کلاس‌های تابستانی، فرصت یا آسیب؟!

زیبا عزیزی /کنشگر صنفی معلمان
با شروع مدارس شور و هیجان عجیبی در سر داشت. از خوشحالی صبح زود از خواب بیدار می‌شد و لباس فرم نیلوفری‌رنگش را بر تن می‌کرد و در چند دقیقه صبحانه‌اش را نوش جان می‌کرد و حدود ساعت هفت جلوتر از من راهی مدرسه می‌شد. با همه نق و نوق‌هایش از برخورد معلم و معاون و فشار درس‌ها و همکلاسی‌هایش برای همیشه از مدرسه‌رفتن راضی بود. روزها از پی هم گذشتند و سال تحصیلی با تمام تلخی‌ها و شیرینی‌ها و سختی‌ها و فشارهایش به پایان رسید. تابستان نزدیک شده و پسربچه سحرخیز، اکنون در گوشه‌ای نشسته یا مشغول بازی‌کردن با موبایل والدینش است یا مشغول تماشای تلویزیون و دیدن برنامه کودک و البته مدام زیر لب در حال غر‌زدن و تکرار جمله «حوصله‌ام سر رفته» است. اینجاست که خانواده‌ها به فکر کلاس‌های تابستانی برای بچه‌ها می‌افتند تا اینکه نه استعدادشان هدر رود و نه با غرزدن‌های مدامشان خانواده‌ها را تحت فشار قرار دهند. کلاس‌های تابستانی معایب و مزایایی دارد. متأسفانه بعضی از خانواده‌ها بیش از اینکه در فکر جلوگیری از هدررفتن زمان و استعداد بچه‌هایشان باشند، به‌خاطر چشم و همچشمی و به رخ هم کشیدن کلاس‌های فرزندانشان آنها را تحت فشار قرار می‌دهند. آنها برای این کار به زور و اجبار متوسل می‌شوند. بچه‌های این خانواده‌ها ممکن است به‌خاطر فشار خانواده چیزی یاد بگیرند اما از لحاظ روحی دچار آسیب‌های فردی و اجتماعی می‌شوند. اثرات این آسیب‌ها حتی در بزرگسالی گریبان‌گیر خود بچه و خانواده خواهد شد؛ حتی گاهی باعث ترک تحصیل بچه‌ها در سن راهنمایی یا دبیرستان می‌شود.
برای پر‌کردن اوقات فراغت بچه‌ها باید به‌دنبال راه‌حل‌های اساسی بگردیم. بیشترین مزیت کلاس‌های تابستانی می‌تواند جلوگیری از قطع‌شدن سیر آموزش و یادگیری بچه‌ها و آماده نگه‌داشتن توانایی ذهنی، همچنین جلوگیری از کسالت، انزوای اجتماعی، بی‌تحرکی، چاقی و تنبلی و… باشد. علاوه بر اینها اگر در انتخاب کلاس‌های تابستانی دقت شود این کلاس‌ها می‌توانند باعث افزایش اعتماد‌به‌نفس و بهبود روابط اجتماعی، رشد استعداد ذهنی و جهت‌دهی مثبت و تشخیص توانایی‌های بچه‌ها و زمینه‌سازی و توان‌افزایی در نیازهای جدیدی مانند آموختن زبان دوم و بالابردن آمادگی در حیطه‌های حسی- حرکتی و هماهنگی ذهن و عمل در بچه‌ها و… شود اما باید توجه داشت که کلاس‌های تابستانی باید طبق نیازها و علایق و احساس بچه‌ها باشد. در غیر‌این صورت تأثیر نامطلوبی بر روحیه و روان آنها خواهد داشت. یکی از رسم‌های مخرب در‌این‌زمینه فرستادن بچه‌ها به کلاس‌های آمادگی درس‌های سال بعد است. در این کلاس‌ها بچه‌ها همه یا بخشی از کتاب‌های درسی، به‌ویژه در درس‌هایی مانند ریاضی یا علوم یا… ، سال آینده را مرور می‌کنند. این کلاس‌ها که معمولا شهریه‌های سرسام‌آوری هم دارند علاوه‌بر اینکه اجازه نمی‌دهند دانش‌آموز در دوره فراغت تابستان استراحت کند، باعث می‌شوند تازگی و جذابیت درس‌های جدید در سال آینده از بین برود و او انگیزه لازم برای حضور در کلاس‌های رسمی را نیز نداشته باشد. به جرأت مخرب‌ترین چیز برای سیر آموزش یک دانش‌آموز بی‌انگیزگی است. از طرف دیگر چون معمولا بچه‌ها خیلی علاقه‌ای برای رفتن به چنین کلاس‌هایی ندارند تنش در خانواده زیاد شده و فشار بر روح و روان بچه و خانواده افزایش می‌یابد. خانواده‌ها نباید فشار روانی روی بچه‌ها وارد کرده یا اینکه در‌این‌زمینه بچه‌هایشان را با بچه‌های دیگر یا دوستانشان مقایسه کنند. در این شرایط کلاس‌های تابستانی نه‌تنها مؤثر نیست بلکه بچه‌ها را دچار آسیب‌های فردی و اجتماعی می‌کند. پس در حالت کلی تلاش و فعالیت بچه‌ها در کلاس‌های تابستانی اگر بر‌اساس خواسته‌ها و علایق خود آنها باشد مثمر‌ثمر و مفید خواهد بود؛ در غیر‌این صورت بیشترین آسیب را به کودکانی که این دوران، دوره رشد و شکوفایی آنهاست، وارد کرده و در درازمدت و در سن بالاتر نه‌تنها آنها را نسبت به یادگیری بی‌علاقه می‌کند که دچار پیامد‌های روحی و روانی خواهد کرد.[review]