نوشته فينا حريري دبير هنر مدرسه کريمه اهل بيت (س) منطقه 2 آموزش و پرورش تهران
شکي نيست که وجود «دقت و توجه» از عوامل مهم در فراگيري يک مطلب درسي است و در اين ميان معلمان و مربيان با تدابير و روشهاي مختلف ميخواهند اين امر را مهيا سازند. مهمترين عامل براي دقت و توجه انگيزه داشتن دانشآموز به موضوع درسي است. منشا انگيزه در دانشآموز ميتواند دروني يا بيروني باشد. اگرچه انگيزههاي بيروني مانند پاداش و جايزه در کوتاه مدت ميتوانند تاثيرگذار باشند ولي واضح است که انگيزه دروني دانشآموز نقش موثرتري را در موفقيت وي ايفا مي کند . بيشتر محققان چهار عنصر 1ـ استقلال 2ـ شايستگي 3ـ ارتباط با ديگران 4ـ ارتباط مطالب آموزشي با زندگي و آينده را از عوامل اصلي ايجاد خود انگيزشي يا انگيزه دروني ميدانند. در ادامه به تعريف اجمالي هر عامل و راهکار هاي ايجاد آن ميپردازيم.
1ـ استقلال: به معني داشتن حدي از آزادي و انتخاب در مورد چيزي که بايد انجام شود و چگونگي انجام آن.
براي مثال انتخاب همتيميها براي انجام يک تمرين درسي يا انتخاب يک تمرين از ميان فهرست از قبل آماده شده معلم يا تصميمگيري در مورد شکل پروژه پاياني کلاس که پوستر يا مقاله. همگي اين موارد از نمونه موارد انتخابي هستند که به دانشآموزان استقلال بيشتري در مورد آنچه که بايد انجام شود را ميدهند. انتخابهاي شناختي ( طراحي يا انتخاب تمرين مبحث درسي يا ارائه پيشنهاد و راه حل يک مشکل درسي) تاثير پر رنگتر و درازمدتتري دارند.
2ـ شايستگي: به معني داشتن احساس توانايي انجام کار و کسب موفقيت و دادن بازخورد و ابراز اين که کار درست انجام شده طبق تحقيق جان هتي1
هوش و استعداد، دانشآموز توانايي خدا دادي بوده و کاربرد و مديريت اين توانايي تشويق برانگيز است. موفقيت و کسب مهارتها و تلاش دانشآموز ميتواند به معني تام شايستگي باشد.
3ـ ارتباط با ديگران: انجام فعاليتي که به دانش آموز کمک کند تا بيشتر احساس مرتبط بودن با ديگران را داشته باشد. به خصوص احساس مورد توجه بودن و اهميت داشتن رابطه خوب با معلمي که مورد احترام دانشآموز است عامل کليدي کمک به دانشآموز براي ايجاد انگيزه دروني است، براي بهتر ساختن رابطه بين معلم و دانشآموز چهار راه حل زير به معلمان توصيه شده است.
1ـ3ـ اهميت دادن به دانشآموز: از آنها در مورد علايق و روياها و آرزوهايشان، از اتفاقاتي که درزندگي آنها رخ ميدهد بپرسيد و با دقت گوش دهيد. اما راه را يک طرفه نکنيد و خودتان نيز درمورد موضوعهاي مناسب و مرتبط زندگيتان حرف بزنيد.
2ـ3ـ رفتار دوستانه داشته باشيد: لبخند بزنيد و شوخي کنيد.
3ـ3ـ انعطافپذير بوده، به هدف يادگيري توجه کنيد. براي مثال يک دانشآموز از نوشتن مقاله ادبي امتناع ميکرد معلم هدف آموزش را تغيير داده و از دانشآموز خواست با رعايت قواعد نوشتن مقاله که در کلاس تدريس شده بود، در مورد تيم مورد علاقه فوتبالش يا بازي ويدوئويي مورد علاقهاش، مقاله بنويسد و دانشآموز رکورد ننوشتن خود را با نوشتن هر دو مقاله شکست.
4ـ3ـ از دانشآموز نااميد نباشيد. تا جايي که ميتوانيد مثبت باشيد و اگر لازم بود حتي کوچکترين رشد و پيشرفت را متذکر شويد و قدرداني کنيد.
4ـ ارتباط مطالب آموزشي با زندگي و آينده: کاري که دانشآموز انجام ميدهد بايد به نظرش جالب و ارزشمند باشد . چنين کاري بايد براي زندگي فعلي او مفيد بوده يا مرتبط با آرزو و رويايي که براي آينده دارد باشد. از دانش آموز بخواهيد در مورد چگونگي کاربرد مطلبي که ياد گرفته در زندگي واقعي يا در آينده بنويسد. اين که معلم ارتباط بين مطالب آموزشي و زندگي واقعي را بگويد عملکرد متعارفي است، اما چنين رويکرد معلممحوري بعد از مدتي ميتواند ضد انگيزشي شود بخصوص براي آنهايي که مهارت پاييني دارند، مثلا دانش آموزي که عملکرد خوبي در رياضي ندارد ممکن است با شنيدن اهميت رياضي در زندگي از زبان معلم، بيشتر احساس ترس و ناتواني کند.
در کنار موارد ذکر شده ، نگاه کردن يکسان معلم، کيفيت نوشته هاي معلم بر روي تخته، آموختههاي قبلي دانشآموز در مورد موضوع تدريس، نداشتن استرس از موضوعات مربوط به خانواده، يادگيري اسامي دانشآموزان از طرف معلم و… ميتواند انگيزه دانشآموز، براي دقت و علاقه به درس را افزايش دهد.
آن چه بايد در هر نظام تعليم و تربيت لحاظ شود، تربيت شهروندان سازگار ، ساختن شخصيت هاي سالم ، انتقال علوم و معارفي است که ابعاد وجودي مختلف جهان هستي را ميشناسد.
نوشته فينا حريري دبير هنر مدرسه کريمه اهل بيت (س) منطقه 2 آموزش و پرورش تهران
——————–
منابع
www.edutopia.org/blog/strategies-helping-students-motivate-themse-lves-larry-ferlazzo
www.edutopia.org/blog/creating-conditions-conditions-for-students-motivation-larry-ferlazzo
www.zibaweb.com حميد رضا تر کمندي
سيف علي اکبري روان شناس پرورشي انتشارات آگاه چاپ اول
