيشتر كشورهاي دنيا، دسترسي همگان را به اينترنت و شبكههاي ملي پرسرعت به وجود آورد، بيشتر مشكلات كشور در اين زمينه حل ميشد. چون سرعت پايين دسترسي به اطلاعات در شبكههاي آموزشي كشور در سطح ملي و بينالمللي تبديل به چالشي عمومي بر سر توسعه كاربردهاي فناوري اطلاعات شده است.
جلالي اضافه ميكند: يكي از مشكلات مدارس هوشمند مخابرات است. چون اگر براي توليد محتوايي ديجيتالي سرعت اينترنتي و دسترسي كم باشد، توليدكنندگان محتواي ديجيتالي مجبورند محتوايي توليد كنند كه كيفيت پاييني دارد. و طبيعي است كه نميتواند تأثير آموزشي مطلوب داشته باشد.
او ادامه ميدهد: مشكل بعدي در اين زمينه نبود معلم آموزشديده در مدارس هوشمند است. بنابراين بايد با يك سيستم آموزشي مناسب نسبت به ارتقاي توانمندي معلمان كوشيد تا بتوانند كارايي لازم را در مدارس هوشمند داشته باشند.
جلالي ادامه ميدهد: من به عنوان مؤلف اين نقشه و كتاب ميتوانم به جرأت بگويم كه تا به حال هيچكس نگفته است كه كتابها و نقشه راه مشكل دارد، اما همين كه به مرحله اجرا و پيادهسازي ميرسيم، ميبينيم كه به دليل اينكه مدارس امكانات لازم را ندارند و با كمبود بودجه براي هزينههاي مالي و ارتباطي روبهرو هستند، عملاً از حركت در اين مسير باز ميمانيم.
مؤلف نقشه راه و كتابهاي طرح هوشمندسازي مدارس تأكيد ميكند: تحقق اين طرح عزم و اراده ملي را ميطلبد.
چون آموزش و پرورش به تنهايي نميتواند اين امر مهم را عملياتي و اجرا كند و همه سازمانها و وزارتخانهها كه ميتوانند در اين زمينه كاري انجام دهند، مسئولند.
زير ساخت ها هنوز فراهم نيست
12 ميليون دانشآموز ساعتهاي زيادي را در مدرسه ميگذرانند كه بايد عدالت آموزشي و ارتقاي سطح آموزشي را درحق آنان ادا كرد.
اين عدالت و ارتقاي سطح آموزش، همان امكان استفاده اين دانش آموزان از فضاي مجازي است. طرح هوشمندسازي مدارس به دنبال تحقق اين موضوع است.
رئيس مركز آمار و فناوري اطلاعات مدارس وزارت آموزش و پرورش كشور ميگويد: لازمه اينكه تمام مدارس كشور هوشمند شوند، ايجاد خط ارتباطي مناسب براي مدارس است كه از طريق ايجاد پهناي باند2 MG ميتوان در اين راه قدم گذاشت.
به گفته نوري، براي اين مصوبه تا پايان سال وقت تعيين شده است و عملا فرصت زيادي نداريم. به همين دليل هر هفته جلساتي با وزارت ارتباطات داريم و در تلاشيم كه اين مسئله را در كل كشور عملي كنيم. اما من احساس ميكنم در اين راستا به زمان بيشتري نياز داريم و مصوبه محدود كننده است.
او ادامه ميدهد. وزارت آموزش و پرورش تمام تلاش خود را در زمينه پيشبرد اين طرح ميكند، اما وزارت ارتباطات نيز موظف است تا پايان سال، 6 هزار نقطه آموزش و پرورش را با پهناي باند2 MG اختصاصي به مدارس متصل كند. در اين راستا مدارس هم آمادگي خود را اعلام كردهاند.
نوري ميگويد: در هوشمندسازي مدارس خيلي توصيه به اينترنت نميشود و ما براي تحقق اين امر خواستار جايگزين شبكه ملي به جاي اينترنت هستيم.
او در پاسخ به اين سوال كه آيا اينترنت يا همان شبكه ملي پاسخگوي اين طرح است، ميگويد: اولا كه اين مسأله يك مصوبه است و نبايد به دنبال چند و چون آن باشيم. اما در اين زمينه به جرات ميگويم كه از طريق همين شبكه ملي ميتوان آنقدر به محتواها تنوع بخشيد كه دانش آموز قانع شود و ديگر نيازي به اينترنت حس نشود.
در ادامه گزارش سري هم به چند مدرسه در سطح شهر تهران زديم تا ببينيم آنجا چه ميگذرد.
مسئول سايت دبيرستان دخترانه مجتمع امام صادق گفت: در طرح هوشمندسازي مدارس قرار بر اين است كه هر دانش آموز يك لپتاپ به عنوان يك كيف الكتريكي داشته باشد و تمامي عنوانهاي درسي از طريق محتواهاي آموزشي در كلاسهاي درس تدريس شود.
فريده كرمي در مورد مزاياي اين كار گفت: در اين طرح مدارس در هزينه كاغذ صرفه جويي ميكنند و از طرف ديگر تعامل بين
دانش آموزان، مدرسه و والدين آنها چندين برابر ميشود.
او ادامه داد: در زمينه هوشمندسازي، وزارت آموزش و پرورش خيلي هزينه نميكند و فقط با مطرح كردن بحث رقابت ميان مدارس، همه امور از قبيل هزينهها، تجهيزات نرم افزاري و سختافزاري را به خود مدارس واگذار كرده است.
كرمي در ادامه افزود: وزارت آموزش و پرورش با برنامهريزي اصولي، تامين محتوا و نرمافزار مناسب و پشتيباني و مديريت خوب ميتواند به راحتي اين مهم را عملي كند.
خاتم بخش يكي از معلمان دبستان پسرانه شاهد فيروزكوهي در رابطه با اين طرح گفت: چندسال است كه بحث هوشمندسازي در اين مدرسه مطرح شده است، اما واقعيت اين است كه هنوز همه اوليا و دانش آموزان به اينترنت دسترسي ندارند.
او ادامه داد: در مدارس علاوه بر اينكه محتواهاي الكترونيكي وارد مقوله آموزش شده است، اما هنوز هم اصليترين منبع آموزشي ما كتاب است. علاوه بر اين عملا هيچ آموزش و تسهيلاتي در اختيار دانش آموزان و معلمان قرار نگرفته است.
مسئولان بايد متوجه باشند كه با يدك كشيدن هوشمندسازي مدارس، هيچ مدرسهاي هوشمند نخواهد شد.
او افزود: تعداد دانش آموزان در كلاسها زياد است. معلمها و دبيران هنوز خودشان آموزش لازم را نديدهاند و اين از معضلاتي است كه اجراي اين طرح را مشكل كرده است.
البته كلاسهاي ضمن خدمت براي معلمان برگزار شد اما اين كلاسها بيشتر به صورت تئوري بود و عملا نتوانست اهداف مورد نظر را پياده كند.
خاتمبخش ادامه داد: از سوي ديگر اينترنت كم سرعت هم يكي ديگر از مشكلات است كه بارها اطلاع داديم، اما ترتيب اثر داده نميشود. به هر حال هوشمندسازي در مدارس ما صرفاً محدود به وضعيت حضور و غياب دانشآموزان، كادر مدرسه و دادن كارنامه الكترونيكي شدهاست و خيلي حالت آموزشي پيدا نكرده است. اگر هم معلمي آموزش دهد بيشتر از محتواهاي آماده استفاده ميكنند وخيلي براي ساختن محتواي آموزشي تلاشي نميشود.
محسن حاج حسيني، مديرهنرستان صدا وسيما نيز گفت: همانطور كه مشخص است متولي اين امر وزارت آموزش و پرورش است و در مدارس دولتي وزارت ارتباطات هم مسئوليت پشتيباني را بر عهده دارد، اما در مدارس
غير دولتي وزارت ارتباطات نقش و مسئوليت چنداني بر عهده ندارد.
او تأكيد كرد: اگر نظارت دقيق صورت بگيرد، كار به راحتي جلو ميرود. قطعاً آموزش و پرورش بايد كمك كند و در كنار وزارتخانه، مديران مدارس هم بايد پيگير باشند و براي تدوين محتواي دروس كه عنصر اصلي مسأله هوشمندسازي است، كوشش كنند.
حاج حسيني ادامه داد: آنچه در حال حاضر در مقوله هوشمندسازي مطرح است صرفا ارائه كارنامه
دانش آموز از طريق سايت به والدين آنها است كه من به عنوان يك مدير به هيچ وجه با اين كار موافق نيستم.
چون معتقدم اين اتفاق اثرهاي ارتباطات چهره به چهره والدين و مدرسه را كه لازمه آموزش است از بين ميبرد. بهتر است به جاي اين مسائل سعي كنيم محتواهاي آموزشي را هوشمند كنيم.
براي روشنتر شدن اين موضوع با يك كارشناسIT نيز گفت وگو كرديم تا بتوانيم به نتيجه مطلوب برسيم.
مهدي قرباني معتقد است كه 5 تا 10 سال زمان لازم است تا مدارس ما كاملاً هوشمند شوند. اول بايد معلمان به طور كامل با هوشمندسازي آشنا شوند و دورههاي لازم را ببينند. در ضمن، زير ساختها براي اين امر مهيا شود و به دانشآموزان نيز آموزشهاي لازم ارائه گردد.
او افزود: متاسفانه در كشور ما عملا مدرسه هوشمند وجود ندارد و هوشمندسازي به معناي واقعي در هيچيك از مدارس ما اتفاق نيفتاده است و فقط در حد يك اسم است. همچنين دانش آموزان شناخت بسيار كمي از كتابهاي هوشمند دارند.
قرباني در پايان گفت: مدارس براي اجراي اين امر خودشان ميتوانند اينترنت داخلي تامين كنند و اين مسأله فقط نيازمند پشتيباني وزارت آموزش و پرورش است و هيچ وزارتخانه ديگري حتي وزارت ارتباطات و فناوري اطلاعات مسئوليتي ندارد. چون وظايف اين وزارتخانه بسيار فراتر از اين است.
گزارش از: هانيه حقيقي ليفكويي
