با نگاهي به کتاب رياضي پايه هفتم دوره اول متوسطه آموزش و پرورش و جهاني شدن پوپک نيک طلب
بارها شنيده ايم که تاليف کتاب هاي درسي جديد موجب ارتقاي سطح دانش در کشور مي شود، .با خود انديشيده ايم که لابد از آن جايي اين کتاب ها ، منطبق بر برنامه درسي ملي تدوين شده اند ، مي توانند پاسخگو ي بخش عمده اي از چالش هاي موجود علمي وآموزشي ،آموزش وپرورش باشند. از جمله اين چالش ها ،چالش آموزش وپرورش وجهاني شدن است .
جهاني شدن پديده بزرگ اجتماعي است ، که در نيمه دوم قرن بيستم به ويژه در دهه 1990 ميلادي به سرعت مراحل تکوين خود را پشت سر گذاشت واکنون به يکي از چالش هاي فکري اساسي تبديل شده است .
چالش جهاني شدن که از جامعه شناسي آغاز شد (waters , 1995)وبه سرعت تمامي ابعاد اجتماعي زندگي انسان معاصر را تحت تاثير خود قرار داد ودر جريان روبه رشد خود،نظام آموزش وپرورش کشورها را با چالشي بزرگ مواجه کرد. چالشي که بايد براي آن تدبيري انديشيده مي شد.
از اين رو در سال 1993 ميلادي ،ششمين کنفرانس وزيران آموزش وپرورش منطقه آسيا- اقيانوسيه متشکل از33 کشور از جمله ايران در مالزي برگزارشد وبه توصيه نامه اي منجرشد که بر مبناي آن توجه به اصلاحات در آموزش وپرورش بايد سرلوحه امور اعضا قرار گيرد.
اين توصيه نامه چهار موضوع عمده : آموزش براي همه ،آموزش زنان ودختران ،کيفيت وتناسب آموزش با زير عنوان هاي تحقيقات آموزشي ونوآوري براي توسعه وآموزش دنياي کار وآموزش معلمان و همکاري منطقه اي وبين المللي در آموزش وپرورش را دربر گرفته بود. (رؤوف ، 1379 :ص3879)
البته جهاني شدن آموزش وپرورش به اين معنا نيست که آموزش وپرورش هر کشور از جنبه هاي ملّي ،فرهنگي وتاريخي خود جداشده وجهاني شود ،بلکه اين مطلب از آنجا نشأت گرفته است که در پايان قرن بيستم انسان نه در سطح ملّي بلکه در سطح بين المللي با مشکلات عمده اي مواجه شده است .مشکلاتي که جهاني است وتأثيرات جهاني دارد.
بنابراين عزم ،شناخت ونگرش هاي سازنده بين المللي را براي رفع يا کاهش آن مي طلبد.در اينجاست که نقش مهم آموزش وپرورش در ايجاد اين عزم ونگرش سازنده وارايه آگاهي هاي لازم تبيين مي شود.
در واقع همه اين ها لازمه اش مشارکت انسان ها در رفع مشکلات جهاني است ؛ مشکلاتي چون منازعات بين المللي ، فقر جهان سوم ،خطرات زيست محيطي و… (سرکارآني ، 1382:ص381)
آموزش زيست محيطي
از جنبه هاي مثبت جهاني شدن آموزش وپرورش توجه به آموزش زيست محيطي است.
امروزه بحران محيط زيست يک مساله جهاني تلقي شده است وآنچه به عنوان عوامل تهديد کننده محيط زيست انسان مطرح مي شود بسيارند از جمله :افزايش آلودگي ها ، کاهش منابع طبيعي نظير جنگل ، افزايش جمعيت ( ودر برخي موارد کاهش جمعيت)، ازدياد گازهاي گل خانه اي ،نابودي لايه ي ازون و… به هر حال اين مساله که نسبت آموزش وپرورش با بحث هاي زيست محيطي چيست ؟وجايگاه اين آموزش ها در مدرسه ، کلاس وکتاب هاي درسي کجاست ؟ مسئوليت بيشتري را براي نظام آموزش وپرورش ايران به همراه آورده است .کشورهاي توسعه يافته با برنامه ريزي به هنگام سعي کرده اند اين آموزش ها را به خانواده ، مدرسه وکلاس درس بياورند. (سرکارآني،1382:ص379)
اما به نظر مي رسد اين جنبه جهاني شدن آموزش وپرورش در کتاب جديد التاليف رياضي پايه هفتم دوره اول متوسطه نه تنها چندان مورد توجه واقع نشده است، بلکه در اين کتاب تناقضات قابل ملاحظه اي در خصوص آموزش زيست محيطي ديده مي شود.
در مساله اي از اين کتاب آمده است: قورباغه اي مي خواهد از يک ديوار عمودي بالا برود.او با هرجهش 3 متر بالا مي رود وهر بار 2 متر سُر مي خورد وپايين مي آيد…( مسئله3 ، ص2)
اما به راستي در محيط زيست طبيعي ، کدام قورباغه از ديوار عمودي بالا مي رود ؟!!وبعد هم در هر جهش مقداري هم به عقب سُر بخورد ؟
مگر نه اين که در روش پرورش نيمه طبيعي قورباغه ،آنان را در برکه ها ومرداب هايي که حصار کشي شده اند نگه مي دارند تا قورباغه ها از محيط خارج نشوند.
در مساله ديگر ي بيان شده است:اگر ديوارهاي يک استخر با طرح زير(که طرحي است شطرنجي با دو رنگ سفيد وسبز)کاشي کاري شده باشد؛چه کسري از ديوار کاشي سبز دارد؟(مسئله8 ،ص7)
حال آن که طبق استاندارد «استخرهاي شنا-الزامات عمومي »که در دويست وپانزدهمين اجلاس کميته ي ملي استاندارد مهندسي پزشکي به تصويب رسيد، آمده است:رنگ آميزي يکي از نازک کاري هاي مهم در استخرهاست. انتخاب رنگ بندي مناسب واجراي دقيق آن مطابق مشخصات فني خاص ، نماي مطلوب ودلخواه را تامين مي کند.بهترين رنگ مورد استفاده رنگ آبي است. رنگ آميزي استخر به رنگ آبي، شفافيت وجلاي بيشتري به آب وفضاي استخر خواهد بخشيد. از اين رو رنگ سفيد متمايل به آبي يا آبي کمرنگ به طور کلي براي کليه ي استخرها ترجيح داده مي شود واز رنگ هاي تيره وساير رنگ ها مانند سبز ، زرد وقهوه اي بايد پرهيز کرد .مشخصات رنگ هاي مورد استفاده در استخرها بايد بر طبق استاندارد ملي ايران به شماره 307 سال 1358 باشد.پس چگونه است که بر خلاف استاندارد زيست محيطي در اين کتاب رنگ سبز براي کاشي کاري ديواره استخر در نظر گرفته مي شود .
در متن تمرين ديگري از کتاب رياضي پايه هفتم آمده است:يک زيردريايي 150 متر پايين تر از سطح دريا قرار دارد.زير دريايي ديگري 50 متر از آن بالاتر است …(مسئله 2: ص22)
اين مسئله چنان ساده بيان شده است که هيچ فردي تصور نمي کند که فاصله 50 متري دو زير دريايي يعني تهديد به فاجعه اي انساني وزيست محيطي .زير دريايي که تصوير آن نيز در کتاب گنجانده شده ، زير دريايي نظامي است که با سوخت اتمي کار مي کند واين نوع از زير دريايي ها گاه طولشان از 100 متر هم بيشتر است ،در حالي که هنوز هيچ سازمان ترافيک زير دريايي بين المللي که مورد اعتماد وقبول تمامي کشورهاي جهان باشد نيز وجود ندارد تا مسير حرکت ها را کنترل کند.اين زير دريايي چگونه مي تواند بدون هيچ تهديدي در 50 متري ، زير دريايي ديگري حرکت کند؟
در صورت مساله يکي ازتمرينات دوره اي صفحه 27 کتاب رياضي پايه هفتم نيز نوشته شده است:در روز درخت کاري 180 نهال درخت کاشته شد .40 درصد اين درختان کاج بودند .چند درخت کاج کاشته شده است؟
در اين سئوال نيز بدون توجه به شرايط زيست محيطي وآلودگي هوايي که هر روز شهرهاي کشورمان را بيشتر تهديد مي کند ، نهال کاج براي کاشتن در روز درخت کاري مد توجه قرار مي گيرد .حال آن که درخت کاج علاوه بر اين که از ويژگي تصفيه کنندگي چنداني برخوردارنيست، در برابر مواد سمي وباران هاي اسيدي نيز بسيار آسيب پذير است.ضمن اين که درخت کاج خاک پيراموني خود را اسيدي مي کند ومانع از رويش گونه هاي گياهي در اطرافش مي شود.
آموزش حقوق شهروندي ومشارکت اجتماعي
از ديگر جنبه هاي جهاني شدن آموزش وپرورش توجه به آموزش حقوق شهروندي ومشارکت اجتماعي است.آگاهي داشتن از حقوق شهروندي ومشارکت فرد در جامعه ، نيازمند شناخت کافي ، مهارت هاي خاص ونگرش هاي سازنده است.که مي توان بخش عمده اي از آن را در کلاس درس آموخت به شرط آن که کتاب هاي درسي نيز در اين راه ياريگر باشند وانساني را با مهارت هايي رشد دهند تا علاوه بر آگاهي از حقوق شهروندي خود ، مشارکتش را در جامعه تا سطح جهاني افزايش دهد.
به نظر مي آيد اين جنبه نيز از ديد کتاب جديد التاليف رياضي پايه هفتم دور مانده است به طوري که آموزش حقوق شهروندي تنها منحصر به پرداخت هزينه اردوگاه و بليت قطار و… مي شود.
سوال4 صفحه 46:هزينه ي ورودي يک اردوگاه براي هر مدرسه 20000 تومان وبراي هرنفر1000 تومان است…
سوال4 صفحه 52 :مديريک دبيرستان قصد دارد دانش آموزان جهت بازديداز شلمچه وهويزه اعزام کند.هزينه بليت قطار براي هر دانش آموز سي هزار تومان است…
از طرف ديگر نيز در بيشتر مساله هاي طرح شده ،افراد هيچ گونه نقش مشارکتي در جامعه خود ندارندو به تنهايي کارهاي خود را به پيش مي برند:
مساله1 صفحه 6: محمد مي خواهد با پس اندازش کيفي را که دوست دارد بخرد…
مسئله1صفحه 49: فاطمه قصد دارد با جمع کردن پول چادر نمازي براي خودش بخرد …
واين تک روي ها تا جايي ادامه مي يابد که در سوال6 صفحه 11آمده است: سارا يک بازي روي صفحه شطرنجي انجام مي دهد…. که صورت اين مساله بيانگر تنهايي بازي کردن ساراست.عدم فعاليت ومشارکت جويي در اين کتاب به حدي است که حتي وقتي از وسايل متحرکي چون دوچرخه وسه چرخه نام برده مي شود اين وسايل به جايي که در فضاها باز جامعه در حرکت باشند در يک پارکينگ قرار مي گيرند. مسئله 1 صفحه 6 : 20دستگاه دوچرخه وسه چرخه در يک پارکينگ وجود دارد. اگر تعداد کل چرخ هاي آنها 45 عدد باشد ،چند دوچرخه وچند سه چرخه در پارکينگ وجود دارد؟
در اين کتاب به جاي تقويت روحيه مشارکت دانش آموزان تا سطح جهاني ، از شهرهايي سخن به ميان مي آيد که دانش آموزان گاه هيچ گونه اطلاعات يا اطلاعات بسيار اندکي نسب به آنها دارند.پيوند اين عدم آشنايي ومبحث جديد رياضيات موجب تقويت احساس بيگانگي در دانش آموزان مي شود.از جمله اين موارد کار در کلاس صفحه 97 است.که با نمايش نقشه قاره آفريقا از دانش آموزان خواسته مي شود مختصات شهرهاي قاهره ، دارالسلام ،الجزيره به تقريب بنويسند وبا کشيدن بردار شهرهاي خارطوم ،لوآندا ،رباط ولاگوس را به هم مرتبط سازند.
البته مشخص هم نيست که چرا در اين کتاب براي آموزش مختصات وبردارها قاره آفريقا وشهرهايي چون لوآندا ولاگوس …انتخاب شده است.
آموزش فناوري هاي جديد اطلاعات وارتباطات
آموزش فناوري هاي جديد اطلاعات وارتباطات از جنبه هاي ديگر جهاني شدن است ، که آموزش وپرورش در قرن بيست ويکم بايد به آن توجه ويژه اي نمايد.
استفاده از فناوري ارتباطات در آموزش وپرورش بدين معناست که بايد ما اين فناوري ها را به کلاس درس آورده ودر فرآيند يادگيري از آن بهره گيريم تا دانش آموزان نسبت به اين فناوري نگرش سازنده اي پيدا کنند.(سرکارآني ،1382 :ص382)
در کتاب کتاب جديد التاليف رياضي پايه هفتم آشنا سازي دانش آموزان با فناوري هاي جديد اطلاعات وارتباطات نظير رايانه، ….در راستاي آموزش مطالب درسي هم به خوبي انجام نگرفته است . تنها در مواردي از دانش آموزان خواسته شده که براي محاسبات عددي از ماشين حساب استفاده نمايند، واز کاربرد رايانه نيز فقط در فعاليت صفحه ي 83 سخن به ميان آمده ، وآن هم بااين عبارت : در يک بازي رايانه اي …گويي که رايانه تنها مختص بازي است. در حالي که در بسياري از مباحثي عنوان شده چون آمار ونمودارهاي آماري … به سادگي مي توان در حد دانش آموزان دوره متوسطه ، آنان را با صفحه گستر هايي چون اکسل و کاربرد رايانه در رياضيات آشنا کرد.
منابع:
رئوف ، علي، (1379) جنبش جهاني براي بهسازي تربيت معلم ، تهران: وزارت آموزش وپرورش ،دانشکده ي تعليم وتربيت
سرکارآني،محمد رضا،(1382)،اصلاحات آموزشي ومدرن سازي (با تاکيد بر مطالعه ي تطبيقي آموزش وپرورش ايران وژاپن) ،تهران :انتشارات روزنگار ،چاپ اول
کار گروهي (1392)،کتاب رياضي پايه هفتم دوره اول متوسطه ،وزارت آموزش وپرورش
Waters,Malcolm(1995)Globalization,London,Routledge
منبع روزنامه هطلاعات
