نتايج مثبت زنگ تفريح كوتاه

دقايقي حساس

اين واقعيتي است كه در چند دقيقه زنگ تفريح با وجود استراحت جسمي و روحي كودك و نوجوان، خطرات بيشتري دانش‌آموزان را تهديد مي كند كه البته اين خطرات بيشتر از سوي خود دانش آموزان و به صورت سهوي است؛ چنانچه گاه ديده مي شود در اين دقايق به ظاهر تفريح گونه به خاطر كوچك بودن حياط مدرسه، دانش‌آموزاني كه همديگر را دنبال مي كنند و اين گونه به بازي و تفريح مشغول‌اند، به سبب برخورد با ديگران ايجاد مشكل مي‌كنند و حوادثي ناخوشايند مي آفرينند.

البته با يكسري برنامه هاي مدون و خوب مي توان كاري كرد كه اين گونه حوادث ناخوشايند و گاه دلخراش رخ ندهد و اين زنگ دلچسب و دوست داشتني با خاطرات بد و ناگوار عجين نشود. دست يافتن به اين هدف كار چندان ساده اي نيست. زيرا در جاي خود نيازمند مطالعات و آماده سازي تمهيداتي است كه به واسطه آنها بتوان با استفاده بهينه از يكسري عوامل به ظاهر كوچك يا همان ريزه كاري هاي آموزشي و پرورشي به اهداف مطلوبي رسيد.

حال با توجه به اوصاف بيان شده و نيز براي روشن تر شدن كاركردهاي زنگ تفريح در مدارس لازم است نكاتي در باب اهداف و برنامه هايي كه مي توان در زنگ تفريح به مرحله اجرا گذاشت بيان شود. پس با توجه به اين اوصاف بايد زنگ تفريح را از دو بعد مورد كنكاش و بررسي قرار داد تا اين گونه بتوان به يكسري از اهداف مطلوب دست يافت.

دانش آموزان بي شك در اين دقايق كوتاه مي توانند كارهاي زيادي انجام دهند كه هر كدام از آنها در امر يادگيري تاثيري شگرف خواهد داشت. البته در صورتي كه با يك برنامه ريزي خوب و مدون همراه باشد و عجولانه در فكر رسيدن به اهداف مورد نظر نباشيم.

الف) استراحت و آمادگي براي زنگ بعد؛ اين حق طبيعي هر دانش آموز است كه بعد از يك زنگ يك ساعت و نيم مطالعه، يادگيري، انجام تكاليف كلاسي، برگزاري امتحانات كلاسي، پرسش و پاسخ و … دقايقي را به استراحت روحي و جسمي بپردازد.

استراحت كردن بايد همراه با تمهيداتي باشد تا نتيجه بخش باشد .

لازم است فضاي مدرسه با كاشت درختان و چيدن گلدان هاي گوناگون، فضايي سبز و فرح بخش داشته باشد تا دانش آموزان با ديدن اين مناظر طبيعي انبساط خاطري بيابند و خستگي كلاس را از تن و ذهن خود بيرون كنند. در بسياري از مدارس موفق، براي دانش‌آموزان كه در حياط مدرسه به سر مي‌برند، از طريق بلندگو موزيك نرم و آرامي پخش مي شود و اين حركت به ظاهر ساده آن قدر در رفتار و حركات دانش آموزان تاثير مي گذارد كه طبق گفته خود دبيران، اين حس آرامش بخش از طريق شنيدن موسيقي حتي در كلاس هم قابل مشاهده است. همچنين مي توان با رنگ آميزي مناسب ديوارهاي مدرسه، دانش آموز را به محض ورود به حياط از حال و هواي كاري و خسته بودن بيرون كشيد و به او نيرويي تازه بخشيد. در بعضي از مدارس به خاطر رنگ آميزي خوب و فضاي بسيار جذاب، بـــچه ها زنگ تفريح شاد و اثر‌گذاري را مي گذرانند و برعكس آن، در برخي مدارس به خاطر نامناسب بودن ديوار مدرسه، تخريب سطوح ظاهري ديوارها، استفاده از تورهاي بلند بر روي ديوار كه اغلب زنگ زده اند، يك حس تنهايي، خستگي و در بند بودن در چند دقيقه زنگ تفريح به دانش آموزان القا مي شود و انعكاس اين حالات را در رفتار دانش آموزان مي توان به خوبي مشاهده كرد. حتي اگر خودش به صورت خودآگاه اين حس را نشناسد. 

ب) گفت و گو با دوستان 

اغلب دانش آموزان دوست دارند كه در دقايق زنگ تفريح با دوستان خود صحبت كنند. مباحثي كه آنان بيان مي كنند و درباره آنها به اظهار نظر مي پردازند، بسيار متنوع است. 

گاه درباره رويدادهاي ورزشي صحبت مي كنند و گاهي هم درباره اتفاقات محله خود. در برخي موارد درباره دبيراني كه زنگ قبل با آنها درس داشته اند، اظهار عقيده مي كنند و گاهي هم درباره مسائل و مشكلات مدرسه با يكديگر بحث و تبادل نظر مي كنند. با توجه به مطالب بيان شده، گاهي اوقات ديده يا شنيده مي شود كه برخي از مسئولان اجرايي مدارس، به خصوص معاونان براي ايجاد نظم بيشتر و كنترل غير محسوس رفتار و حركات دانش آموزان، افرادي را با عنوان «انتظامات مخفي» به ميان دانش آموزان مي فرستند تا از اين طريق به طور كامل از كارهاي آنان با خبر شوند. شايد ظاهر اين كار براي انضباط آموزشگاه و كنترل دقيق دانش آموزان امري لازم باشد، اما زماني كه اين قبيل اقدامات مخفي براي دانش آموزان عيان شود، ديگر آن اعتماد به اطرافيان رفته رفته از بين مي رود. پس چه خوب است كه براي رفع اين گونه مشكلات به صورت آشكار از خود دانش آموزان بخواهيم كه نظم و انضباط مدرسه را رعايت كنند. آن هم بدون آنكه سايه سنگين كسي را بالاي سر خود حس كنند.

ج) تغذيه 

به دليل آغاز كلاس هاي درس در ساعات هشت صبح هر روز و گاه بدون صبحانه خوردن و به مدرسه آمدن دانش آموزان، زنگ تفريح، بهترين زمان براي تغذيه دانش آموزان است. اين موضوع بر يادگيري آنان هم تاثيري ماندگار دارد. بنابراين در زنگ‌هاي تفريح بايد نسبت به تغذيه دانش آموزان دقت و توجه ويژه اي شود. از ديرباز در بيشتر مدارس، بوفه هايي براي ارائه محصولات غذايي به دانش آموزان موجود است، اما برخي از همين بوفه ها هم براي خودشان مشكلاتي دارند. مثل پايين‌بودن ارزش غذايي محصولات. تاكيد مي شود كه به نقش و اهميت تغذيه در مدارس، به خصوص هنگام زنگ تفريح نگاهي جدي و همه جانبه شود. زيرا در غير اين صورت انرژي اندك دانش آموزان در زنگ كلاس دوم و سوم تحليل مي رود و در چنين شرايطي او نمي تواند به اهداف مورد نظر آموزشي آن طور كه بايسته و شايسته است، دست يابد.

د) يادگيري 

فقط كلاس درس، مختص يادگيري نيست. در هر شرايطي دانش آموز مي تواند به مقوله يادگيري بپردازد كه در اين ميان زنگ تفريح هم مي تواند جزء آن لحظات و شرايط باشد. البته به شرطي كه مقدمات اين امر از طريق مسئولان مدرسه فراهم شود. در حياط مدرسه، ديوارها وسيله خوبي براي انتقال پيام و ياددهي نكاتي درباره زندگي و ديگر امور است. مي توان با نوشتن شعارها و نكات آموزشي روي ديوارهاي حياط مدرسه به دانش آموزان مطالبي را به صــورت غيرمســتقيم ياد داد. همچنين مي‌توان با نصب تابلوهاي اعلانات در جاي‌جاي مدرسه و در معرض ديد دانش آموزان هر روز و يا هر هفته مطلبي آموزشي را با عنوان شعار هفته به آنان گوشزد كرد.

هـ ) شركت در فعاليت هاي گروهي

زنگ تفريح فرصت خوبي است كه دانش آموزان در فعاليت هاي گروهي شركت كنند تا علاوه بر يادگيري روابط اجتماعي با ديگران، هنر و مهارت فردي و شخصي خود را در معرض ديد و استفاده ديگران قرار دهند.يكي از محل هايي كه دانش آموز براي انجام فعاليت هاي گروهي در زنگ تفريح و ديــگر اوقات فراغت خود جذب آنها مي شود، دفتر تربيتي مدرسه است. همان جايي كه اگر جدي گرفته شود و برنامه ريزي خوب و مدوني داشته باشد، مي تواند كارايي خوب و چشمگيري داشته باشد. جـالب آنكه فعاليت هاي اين قبيل مكان ها در مدراس، خود به صورت غير مستقيم در دانـش آموزان هيـجان عجيبي را ايجاد مي كنند كه در پي اين هيجان در خود احساس مسئوليت مي كنند و آماده ورود به دنياي بزرگسالي و بر عهده گرفتن مسئوليت هاي بزرگ مي شوند.

لازم است يادي هم از كتابخانه مدارس شود. همان جايي كه اگر جذابيت و نمود خوبي داشته باشد، مي تواند مركز خوبي براي جذب و هدايت آموزشي دانش آموزان باشد، اما با وجود مهم و حياتي بودن كتابخانه هاي مدارس از بعد آموزش، در برخي از مدارس به خاطر نبود امكانات لازم و فقدان كتاب خوب، اين قبيل مراكز علمي، رونق چـنداني نـدارند و مــورد اسـتقبال قرار نمي گيرند. مهم ترين دليل اين مسأله اين است كه كتاب هاي موجود در كتابخانه هاي مدارس با انتظارات و خواسته هاي دانش آموزان تناسبي ندارد. درضمن، كتاب ها هيچ تنوعي ندارند.

زنگ تفريح و معلمان

زنگ تفريح فقط به دانش آموزان اختصاص ندارد. دبيران و آموزگاران هم از اين قاعده مستثنا نيستند. آنان هم به اين دقايق نياز دارند. اين نياز از جنبه هاي گوناگوني قابل بررسي است.

الف) استراحت

ب) مطالعه

ج) گفتگو با همكاران

منصوره عامري