وقات فراغت، پديدهاي است که از يک سو مناسبترين بستر براي رشد و شکوفايي استعدادهاي گوناگون و ابعاد مختلف وجود نوجوانان و جوانان به شمار ميآيد و از سوي ديگر زمينه ساز بسياري از مشکلات اجتماعي و بزه کاريهاي فردي و اجتماعي است.
بنابراين اگر با آگاهي و دانش با آن روبه رو نشويم و برنامهاي سنجيده و منظم براي رويارويي با آن نداشته باشيم، دچار صدمات و ضررهاي جبران ناپذيري خواهيم شد.به گزارش سايت تبيان، بيشتر وقت جوانان در فصل تابستان به اوقات فراغت اختصاص مييابد. طبق استانداردهاي بين المللي تعداد روزهاي فراغت کشورهاي ديگر در سال، 80 روز و اين رقم در کشور ما 90روز است.اما بررسيهاي انجام گرفته نشان ميدهد که فقط 61 درصد نوجوانان ايراني اوقات فراغت خود را کافي و مفيد ميدانند.
با توجه به اهميت اوقات فراغت در زندگي فرزندان، ضرورت برنامه ريزي در اين زمينه داراي اهميت بسيار زيادي است.
اوقات فراغت فقط زمان آزاد شده از بار کار نيست. بلکه فعاليتي غير اجباري است.
فراغت در فارسي به معني آسودگي و آسايش و آسودگي از کار و شغل است. در همه تعاريف بر عنصر آزادي و اختيار فرد در انتخاب نوع فعاليت در زمان فراغت و نيز لذت بخش و ارضاکننده بودن فعاليت تاکيد شده است. اوقات فراغت زماني است که شخص در اختيار خودش است و ميتواند به کار دلخواه خود بپردازد.
نيازهايي که تأمين ميشود
گذران اوقات فراغت نيازهايي را در پي دارد که به اختصار به آن اشاره ميشود:
1) نياز به استراحت و رفع خستگي
دانش آموزان پس از گذراندن يك سال تحصيلي، نياز به استراحت و رفع خستگي دارند.
پيوستگي در انجام کارها و نبود زمان کافي براي استراحت و فراغت موجب نزول کيفيت کار و نيز پرخاشگري فرد فعال ميشود. بايد به کودکان و نوجوانان آموخت که زمان استراحت، زمان بطالت نيست. بلکه زماني است که فرد به تمرکز اعصاب ميپردازد و حاصل آن افزايش بازده است.
بدن و ذهن آدمي پس از مدتي کار، خود به خود نياز مند استراحت است و به طور طبيعي بدان ميپردازد. پس اوقات فراغت ميتواند چنين نيازي را رفع کند.
2) نياز به تفريح
پس از گذراندن ماهها تلاش و درس خواندن و آزمون دادن، نوجوان نياز دارد تا اوقاتي را صرف تفريح کند.
در ايام فراغت بايد نوجوان را به سفر برد. پيامبر اكرم (ص) فرموده اند: \”مسافرت کنيد تا سلامت بمانيد.\”
حتي سفرهاي کوتاه به بيرون شهر در روزهاي جمعه و خوردن ناهار در کنار رودخانه و سبزه زار ميتواند تفريحي دل انگيز محسوب شود. به هر حال بايد ترتيبي داد که در ايام سال کودکان و نوجوانان از تفريحات سالم برخوردار شوند.
3) سرگرمي و ايجاد تنوع
نياز ديگري که در اوقات فراغت رفع ميشود، نياز کودکان و نوجوانان به سرگرمي و تنوع است. بخشي از درگيريهاي درون منزل که ميان کودکان و نوجوانان رخ ميدهد، به اين دليل است که آنها وسيلهاي براي سرگرمي ندارند.
در چنين حالتي، مشاجره و دعوا و كتك كاري مسألهاي طبيعي است. اما وقتي فرزندان به فراخور سن شان داراي سرگرمي باشند، فرصت کمتري براي درگيري با يکديگر دارند. مسأله تنوع نيز امري مهم است و زندگي بدون تنوع خسته کننده ميشود.
پس تنوع در گذراندن اوقات فراغت باعث ايجاد تنوع در زندگي و مانع پديد آمدن بي حالي، بي حوصلگي و افسردگي ميشود. آنچه افسردهها از آن گله مند هستند، نداشتن تنوع در زندگي و يکنو اخت شدن آن است. پس با راهنمايي فرزندان به انجام فعاليتهاي متنوع، زمينه علاقه مندي آنان به زندگاني را فراهم آوريم.
4) شکوفايي استعدادهاي شخصي
هر يک از فرزندان ما داراي استعداهايي هستند. در تعريف استعداد گفتهاند که توانايي بالقوهاي است که اگر در محيط مساعدي قرار بگيرد، به شکوفايي ميانجامد. فردي که استعدادهايش به نحو مطلوبي به شکوفايي رسيده باشد، به خود شکوفايي دست يافته است. يکي از زمينههايي که موجب رشد استعدادها را فراهم ميآورد، پرداختن به فعاليتهايي است که فرزند در اوقات فراغت انجام ميدهد.
از جمله راههايي که ميتوان از طريق آنها مبادرت به شناخت استعدادهاي کودکان و نوجوانان كرد، ملاحظه کردن کارهايي است که آنان با علاقه انجام ميدهند و نيز به تکرار آن ميپردازند. پس در لحظههايي که کودکان و نوجوانان خود مايلند به فعاليتي روي آورند، بهتر ميتوان به شناخت استعدادها و علايق آنان پي برد و تمهيدات و امکانات لازم را براي رشد و بالندگي استعدادهايشان فراهم کرد.
5) شکوفايي فردي و اجتماعي
گذران اوقات فراغت بايد به نحوي باشد که زمينههاي لازم براي شکوفايي فردي و اجتماعي را فراهم آورد. زيرا شکوفا کردن استعدادها از مهمترين وظايف تعليم و تربيت است. انسان بالنده فردي است که به خود شکوفايي رسيده باشد و يکي از عواملي که به خود شکوفايي فرد کمک ميکند، اوقات فراغت است.
در حين گذران اوقات فراغت که فعاليتي آزاد و اختياري است، فرد به دلخواه خود به فعاليتي ميپردازد که استعداد انجام آن را دارد و به آن فعاليت علاقه مند نيز هست. هر گاه آدمي به فعاليتي بپردازد که هم استعداد آن را دارد و هم بدان
علاقه مند است، قطعا به شکوفايي در بعد فردي ميرسد.شکوفايي در بعد اجتماعي نيز آن گاه محقق ميشود که فرد در کنار جمعي به فعاليت ميپردازد و از طريق فراگيري مهارتهاي اجتماعي و مهارتهاي زندگي، به رشد و بالندگي بيشتري دست يابد.علاوه بر اين با قرار گرفتن در جمع انسانهايي که توان رهبري جمعي را دارند شناخته ميشود و با به دست گرفتن رهبري جمع،استعدادهاي رهبري وي به شکوفايي ميرسد و علاوه بر آن استعدادهايي در او رشد ميکند که لازمه آن حضور در اجتماع است.
6) اوقات فراغت و بهداشت رواني
گذران اوقات فراغت به خوبي و با برنامه ريزي درست، تضمين کننده سلامت و بهداشت رواني فرد است.
اشتغال مستمر و بدون وقفه فکري و عملي موجب خستگي جسمي و ذهني ميشود. به گونهاي که فرد به تدريج نشاط و سرزندگي خود را از دست ميدهد. در واقع فشارهاي ناشي از اشتغال ممتد ذهني و جسمي (به خصوص ذهني) نه تنها ممکن است با از دست رفتن نشاط و تعادل حياتي فرد همراه باشد، بلکه در مواقعي عامل مهمي براي بروز بسياري از اختلالات رواني همچون
افسرد گيها و نارساييهاي جسمي، به ويژه از نوع بيماريهاي روان تني (سايکو سوماتيک) محسوب ميشود.
در اين شرايط برخورداري از يک برنامه جامع و پيش بيني فرصتي آزاد و فارغ از کار موظف و بهره بري از آن، اولين و مهمترين گام در پيشگيري از آسيبهاي ذهني و حفظ بهداشت رواني است.
بي توجهي به اوقات فراغت در زندگي روزمره، حتي به اندازه ساعتي يا کمتر از آن باعث افزايش اضطراب يا فشار رواني ميشود و زمينه اختلال در قواي حسي و ادراکي را فراهم ميآورد و فرد را در تفکر مولّد و خلّاق با مشکل جدي مواجه ميكند.
به طور مسلم،همان طور که ذکر شد فشار ذهني و رواني ناشي از فعاليتها و مشغلههاي مستمر و بي وقفه نه تنها موجب اختلال در بهداشت رواني فرد ميشود، بلکه قدرت فراگيري، ادراک مطالب ونگاه داري ذهني را به حداقل ميرساند.
بنابراين ضروري است که اوليا و مربيان ضمن توجيه کودکا ن و نوجوانان نسبت به اهميت، ارزش و نقش حياتي اوقات فراغت در چگونگي حسن گذران فرصتهاي آزاد، آنها را ياري دهند. از اين رهگذر انتظار ميرود فرصت استفاده مطلوب و برنامه ريزي شده از اوقات فراغت به آن دسته از دانش آموزاني که به عللي در بعضي از درسها تجديد شدهاند نيز داده شود. چه بسا
بهره مندي شايسته از اوقات خوشايند فراغت مانع خستگي ذهني و فشار رواني دانش آموزان شده، با فراهم کردن نشاط و سرزندگي که از شاخصههاي بهداشت رواني است، قدرت يادگيري و نگاه داري ذهني در آنها افزايش مييابد. بدون شک در بعضي از موانع علت تجديدي دانش آموزان را بايد در وجود
بي نظمي و بي برنامه گي در رفتار تحصيلي آنها جست.
اوقات فراغت بدون اجبار
مسأله فراغت کودکان و نوجوانان، يكي از مهمترين موضوعات قابل بحث در تربيت است كه از يک سو ميتواند عامل رشد و سعادت کودکان به حساب آيد و از سو ي ديگر موجب بدبختي، فساد و انحطاط آنها ميشود.
بنابراين ضرورت دارد كه والدين و مربيان بتوانند به نحوي شايسته درباره آن برنامه ريزي کنند و مايه سعادت و پيروزي فرزندان خود شوند.
رهنمودهايي براي والدين
برنامه ريزي والدين براي فصل تابستان بايد با مشورت و نظر خود فرزندان صورت بگيرد. نه فقط با اعمال نظر والدين. زيرا در غير اين صورت، مهمترين مشخصه مفهوم اوقات فراغت كه نبود اجبار است، کمرنگ ميشود و در نتيجه کارکردهاي مطرح شده جايگاه خود را از دست ميدهند.
آنچه در اين زمينه اهميت دارد، توجه دادن والدين به اين امر است که آنها بايد همواره نقش راهنما داشته باشند و فرزندان را با توجه به علائق شان در جهت رشد و پرورش استعدادهايشان ياري کنند. از آنجا که بسياري از نوجوانان توان مالي استفاده از امکاناتي همچون کلاسها و اردوهاي مختلف تفريحي و آموزشي را ندارند، راهکارهاي زير ميتواند بهره وري فرزندان آنان را از اين ايام تا حدودي افزايش دهد:
1) امکان معاشرت فرزندانتان را با دوستان قابل اعتماد آنها فراهم سازيد. براي اطمينان بيشتر توصيه ميشود به نحوي با خانواده آنها ارتباطي هر چند اندک برقرار كنيد.
2) کتابهاي متناسب با علائق آنان تهيه کنيد.
3) امکان استفاده از کتابخانه را براي آنان فراهم كنيد.
4) وقت بيشتري را به فرزندان تان اختصاص دهيد تا درنتيجه ارتباط متقابل، شناخت متقابل شما از همديگر بيشتر شود.
5) بخشي از کارهاي منزل را به انتخاب فرزندان به آنها واگذار كنيد. خيلي از بچهها به کار کردن در خانه علاقهمند هستند، اما نميخواهند کار براي آنها الزام و اجبار باشد. نميخواهند که کار براي آنها تکليف باشد.
اطلاعات
hxghا
codex09x
page11
