خلاقيت هنري است نهفته در اعماق وجود انسان كه با تلاش فرد و آموزش ديگران شكوفا ميشود و ميتوان آن را با پله پله و قدم به قدم در عرصه وجود و ظهور آورد و روز به روز درخشندگي و شفافيت آن را نمايان ساخت. بزرگان و دانشمندان خلاقيت را به گونههاي مختلف تفسير و معني كردهاند:
خلاقيت يعني به وجود آوردن، توليد كردن نيرويي كه موجب خلق آثار بديع ميشود.
ضرورت خلاقيت
خلاقيت يكي از نيازهاي انسان است كه ما را از دگر موجودات متمايز ميكند و خلاقيت در همه مردم با درجات مختلف وجود دارد و شايد بتوان با شناسايي و تربيت قدرت خلاقانه افراد از شدت عقبماندگي جوامع كمتر توسعه يافته كاست.
عوامل موثر در خلاقيت
عوامل زيادي در ايجاد خلاقيت موثر هستند كه در اين مورد ميتوان از عوامل رواني و سيال بودن جريان فكري و انعطافپذيري و نيروي فكر،اصالت انديشه و تصميمگيري نام برد.
به اعتقاد محققين افرادي كه تمايل كمتري به رفتار خلاق دارند صاحب تفكر همگرا هستند يعني بيشتر رفتار تكراري و مطابق عرف و عادات را از خود بروز ميدهند. گفته شده است افراد خلاق قادرند روابط جديدي بين پديههاي موجود كشف كنند و مورد تجزيه و تحليل قرار دهند در حالي كه افراد عادي به اين پديدهها و روابط حاكم از ديدگاه معمولي و مرسوم نگاه ميكنند و نكته جديدي به نظرشان نميرسد اما همين باورها و نگاههاي مرسوم و معمولي را شايد بتوان با پرورش و آموزش تغيير داد.
خلاقيت قابل آموزش
اين سؤال براي اكثريت مردم پيش ميآيد كه آيا واقعاً ميشود خلاقيت را آموزش داد؟ در پاسخ بايد گفت خلاقيت را مانند تمامي حرفهها و هنرهاي ديگر ميتوان آموزش داد به شرط آن كه در محيط مناسب،مربي خوب و شاگردي پرشور حضور داشته باشد.
تا مدتي پيش عده زيادي از محققان عقيده داشتند كه خلاقيت امري فطري و موروثي است به همين سبب تصور بر اين بود كه مردم بايد به دانشمندان و هنرمندان خلاق ارج بگذارند و موجباتي فراهم آوردند كه استعدادهاي آنان بارورتر گردد.
اكنون معلوم شده است كه استعداد خلاقيت در همه افراد با شدت و ضعف مختلف وجود دارد و ميتوان آن را بر اثر آموزش رشد و گسترش داد و شكوفا كرد.
بايد گفت همه ما توانايي و ظرفيت خلاقيت را داريم ولي ميآموزند كه خلاق نباشند؟! براي شكوفايي خلاقيت و رشد آن نيز نوعي خلاقيت لازم است. ميتوان گفت هر نوآوري آنگاه ارزشمند است كه در جهت رشد و تعالي افراد جامعه باشد در طول تاريخ همواره اختراعاتي پديدار شده كه توانسته است به نحوي از اتلاف انرژي بشر جلوگيري كند و به طور خلاصه براي انسان مفيد باشد تا بتوان آن را به عنوان ثمره يك خلاقيت به حساب آورد.
خلاقيت و شيوه شناختي
افراد بسيار خلاق داراي روش به خصوصي در بررسي مسايل هستند و اين همان روشي است كه متخصصين آن را شيوه شناختي مينامند. در اين زمينه به دو دسته از افراد اشاره ميشود:
افراد وابسته به مفهوم و افراد وابسته به ادارك. گروه اول اطلاعات خارجي را فقط در صورتي ميپذيرند كه جزيي از مفاهيم شوند. گروه دوم بر خلاف گروه اول مفاهيم خود را با اطلاعات دريافتي تطبيق ميدهند. افراد وابسته به ادارك خلاقتر از ديگران هستند.
پرورش خلاقيت مستلزم يادگيري مطالب گوناگون از راه گذراندن دورههاي آموزشي مناسب است. اين دورههاي آموزشي ميتواند بر مبناي مطالعه افراد خلاق، تمرين براي ايجاد خلاقيت و برگزاري جلسات ايجاد تكنيكهاي خلاقيت مانند ذهنانگيزي باشد، به اين معنا كه باي ايجاد جلسات تبادل افكار ميتوان به بهترين ايده دست يافت. بعد از آموزش خلاقيت فرد ميتواند به كمك روشهايي كه آموخته است مشكلات خود را در حد مطلوب حل كند.
درگيري در فعاليتهاي خلاق مهمترين روش براي تقويت خلاقيت به شمار ميآيد. چرا كه افراد به هيچ وجه نميتوانند خلاق شوند مگر آنكه در فعاليتهاي خلاق مدارانه قرار گيرند.
صدف فخري راوري
كارشناس سخت افزار كامپيوتر
