نجمه الحسيني روزنامه رسالت
در جوامع امروزي که زيرساختهاي ارتباطات و فناوري اطلاعات به داخل خانوادهها نفوذ کرده، وسائل ارتباط جمعي نظير تلفن همراه، تبلت، رايانه و اينترنت نقش مؤثري در پر کردن اوغات فراغت کودکان و نوجوانان داشته بهطوريکه در تربيت و شکلگيري شخصيت ايشان تأثير بسزايي دارند.خصوصا خانوادههايي که تعداد فرزندان در آن کم است يا پدر و مادر هر دو شاغل هستند؛ از امکانات اين فضا بهره بيشتري براي سپردن کودک خود به آن استفاده ميکنند بهطوري که جاي خالي خواهر، برادر، پدر، مادر و مربي پر ميشود.وزارت ارتباطات و فناوري اطلاعات در مرداد ماه سال 1396 سندي را به منظور صيانت از کودکان و نوجوانان در فضاي مجازي با عنوان «سند راهبردي صيانت از کودکان و نوجوانان در فضاي مجازي» تدوين نموده است. ايجاد فضاي مجازي صيانت شده مبتني بر شبکه، متناسب با ارزش هاي ايراني- اسلامي و تأمين خدمات و محتواي مناسب با اقتضائات سني کودکان و نوجوانان از جمله اهداف تنظيم اين سند است. اين سند در تلاش است تا فرصت هاي متصور شده فضاي مجازي براي کودکان و نوجوانان را تقويت کرده و با کمک خانواده ها آسيب آن را به کمترين ميزان ممکن برساند.مهم ترين رويکرد اين سند، استفاده از فضاي مجازي متناسب با رشد سني و عقلي کودکان است. اين سند به دنبال اين نيست که کودکان و نوجوانان را به طور کلي از اين فضا دور سازد، بلکه به صورت گام به گام مهارت ها را به کودکان براي ورود به اين فضا آموزش خواهد داد و زماني که کودک به 18 سالگي رسيد، والدين نگراني از حضور وي در فضاي مجازي نداشته باشند. تربيت مصونيت بخش، هدف اصلي تنظيم اين سند است.
در اين زمينه، صرامي رييس مجمع فعالان فضاي مجازي در خصوص سالم سازي و پاکسازي فضاي مجازي از محتواهاي ناسالم براي کودکان و نوجوانان مي گويد:”آموزش استفاده صحيح از فضاي مجازي، آگاه سازي مردم از چالش هاي فضاي مجازي و آشنايي با لايحه هاي گوناگونِ اين فضا ضروري است. به دليل دوسويه بودن فضاي مجازي، مي توان کودکان و نوجوانان را به شکلي صحيح در اين فضا مديريت کرد به گونه اي که باعث پيشرفت فرد، خانواده و جامعه شود.اين از ايجاد اينترنت مبتني بر نفوذ براي کودکان و نوجوانان به گونه اي که امکان برآورده ساختن نيازهاي خود را داشته و با مطالب خارج از رده سني خود روبه رو نشوند، سخن گفت و افزود: اين نوع اينترنت در کشورهاي غربي نيز با همين الگو و راهبرد دنبال مي شود. آنچه که در اختيار کودکان قرار مي گيرد با اينترنت بزرگسالان متفاوت است. اين اينترنت بايد مبتني بر ليست سالم و سفيد باشد که محتواي مورد نياز براي پيشرفت کودک يا نوجوان را داشته باشد.همچنين بايد بر لزوم تمهيدات فني و برخي هماهنگي هاي حاکميتي براي استفاده از اين نوع اينترنت در مدارس تاکيد کرد و در کنار مطالبه گري براي راه اندازي اينترنت سالم در مدارس، به دنبال آموزش به والدين درباره مزايا و برتري هاي فضاي مجازي، مذاکره با اپراتورها براي فروش اينترنت ليست سفيد با قيمت پايين و آگاه سازي خانواده از وجود چنين اينترنتي از اقدام هاي صورت گرفته براي ايجاد فضاي امن مجازي است.”محمد علي اخوان فلاحتکار، فعال فضاي مجازي و مدير مسئول رسانه خبري با مردم، اقدام وزارت ارتباطات در تدوين اين سند را عملي هوشمندانه مي داند و مي گويد”تفکيک حوزه فعاليت کودک و نوجوان از بزرگسال و تخصصي شدن آن اقدامي حياتي و دور انديشانه است.گسترش شبکههاي اجتماعي و عدم کنترل مناسب بر آنها در کشور بسترساز بروز انواع آسيبهاي جبران ناپذير خصوصا در قشر کودک و نوجوان شده است.اجراي اقدامات پيشبيني شده در نسخه پيش نويس اين سند لازم است ولي کافي نيست.گستردگي و پيچيدگي روابط و قوانين حاکم بر فضاي مجازي به قدري زياد است که نيازمند به روز رساني و چاره انديشي متناسب با تحولات جديد در اين فضا هستيم.توسعه ساخت و کاربرد ابزارهاي نظارت والدين بر فعاليت کودکان در فضاي مجازي امري ضروري است.با گسترش دامنه فعاليتهاي فرزندان در فضاي مجازي، حوزه تربيتي و نقش آفريني والدين نيز دچار تحولات اساسي شده و شيوههاي نظارتي که از وظايف ذاتي آنهاست، نيازمند بهروز رساني است.”آموزش نحوه استفاده درست از گوشي همراه يا فضاي مجازيِ ناامن به کودکان کم سن اندکي دشوار است اما وجود فضاي کنترل شده اين امکان را به والدين مي دهد تا بدون نگراني کودکان را در بهره مندي از اين فضا آزاد بگذارند.سياستگذاران و فعالان در عرصه فناوري با ساخت گوشي هاي همراه، نرم افزارها، موتورهاي جست وجو و لپ تاپ هاي مخصوص براي کودکان، دسترسي به فضاي مجازي را براي کودکان ايمن سازي کرده اند. در اين جا پدر و مادر وظيفه دارند که مدت زمان استفاده کودکان از اين فضا را مديريت کرده و به آنان آموزش دهند که چگونه مي توانند وارد اين فضا شده و مطالب مورد نياز و مربوط به سن خود را دريافت کنند. حتي در اختيار گذاشتن اينترنت امن براي کودکان به صورت 24 ساعته اقدامي نادرست است که والدين بايد به اين معضل توجه کنند.پدران و مادراني در آموزش صحيح و مديريت زمان استفاده کودکان از فضاي مجازي موفق خواهند بود که خود پيشتر آموزش و آگاهي لازم را در اين زمينه ديده و دريافت کرده باشند.اميد غمخوار، فعال فضاي مجازي، با اشاره به اينکه توسعه بازار در حوزه فضاي مجازي کودکان و نوجوانان نيازمند همکاري تنگاتنگ دولت با بخش خصوصي است،مي گويد:”از آنجا که تجربه فعاليت تخصصي در اين حوزه بسيار کم است، کاهش ريسک و تضمين بازگشت سرمايه از سوي دولت در سالهاي ابتدايي اجراي طرح، مشوق خوبي براي توليدکنندگان خواهد بود.ما نيازمند فرهنگسازي کاربرد توليدات ملي در حوزه فضاي مجازي کودک و نوجوان هستيم.ميتوان گفت بسياري از محصولات توليد شده بر پايه فناوري ملي از جمله ابزارهاي کنترل والدين در رده توليدات مطرح خارجي قرار دارند و حتي در برخي موارد از لحاظ کيفيت بر آنها ارجحيت دارند.کمبود توليدات رايانهاي در حوزه کودک و نوجوان به علت عدم وجود بسترهاي اختصاصي و مطلوب در اين حيطه است.در صورت اجراي صحيح طرح حمايت از توسعه خدمات فضاي مجازي کودک و نوجوان در کشور و گسترش کسب و کارهاي مبتني بر آن شاهد تحولات چشمگيري در حوزه توليد و عرضه محصولات تخصصي اين قشر خواهيم بود”.در ماده 32 منشور حقوق شهروندي آمده است: کودکان حق دارند به اطلاعات مناسب با سن خود دسترسي داشته باشند و نبايد در معرض محتواي غيراخلاقي، خشونتآميز يا هر نوع محتوايي قرار گيرند که موجب غلبه ترس يا بروز آسيب جسمي يا رواني شود. همچنين در ماده 33 همين منشور به دسترسي آزادانه و بدون تبعيض همه شهروندان به فضاي مجازي و بهرهمندي از امکانات کسب اطلاعات و دانش در فضاي مجازي تأکيد شده است. اين حق از جمله شامل احترام به تنوع فرهنگي، زباني، سنتها و باورهاي مذهبي و مراعات موازين اخالقي در فضاي مجازي است و ايجاد هرگونه محدوديت (مانند فيلترينگ، پارازيت، کاهش سرعت يا قطعي شبکه) بدون مستند قانوني صريح ممنوع است.دکتر روح الله مؤمن نسب کارشناس فضاي مجازي در اين خصوص مي گويد:”در بسياري از کشورهاي دنيا به افراد زير ۱۳ سال هيچ نوع وسيله ارتباطي توصيه نميشود، افراد ۱۳ تا ۱۶ سال محدود به گوشيهاي ساده ميشوند، ۱۶ تا ۱۸ سال اجازه استفاده از گوشيهاي دانشآموزي دارند و از ۱۸ تا ۲۱ سال ميتوانند به آرامي با فضاي مجازي و شبکههاي ارتباطي آشنايي پيدا کرده و مواجه شوند.در کشور آمريکا ۱۸ سال پيش قوانيني مربوط به استفاده کودکان از گوشيهاي همراه و حضور آنان در فضاي مجازي تصويب ميشود، حتي در صورت استفاده کودکان زير 6 سال از گوشي و حضور در فضاي مجازي نگهداري از فرزند از آن خانواده سلب ميشود اما در کشور ايران هنوز قانوني در خصوص استفاده کودکان از فضاي مجازي وجود ندارد حال آنکه اين نياز کاملا در اين روزها براي جامعه ايران و کودکان محسوس است.گاهي حتي مدارس پيشنهاد و حتي اجبار در استفاده از فضاي مجازي براي دانشآموزان دارند اما بايد توجه داشته باشيم که دانشآموزان هنوز قدرت تشخيص خوب از بد را ندارند و نبايد کودکان و دانشآموزان را در معرض آسيبهايي قرار دهيم که پشيماني به دنبال داشته باشد.۶۰ درصد دختران و ۹۰ درصد پسران زير ۱۶ سال حتما يک بار تجربه مشاهده فيلمهاي غيراخلاقي را داشتهاند.به دليل آلوده بودن فضاي مجازي با ورود کودکان و نوجوانان به اين حوزه بهراحتي ميتوانند در معرض آسيب قرار بگيرند”.دولت قرار است در قالب “سند حمايتي و برنامه اقدام توسعه خدمات فضاي مجازي کودک و نوجوان” سکوهاي ارائه محتواي تخصصي کودک و نوجوان از قبيل بنگاههاي عرضه خدمات اينترنتي، فروشگاههاي اينترنتي، باشگاههاي اينترنتي و نظاير آن را شناسايي و با آنها جهت افزايش کارآمدي و توانمندسازي همکاري کند. اين اقدام زمينه توسعه سريع و دسترسي آسان به انواع اپليکيشنهاي آموزشي، کاربردي، بازي و سرگرمي را در اين حوزه فراهم آورده است و با افزايش تنوع تا حد زيادي از سلطه کنوني اپليکيشنهاي غير متناسب با رده سني کودک و نوجوان خواهد کاست.توسعه جويشگر (موتور جستجوي) کودک و نوجوان از ديگر اقداماتي است که در دستور کار اين سند قرار داده شده است. اگرچه هم اکنون جويشگرهاي بومي طراحي و اجرا شدهاند و بسياري از سرويسهاي مورد نياز جامعه را ارائه ميدهند، ولي در حوزه کودک و نوجوان نيازمند جويشگري پويا و جذاب هستيم که علاوه بر برطرف سازي احتياجات اين طيف بر پايه اينترنت پاک و کارايي بالا، قادر به جلب توجه آنها به واسطه جلوههاي بصري باشد.
====================
↩ کانال مقاله ها 🌺
