فرن بيستم را به دليل فزوني اطلاعات، جمعيت، مهاجرت و مسائل جديد تكنولوژي، قرن اضطراب ناميدهاند و انسان دنياي امروز هنوز تمامي مسائل خود را حل نكرده بود كه به قرن بيستويكم، عصر فروپاشي مرزهاي ارتباطي و اطلاعاتي رسيد. عصري كه با رشد و رويارويي حجم وسيع اطلاعات درست و نادرست، موقعيتها و بحرانهاي بيشماري را براي انسان امروز به ارمغان آورده است، به طوري كه تغييرات عميق فرهنگي و تغيير در شيوههاي زندگي، بسياري از افراد را در رابطه با مسائل زندگي دچار مشكلات كرده است.
تعريف مهارتهاي زندگي
مهارتهاي زندگي تواناييهايي است كه به ما كمك ميكند تا در موقعيتهاي مختلف عاقلانه و صحيح رفتار كنيم، بهطوري كه با خود و ديگران سازگارانه ارتباط برقرار سازيم و بدون توسّل به خشونت بتوانيم مسائل پيش آمده را حل كنيم و ضمن كسب موفقيت در زندگي، احساس شادماني داشته باشيم.
هدف از آموزش مهارتها
هدف از آموزش مهارتهاي زندگي، ارتقاي سازگاري فرد با خود و با ديگران و محيطي كه در آن زندگي ميكند و ارتباطي است كه با افراد مختلف جامعه برقرار ميسازد. اين مهارتها به ما ميآموزد كه در طول زندگي بهويژه در موقعيتهاي پرخطر چگونه عاقلانه و صحيح رفتار كنيم و در زندگي تصميم بگيريم.
انواع مهارتهاي زندگي
سازمان بهداشت جهاني مهارتهاي زندگي را با عناوين دهگانه زير مشخص كرده است، رمز برخورداري از اين مهارتها، دانستن، تمرين و عمل كردن به آنها و بهكارگيري هرچه بيشترشان در زندگي روزمره است.
ـ مهارت خودآگاهي: مهارت خودآگاهي، توانايي شناخت از نقاط ضعف و قوّت خواستها، نيازها، رغبتها و تصوير واقعبينانه از خود است تا حقوق فردي، اجتماعي و مسئوليتهاي خود را بهتر بشناسيم.
ـ مهارت همدلي: همدلي يعني اين كه فرد بتواند مسائل ديگران را حتي زماني كه در آن شرايط قرار ندارد درك كند و به آنها احترام بگذارد. اين مهارت موجب ميشود تا به ديگران توجه كنيم و آنها را دوست داشته باشيم و خود نيز مورد توجه و دوست داشتن ديگران قرار بگيريم و با ايجاد روابط بهتر اجتماعي به هم نزديكتر شويم.
ـ مهارت روابط بين فردي: مهارتي است كه موجب ميشود ضمن تقويت روحيه مشاركت، اعتماد واقعبينانه و همكاري با ديگران بتوانيم مرزهاي روابط بين خود و كساني را كه دوستشان داريم، تشخيص دهيم و در راه ايجاد روابط صميمانه و دوستانه قدم برداريم و هرچه زودتر پيش از آنكه مورد آسيبهاي جدي قرار گيريم به دوستيهاي نامناسب و ناسالم خود خاتمه دهيم.
ـ مهارت ارتباط مؤثر: كسب اين مهارت به ما ميآموزد براي درك موقعيت ديگران چگونه به سخنان آنان گوش دهيم و چگونه ديگران را از احساس و نيازهاي خود آگاه سازيم تا ضمن به دست آوردن خواستهاي خود طرف مقابل نيز احساس رضايت كند.
ـ مهارت مقابله با استرس: در دنياي امروز، همواره با تغييرات وسيع و پيچيدهاي مواجهيم و هر تغييري با فشارهاي روحي و استرس همراه است. ميزان استرس اگر بيش از حد و طولاني باشد، بر زندگي و عملكرد ما تأثير منفي ميگذارد و مشكلات جدّي و زيادي را براي ما به وجود ميآورد. فراگيري اين مهارت به ما كمك ميكند تا استرسهاي مختلف و اثرات آن را بشناسيم و راههاي كاهش يا مديريت برآنها را كسب كنيم.
ـ مهارت مديريت بر هيجانها: اگر بتوانيم مديريت مطلوبي بر هيجانهاي خود مانند شادي، غم، خشم، ترس، ياس و اضطراب داشته باشيم، روياها، خاطرات و ادراكات ما جان ميگيرد. كسب اين مهارت به ما كمك ميكند تا ضمن شناسايي هيجانهاي خود و ديگران و تأثير آنها بر تفكرّات و رفتارهايمان، بتوانيم در مقابله با آنها واكنش مناسب را از خود بروز دهيم.
ـ مهارت حل مسئله: ما هر روز با مسائل فراواني روبهرو هستيم كه برخي ساده و برخي پيچيدهاند، مهارت حل مسئله اين توانايي را به ما ميدهد كه با توجه به تجارب عملي و توانمنديهاي ذهني خود بتوانيم در جهت حل مسئله يا مشكل قدم برداريم و به نتيجه مطلوب دست يابيم.
ـ مهارت تصميمگيري: انسان در مسير زندگي همواره نيازمند تصميمگيريهاي مختلف است و موفقيت در زندگي در گروي تصميمگيري درست و به جاي او است. مهارت تصميمگيري به ما كمك ميكند تا با اطلاعات و آگاهي كافي با توجه به اهداف واقعبينانه خود از اين راهحلهاي مختلف بهترين راهحل را انتخاب كنيم و به كار بگيريم و پذيراي پيامدهاي آن نيز باشيم.
ـ مهارت تفكر خلاق: فكر كردن يك مهارت است كه ما آن را از كودكي ميآموزيم، مهارت تفكر خلاق قدرت كشف و توليد انديشه جديد را براي ما فراهم ميآورد. تفكر خلاق نوع ديگر ديدن است، در اين تفكر هيچگاه مشكل يك عامل مزاحم به حساب نميآيد، بلكه يك فرصت براي كشف راهحلهاي نو و بديع تلقّي ميشود.
ـ مهارت تفكر نقادانه: تفكر نقادانه نوعي ديگر از تفكر است. كسب اين مهارت به ما ميآموزد تا هرچه را به سادگي و دربست قبول يا رد نكنيم، بلكه ابتدا در مورد آن موضوع سؤال و استدلال كنيم و سپس بپذيريم يا رد كنيم. كساني كه از تفكر نقادانه برخوردارند، فريب ديگران را نميخورند، چرا كه همواره با سؤال كردن به عاقبت كار ميانديشند.
نكاتي درباره مهارتهاي زندگي براي داشتن زندگي شاد
ـ سعي كنيد هميشه افكار و عقايد خوب داشته باشيد، چرا كه آدمي تبلور و تجلّي عقايد خويش است.
ـ هميشه آنچه چشمهايتان از رفتار ديگران ميبيند، به فكر تبديل نكنيد و ذهن و روح خود را صرف انديشه و حرفهاي ديگران نكنيد و تفكرات منفي به ذهن خود راه ندهيد.
ـ انسان قادر است كه خود و انديشه خود را تغيير دهد و عوض كند.
ـ تا زماني كه به صعود فكر كنيد، بالا و بالاتر ميرويد و هرگاه به سقوط فكر كنيد، حتماً مياُفتيد!
ـ حتماً در زندگي آرزو داشته باشيد تا دچار افسردگي و نااميدي نشويد.
ـ به محض اينكه حس كرديد تحت سيطره و نفوذ فشار عصبي قرار داريد، به آرامي به خود يادآور شويد كه در عرصة بيكران عالم هستي و كائنات همه چيز كامل و تمام عيار است و در بطن هر مسأله و تنگنايي درسي ارزنده براي آموختن وجود دارد.
ـ نگراني را كنار بگذاريد، زيرا نگراني بابت چيزهايي كه خارج از كنترل شماست، غيرمنطقي است.
ـ در زندگي مثبت انديش باشيد و هميشه خوبيها را ببينيد.
ـ هرگونه پيشداوري و قضاوت منفي را از عرصه زندگي خويش بيرون برانيد، قضاوت و داوري منفي شما ديگران را تغيير نميدهد.
ـ مقصر دانستن ديگران را در زندگي خود بهطور كامل كنار بگذاريد.
ـ به طور كامل با خود صادق و روراست باشيد.
ـ مسئوليت كارها و وظايف خود را به دوش بگيريد و شكست خود را به دوش ديگران نيندازيد.
ـ قبل از هر چيز خود را در قبال همه جنبههاي زندگيتان مسئول بدانيد.
ـ با خود بگوييد «موقعيت كنوني من حاصل تمامي تصميمهاي من تا اين لحظه است.»
ـ هر چه كه در زندگي شما وارد شده، درسي بوده است، از آن كمك بگيريد.
اكرم محسني ـ كارشناس ارشد تاريخ و فلسفه آموزش و پرورش
