اثر رنگ ها بر خلاقيت فکري و ذهني کودکان

همة ما از وجود رنگ ها آگاهيم امّا آيا از تأثير آن ها بر روح، روان، ذهن و انديشه مان نيز باخبريم؟
روان شناسان دريافته اند که رنگ ها تأثيرات معجزه آسايي بر روح و روان انسان ها داشته و علاقه به رنگ‌هاي خاص نيز گوياي بسياري از ناگفته هاي ذهن و روح آن هاست.
آنچه سبب شد در اين مقاله به تأثير رنگ ها بپردازيم، بررسي اثرات رنگ ها بر خلاقيت فکري و ذهني کودکان و رشد تفکر در آن ها ست؛ چرا که مي توان از رنگ ها به عنوان ابزاري در خدمت رشد تفکر بچه ها استفاده کرد. قبل از هر چيز لازم است بدانيم که رنگها چطور تعريف مي شوند؟ رنگ به کيفيتي گفته مي شود که با آن مي توانيم اسمي براي آنچه در طيف مي بينيم مثل سبز، زرد، قرمز، نارنجي و …بگذاريم.
ته رنگ نيز وقتي ايجاد مي شود که به رنگ موردنظر کمي رنگ سياه اضافه شود و تون وقتي ايجاد مي شود که به رنگ مورد نظر کمي خاکستري اضافه شده باشد. حال در اينجا به بررسي تأثير رنگ هاي مختلف بر خلاقيت افراد مي پردازيم:

رنگ قرمز
رنگ قرمز يکي از سه رنگ اصلي است که بسيار هيجان انگيز و اعتمادآفرين است و اغلب، خطر و آتش را تداعي مي کند. در ضمن حواس را تحريک کرده و انرژي هاي متمرکز، جاه طلبي، شهامت و اشتها را افزايش مي دهد. قرمز، رنگي است هيجاني و ذهن منطق گرا را به زانو در مي آورد. اين رنگ، انرژي مهار نشده اي است که موجب افزايش خلاقيت، انرژي و شادابي در زندگي مي گردد.
توجه: رنگ قرمز در معماري کلاس هاي درس، کاربردي ندارد؛ زيرا ديوارهاي قرمز کودکان را آشفته حال و بَد خلق مي کند و به علت روح هيجاني که در اين رنگ نهفته است، کودک را از حالت آرام خارج کرده و به جنب و جوش و ناآرامي مي کشاند و از تمرکز او جلوگيري مي کند؛ لذا بهتر است از رنگ قرمز در فضاي کلاسي استفاده نشود اما مي توان از اين رنگ در محيط هاي بازي، نمايش و ورزش استفاده کرد.

رنگ زرد
در ميان رنگ ها، زرد بالاترين بازتابش را داشته و محرک فکر است. اين رنگ، سمبل طبيعي آگاهي و روشني است و روي ضمير انسان، خلاقيت و مثبت انديشي
اواثر مي گذارد به طوري که مثبت بودن را تداعي مي کند؛ ولي در عين حال، معاني منفي زيادي دارد. زرد يکي از رنگ هاي اصلي است که با فعاليت هاي ذهني تداعي دارد و هوش و کنجکاوي فرد را تقويت مي کند؛ بنابراين با نماد سرعت، به ويژه سرعت تفکر و تصميم‌گيري در ارتباط است و تمرکز حواس را بالا مي برد.

رنگ ليمويي
ليمويي يکي از رنگهاي خانوادة زرد مي باشد که نشان دهندة شخصيت مثبت و زود فهمي است. در ضمن ترکيب آن با آبي آسماني نشانگر ذهن باز، فهم زياد و درک بسيار شفاف است. لازم به تذکر است که رنگ زردContrastيا تقابل ويژه اي با خاکستري که رنگ خنثي است دارد، لذا براي حذف معاني منفي آن، از رنگ خاکستري و خانواده آن استفاده مي شود.
توجه: رنگ زرد در دکوراسيون داخلي، فضا را روشن و شاد مي سازد ولي مشاوران و مددکاران اجتماعي که سر و کارشان با کساني است که از لحاظ احساسي، آسيب پذيرند بايد در انتخاب اين رنگ با احتياط عمل کنند؛ زيرا اين رنگ هم براي احساسات خوب و هم براي احساسات بد بسيار تحريک کننده است. لازم به ذکر است که طراحان اتاق هاي آموزشي هم از اين امر مستثني نبوده و بايد در انتخاب رنگ فضاي آموزشي توجه لازم را داشته باشند .
رنگ نارنجي
رنگ نارنجي، مخلوطي از قرمز و زرد است و گفته شده شوق را با استعداد ترکيب مي کند. در ضمن رنگ يادگيري، آزمايش، قضاوت، پذيرش يا رد مطلب هم هست. نارنجي احساسات متلاطم و هيجاني را تسکين مي‌دهد و براي رسيدن به آرامش بسيار مؤثر است؛ چرا که قسمت زرد آن، با خنثي کردن انرژي و هيجان رنگ قرمز، انجام اين فرايند را به صورت عقلاني و منطقي تضمين مي کند.قرار گرفتن در محيط نارنجي، افق ديد و فکر را وسيع تر کرده و رنگي انقلابي بشمار مي رود، چرا که پشتکار و پروژه هاي رسيدن به گام هاي موفقيت آميز را ترسيم مي کند. در ستاره شناسي، نارنجي با علامت شير (مرداد) ارتباط خاصي دارد و به تقويت ايده آل هاي دوستانه و اجتماعي، خلاقيت و خودشکوفايي کمک مي کند.
در رنگ نارنجي، حسي مستتر شده که مي تواند بر حمله هاي غيرمنطقي و فوبي ها (ترس ها) پايان دهد.
رنگ نارنجي، رنگي زنده و قوي است و بهتر است با رنگ هايي همچون رُسي يا زردآلويي مخلوط شود تا اتاق را از حالت پرتنش خارج کرده و به محيطي آرام و دوستانه تر تبديل کند. از آنجا که نارنجي رنگي است محرک، براي فضاي آموزشي در مقطع دبستان بسيار ايده آل است؛ چرا که از يک طرف دانش آموزان را سرزنده، نيروبخش، گرم و آرامش طلب مي کند و از طرف ديگر از خواب آلودگي و بي علاقگي کودک مخصوصاً در ساعات اوليه صبح جلوگيري مي کند.

رنگ سبز
رنگ سبز مي تواند در درون ساختار روان شناختي ما تعادل کامل ايجاد کند و در بين همه رنگ ها از همه آن ها خوشايندتر است، زيرا چشم براي تمرکز کردن روي آن هيچ نيازي به تنظيم شبکيه ندارد. روان شناسان بر اين عقيده اند که سبز حالتي از نگرش ذهني مثبت را ايجادکرده و چون با رنگ هاي طبيعت، بيشتر سر و کار دارد احساس ثبات و امنيت را در ما تقويت مي کند. البته رنگ سبز در تُن هاي متفاوت، نمادي متفاوت دارد.
در اين رنگ، آرامش روحي نهفته شده و فراست و هشياري فرد را بالا مي برد. سبز به انسان کمک
مي کند تا اسرار نهان جهان هستي را بهتر درک کرده و به او بينش فلسفي همراه با عقل سليم عطا مي کند. کساني که سبز يشمي را دوست دارند به طور ذاتي روشن بين و منطقي هستند.
سبز تيره نشان دهنده قابليت اعتماد (اعتماد پذيري) است و فردي که اين رنگ را دوست دارد، داراي شخصيت با ثباتي است که در بحران ها مي تواند بدون دستپاچگي کنترل اوضاع را در دست گيرد. در چنين اشخاصي عقل، منطق و ذهنيت واقع بين از خصوصيات دروني آن ها زاييده شده است. درضمن اختلاط سبز تيره با آبي آسماني، آزادي انديشه و خلاقيت را نشان مي دهد.
رنگ سبز در فضاي آموزشي
سبز، يک رنگ ثانويه است که از ترکيب دو رنگ متضاد زرد و آبي بدست مي آيد. اين رنگ چون با طبيعت در ارتباط است، رنگي متعادل محسوب مي شود و به آرامش روحي و اعصاب کمک کرده و محيطي آرامش بخش را ايجاد مي کند .
سبز براي دکوراسيون اتاق هاي مطالعه، فضاهاي آموزشي و مکاني که به تمرکز احتياج دارد با اهميت بوده و رنگ ايده آلي محسوب مي شود. اين رنگ به اتاق و کسانيکه در آن فضا قرار دارند، آرامش متعادلي مي دهد. اگر سبز را با انواع کرم و سفيد مخلوط کنيم و در رنگ آميزي اتاق و فضاي آموزشي بکار بريم، فضاي آرام بخش و تفکر آميزتري خواهيم داشت و اگر با رنگ قرمز ترکيب شود، به شکوفايي خلاقيت افراد در آن فضا پرداخته وازخود ترکيبي قوي مي سازد.
رنگ آبي با رنگ سبز ترکيبي دلنشين و هماهنگ دارند که در طبيعت به صورت گل هاي آبي در ميان شاخ و برگ‌هاي سبز نمودار شده است. اين دو رنگ به کلاس، فضايي متعادل و آرام داده و به تقويت تمرکز افراد مي انجامد که براي اتاق هاي مطالعه بسيار ايده آل است. به طور کلي تلفيق اين دو رنگ، آرام بخش و متمرکز کننده حواس است. توناليته هاي قرمز، صورتي و زرد، هم در ترکيب رنگي با آبي، همراهان بسيار عالي محسوب مي شوند
و مي توانند هر کدام از سردي رنگ آبي بکاهند.

رنگ آبي
آبي، يکي از رنگ هاي اصلي است که به رنگ حقيقت شهرت دارد. اين رنگ نشانگر ذهن عالي و هوش سرشار است و با احساسات و معنويت در ارتباط است. اين رنگ، آرام، آرامش بخش و تسلي دهنده است. اگر کسي بيش از حد احساس ناراحتي کرده و در آستانه خشم و اضطراب قرار داشته باشد پوشيدن لباس آبي، آرامش و هماهنگي ذهن او را افزايش داده، باعث بالارفتن تفکر او مي شود. بالأخره توانايي آرام کردن روح مشوش راداشته و آرامش خيال او را فراهم مي آورد. (مانند حالتي که در اثر نگاه به آسمان براي فرد حاصل مي شود ).
هنگامي که آبي به دو قسمت رنگ هاي تيره تر و روشن تر تقسيم مي شود، نشان دهنده نوعي شخصيت در فرد است. فردي که به آبي تيره علاقمند است، قابل اعتماد، عاقل و جسور خواهد بود و چون با تمرکز شديد روي عقل و منطق حرکت مي کند، ممکن است احساساتش تحت الشعاع قرار گرفته، آن را از دست بدهد يا ضعيف تر عمل کند. بر عکس، افرادي که به آبي روشن علاقمندند، ذاتا هنرمند و فرهيخته هستند. اين تيپ افراد را بيشتر افراد هنرمند، طراح، نويسنده و هنرپيشه تشکيل مي دهند که در فعاليت هاي خلاقانه شرکت دارند. رنگ آبي، تخيل فعال و حتي در بعضي موارد بيش از حد خلاق را القا مي کند.
از آنجا که رنگ آبي، کيفيتي سرد و رسمي دارد، فضا را به آرامش مي کشاند و البته از حالت دوستانه و گرمي بخش دور مي کند. لذا بهتر است در فضاهاي آموزشي و کلاس، اين رنگ را با تلفيق رنگ هاي ديگر استفاده کرد.

رنگ بنفش و ارغواني
بنفش، ترکيبي از رنگ قرمز و آبي است که يکي از معنوي ترين رنگ ها بشمار مي آيد و نشانگر هماهنگي بين عقل و احساسات و مرز بين معنويات و ماديات محسوب مي شود. اين دو رنگ در سمبوليسم رنگ ها تفاوت چنداني ندارند به همين منظور در يک قسمت قرار مي گيرند. اين دو رنگ با تفکر عالي، درک روحي و توانايي هاي رواني مرتبط هستند و در تلفيق اين دو رنگ، تُن هاي مختلفي بچشم مي خورد که هر کدام بيانگر خصوصيت روحي افراد است.
اين رنگ کمال گرايي، ايده آليسم، انسان گرايي و تفکر فلسفي را تقويت مي کند. کسانيکه اين ترکيب را دوست دارند افرادي پر احساس و خوش فکرند و داراي حس ششم قوي اي هستند. ارغواني روشن، رنگي است که در تصميم گيري با تفکر و منطق در ارتباط است .
همانطوري که گفته شد عناصر تشکيل دهندة رنگ بنفش، قرمز و آبي هستند. امتزاج اين دو رنگ با بنفش، سردي و گرمي خاصي را در محيط ايجاد کرده که رنگ قرمز، گرمي فضا و رنگ آبي سردي آن را بيشتر مي سازد؛ لذا طيف هاي کم رنگ بنفش به فضا و محيط آموزشي؛ آرامش، روحيه و شادابي را تلقين مي کند، ولي لازم به ذکر است که قرار گرفتن به مدت طولاني در فضاي صرف بنفش، سبب افسردگي مي شود، زيرا انرژي هاي آن به قدري قوي است که ذهن نمي تواند بار اضافي آنرا تحمل کرده و از خود واکنش نشان مي دهد. پس بهتر است در طراحي فضاي آموزشي، رنگ بنفش را با رنگ هاي
سفيد، سبز و ياسي ممزوج کرد.
شايان ذکر است که بدانيم غريزه ايجاد هارموني و هماهنگي در استفاده از رنگ ها، هديه اي است که در برخي افراد، از بدو تولد به طور ذاتي نهاده شده است؛ ولي کساني که از اين خصوصيت برخوردار نيستند هم مي توانند قوانيني را در مورد مديريت رنگ ها بياموزند و بکار گيرند. براي مثال سايه ها، توناژها و ته رنگ ها به خاطر ارتباط تصويري طبيعي شان در کنار هم مي نشينند و قوانين ساده اي را به وجود مي آورند که مي توان آن ها را با هم مخلوط و هماهنگ کرد. دنياي رنگ ها، آنقدر وسيع و پرجاذبه است که مورد توجه و استفاده همگان قرار مي گيرد.