عيوب اسكلتي دانش آموزان و نحوه پيشگيري

اختلالات شايع ستون مهره‌ها
الف) كيفوزيس (قوز): خميدگي غيرطبيعي و بيش از اندازة ستون مهره‌هاي پشتي به طرف عقب را قوز مي‌گويند.
در صورت شديد بودن اين حالت ريه‌ها تحت فشار قرار مي‌گيرند و در تنفس اختلال به وجود مي‌آيد اين قبيل افراد بسيار زود خسته و عصبي مي‌شوند.
ب) لوردوزيس (گودپشتي): خميدگي بيش از اندازة ستون مهره‌ها در ناحية كمر به طرف جلو باعث به وجود آمدن خميدگي بيش از اندازة ستون مهره‌هاي پشتي به عقب مي‌گردد كه به اين حالت گود پشتي مي‌گويند.
ج) اسكوليوزيس (انحراف ستون مهره‌ها): انحراف ستون مهره‌ها به يك طرف (طرف راست يا چپ) سرانجام به ايجاد تغييراتي در دنده‌ها و قفسة سينه مي‌انجامد و فرد به اختلالات در گردش خون و تنفس و به دردهاي كمري و عصبي مختلف دچار مي‌شود.
در صورت مشاهده هر يك از اختلالات ستون فقرات، دانش‌آموزان را بايد به پزشك يا نزديك‌ترين مركز بهداشتي و درماني ارجاع داد.

علل بروز اين بيماري‌ها
1ـ نشستن نامناسب دانش‌آموزان پشت ميز و نيمكت؛
2ـ انجام تكاليف دانش‌آموزان به صورت نادرست، از جمله به يك طرف خم شدن آن‌ها؛
3ـ برداشتن وزن بيش از حد، نظير حمل كيف نامناسب و كتاب و دفترهاي زياد؛
4ـ ايستادن يا نشستن‌‌هاي طولاني؛
5ـ حمل كيف دانش‌آموزان به روش نامناسب.
واقعيت اين است كه قوس شديد در ناحية كمر، افتادگي شانه‌ها و قوس آن‌ها به طرف سينه و انحنا در پشت گردن هيچ كدام بيماري نيستند
اما آنچه ناراحت‌كننده است ظاهر نامناسبي است كه ايجاد مي‌شود.
نامناسب قرار گرفتن بدن به كشيدگي كمر مي‌انجامد و نه تنها سبب آن مي‌شود بلكه شكل و ظاهر نامناسبي هم به وجود مي‌آورد. افزايش قوس كمر در نتيجة ضعف عضلات شكم است. عضلات ضعيف شكم، كمر را از داشتن يك حايل قوي و محكم محروم مي‌كند و افزايش وزن احتمالاً باعث افزايش كشيدگي كمر مي‌شود.
چاقي باعث شلي عضلات و سنگيني شكم مي‌شود و گودي كمر را افزايش مي‌دهد و اين گودي كمر باعث بيشتر شدن قوز در ناحية قفسة سينه مي‌شود. استفادة ناردست از كوله‌پشتي و حمل كوله‌هاي سنگين نيز مي‌تواند در ايجاد قوز مؤثر باشد.
پوشيدن كفش‌هاي پاشنه بلند، برخلاف تصور در ايجاد يا پيشرفت قوز تأثيري ندارد.
بسياري از حالت‌هاي نادرست بدن از سنين پايين در افراد ايجاد مي‌شود.
دخترها و پسرهاي قد بلند سعي مي‌كنند با قوز كردن خود را كوتاه‌تر نشان دهند. همچنين افراد قد كوتاه تلاش مي‌كنند كه قد بلند به نظر بيايند و اين باعث افزايش قوس كمر مي‌شود.

مراقبت از كمر
براي از بين بردن قوز هيچ راه حل ساده‌اي وجود ندارد. داشتن يك كمر سالم كاملاً به خود شما بستگي دارد. تنها شما مي‌توانيد وضعيت نشستن خود را بهبود ببخشيد و از فشارهاي وارد شده به كمر در ضمن فعاليت‌هاي روزانه جلوگيري كنيد. همچنين تنها شما هستيد كه با دنبال كردن يك برنامة ورزشي روزانه به قوي كردن عضلات شكم و كمر خود كمك مي‌كنيد.
با انعطاف‌پذيري و قوي نگه داشتن ستون فقرات، سه قوس طبيعي پشت را در وضعيت طبيعي حفظ كنيد تا راستاي ستون فقرات موزون باقي بماند. توجه داشته باشيد كه با رعايت نكات زير مي‌توانيد كمري بدون قوز داشته باشيد:
1. براي بلند كردن اجسام سنگين هيچ‌گاه كمر را در حالي كه زانوهايتان صاف است، خم نكنيد.
2. هنگام بلند كردن اجسام از چرخيدن دوري كنيد.
3. به جاي كمر زانوهاي خود را خم كنيد.
4. جسمي را كه بلند كرده‌ايد نزديك به بدنتان نگه داريد و اجسام را تا سطح سينة خود بالا بگيريد.
5. در صورت سنگين بودن اجسام از سايرين كمك بگيريد.
6. هنگام ايستادن سعي كنيد يك پاي خود را بالا نگه داريد و به تناوب حالت خود را تغيير دهيد.
7. تلاش كنيد به گونه‌اي بايستيد كه سه قوس ستون فقرات شما در وضعيت طبيعي قرار گيرند.
8. هنگام راه رفتن، سر را بالا نگه داريد و از كفش راحت و يا پاشنه كوتاه استفاده كنيد.
9. سعي كنيد قوس گردن را در وضعيت عادي نگه داريد.
10. به حالت چانه رو به بالا صاف بايستيد.
11. شكم را داخل نگه داريد و لگن را مقداري بچرخانيد. به اين ترتيب شما قوس طبيعي كمرتان را حفظ خواهيد كرد.
12. براي اينكه در هنگام نشستن قوز نكنيد، از نشستن بر روي صندلي‌هايي كه بلند است يا از ميز كار شما زياد فاصله دارد، پرهيز كنيد.
13. برروي صندلي‌هايي بنشينيد كه ارتفاعشان به اندازه‌اي است كه شما به راحتي قادر به قرار دادن كف پاها بر روي زمين هستيد، در حالي كه زانوهاي شما هم سطح لگن قرار گرفته باشند.
14. از خوابيدن بر روي تشك‌هاي نرم، فرو رونده و بدون حفاظت پرهيز كنيد.
15. خوابيدن بر روي شكم به ايجاد قوس ناسالم در كمر منجر مي‌شود.
16. از تشك‌هاي سفت براي خوابيدن استفاده كنيد. روي پهلو بخوابيد و زانوهاي خود را خم كنيد يا به پشت بخوابيد و يك بالش در زير زانوهاي خود قرار دهيد.
17. حالت خود را با ايستادن مقابل ديوار تصحيح كنيد. در وضعيت صحيح تنها فاصلة كمي بين پشت شما و ديوار ايجاد مي‌شود. حالت تنبل و قوس كرده يا حالت نظامي باعث قوس كمر مي‌شود.

كيفوزيس در چه افرادي بيشتر ديده مي‌شود؟
در افراد داراي مشاغل دفتري و مجبور به استفاده از كامپيوتر، در صورت نامناسب بودن سطح ميز و پايين بردن سر، شانه‌ها و دست‌ها هنگام تايپ يا مطالعه، عضلات ستون فقراتشان تغيير مي‌كند.
اين افراد ممكن است در درازمدت به كيفوز (قوز پشتي) دچار شوند.
اين مشكل با مشاهدة بيمار از پهلو در ناحيه‌اي كه قوس ستون فقرات بيشتر شده قابل تشخيص است. قوز پشتي به علت وضعيت نامناسب قرارگيري بدن يا به علل مادرزادي ايجاد مي‌شود.
اما انحراف جانبي ستون فقرات با مشاهده از پهلو قابل تشخيص نيست و اسكيوز (scohosis)براي تشخيص آن از پشت به ستون فقرات فرد توجه مي‌شود.
همچنين نامتقارن بودن سرشانه‌ها، نامتقارن بودن چين پهلويي قسمت بالاي لگن، نامتقارن بودن استخوان (ilium) قوس ايلياك، از موارد تشخيص اسكليوز است.
به وسيله رسم خطي كه از زائده خاري مهره هفت گردني به زائده خاري مهره پنج كمري وصل مي‌شود، كه اين خط در افراد طبيعي است و در افراد اسكليوز به شكل C است.
استفاده از قوزبند و كمربند طبي
استفاده از قوزبندها و كمربندهاي طبي، هيچ‌گاه بدون تجويز پزشك توصيه نمي‌شود و تبليغات‌آن‌ها فقط جنبة تجاري و سودجويي دارد.
چرا كه استفاده از آن‌ها آسيب و مشكلات كمر فرد را بعد از استفاده افزايش مي‌دهد قوزبند يا كمربند طبي چون به مدت كوتاهي به منظور برطرف كردن درد مورد استفاده قرار مي‌ گيرد ضعف عضلات فرد را بيشتر مي‌كند و اين ضعف‌ها بعد از مدتي دردهاي بيشتري را در عضلات كمر و ستون فقرات به وجود مي‌آورد.
در بعضي از قبايل آفريقايي از همان يك يا دوسالگي حلقه‌هايي آهني را در گردن دخترانشان قرار مي‌دادند و هر سال حلقه‌اي به آن مي‌افزودند و تا سنين جواني اين كار را ادامه مي‌دادند ولي وقتي اين حلقه‌ها را از گردن آن‌ها باز مي‌كردند به علت ضعف شديدي كه در گردن آن‌ها ايجاد مي‌شد نمي‌توانستند گردن خود را نگه دارند. دقيقاً همين اتفاق در مورد كساني مي‌افتد كه از قوزبندهاي طبي يا كمربندها استفاده مي‌كنند.

نكات مهم در نشست صحيح
اگرچه نشستن براي ستون فقرات و گردش خون در كوتاه مدت بهداشتي‌تر است ولي نشستن طولاني مدت سبب بروز مشكلاتي مانند انحناي ستون فقرات مي‌شود و به فعاليت صحيح اعضاي داخلي بدن از جمله به دستگاه گوارش و تنفسي آسيب مي‌رساند.
نشستن طولاني مدت (بيش از 60دقيقه) باعث ايجاد آماس و تورم در قسمت‌هاي پاييني پاهها مي‌شود و فشار هيدرواستاتيك در سياه رگ‌ها افزايش مي‌يابد و با وارد شدن فشار به ران، جريان برگشتي خون به قلب مختل مي‌شود، اما نكات مهم:
1. در موقع نشستن پشت ميز، زانوها، نشيمن‌گاه و همچنين دست در محل آرنج با هم زاوية 90 درجه بسازد.
افزون بر اين بايد نشستن پرتحرك را اختيار كرد يعني اين كه انسان بايد هر از گاه از جاي خود بلند شود و حركت كند و ورزش مناسبي را انجام دهد و در هنگام زنگ‌تفريح دانش‌آموزان
به نشستن روي صندلي
ادامه ندهد.
3. وضعيت نشسته، كه تقريباً نزديك‌ترين شكل را به وضعيت حالت طبيعي مهره‌ها دارد. 
حالتي است كه زاوية بين تنه و ران 115 درجه است و مهره‌هاي كمري ستون فقرات به وسيلة پشتي حمايت شده‌اند.
وضعيت نشسته، به صورت كاملاً راست، مختصر خميدگي در ستون فقرات ايجاد مي‌كند و در هنگام نشستن روي صندلي‌اي كه زاوية پشتي آن كاملاً 90درجه است، ناراحتي و درد ناحية كمر به وجود مي‌آورد.
3. نشستن در وضعيت خميده باعث مي‌شود قوس كمري كه در حالت طبيعي در ناحية كمري و به سمت جلو وجود دارد به صورت راست درآيد و سرانجام به خميدگي رو به پشت تبديل شود و ادامة اين وضعيت باعث گوژپشتي مي‌شود .
دانش‌آموزان به دليل در سن رشد قرار گرفتن، غيرقابل جبران بودن عارضه‌هاي ستون فقرات، وضعيت نامناسب فيزيكي كلاس‌ها از نظر روشنايي طبيعي و وضعيت صندلي و نيمكت‌ها، تغذية نامناسب
بيشتر دانش‌آموزان و كمبود شير و لبنيات در رژيم غذايي، 
شرايط حساسي دارند و بايد در جهت تأمين نيازهاي آنان و رفع موانع ياد شده دقت كافي به 
عمل آيد .
كيف مدرسه و نكات بهداشتي آن
دانش‌آموزان، ضمن فرا گرفتن آموزش‌هاي ارائه شده توسط مربيان بهداشت مدارس، جهت جلوگيري از ابتلا به بيماري‌هاي ستون فقرات، آن‌ها را به دقت رعايت نمايند. 
كيف‌هاي رودوشي، كه توسط دانش‌آموزان حمل مي‌شود، در بسياري از مواقع به دليل وزن زياد يا بد حمل كردن آن‌ها عارضه‌هايي ايجاد مي‌كند. 
از جملة آن‌ها مي‌توان به درد كتف اشاره كرد كه به علت نبودن تعادل بين وزن وارد شده 
در دو كتف به وجود مي‌آيد، به طوري كه باعث دردهاي شديد عضلات اطراف كتف مي‌گردد و اغلب در بين دانش‌آموزاني كه كيف‌هاي خود را با دست يا شانه‌هاي خود حمل مي‌ كنند ديده مي‌شود.
در استفاده از كيف‌هاي رودوشي فشار به صورت غيرمتقارن به ستون مهره‌ها وارد مي‌شود.
در اين حالت فرد ناچار است براي حفظ تعادل خود مقداري كج راه برود و همين موضوع باعث مي‌شود تا مهره‌ها از حالت راست خارج شوند و تحت فشار قرار گيرند.
بنابر اين بروز دردهاي پشت، كتف و كمردرد در اين افراد شايع‌تر است.كوله پشتي در صورت استفادة درست بهترين وسيلة حمل كتب درسي براي دانش‌آموزان است. كوله‌پشتي وزن را به صورت مساوي در بين دو كتف تقسيم مي‌كند.
اما چنان كه وزن محتويات آن بيش از حد معمول باشد شانه‌ها و كتف را به سمت عقب مي‌كشاند گودي كمر را افزايش مي‌دهد همچنين وزن زياد كوله‌پشتي باعث مي‌شود تا گاهي دانش‌آموز بدن خود را به سمت جلو خم كند و اين امر باعث وارد شدن فشار به ستون فقرات مي‌گردد.
در زماني هم كه دانش‌آموزان از كيف دستي استفاده مي‌كنند بايد به وزن متناسب آن توجه داشته باشند. در غير اين صورت بروز صدماتي در ناحية مچ، آرنج، بازو و كتف بسيار محتمل است.
وزن بيش از حد كيف و محتويات آن (بيش از 10 تا 15 درصد وزن دانش‌آموز) باعث بيماري ‌هاي اسكلتي و ستون فقرات در دانش‌آموز مي‌گردد.

منابع:
1. نشريه حركت دوره26
2. وبگاه ايران سلامت
3. كتاب ارگونومي، نويسنده: حلم سرشت و دل پيشه

codex09x

page11