شیعیان آسیای مرکزی
شیعیان آسیای مرکزی به صورت اقلیت های پراکنده ای در این خطه سکنی دارند و به سه دسته متفاوت تقسیم می شوند: پیروان فرقه ی اسماعیلیه منطقه ی بدخشان افغانستان، شیعیان بدخشان تاجیکستان و نیز مسخت های ازبکستان.
گروه اول از اسماعیلیان نزاری هستند که تا کوهستان های مرتفع پامیرپیش رفته اند. جمعیت کوه نشین این خطه از آسیای مرکزی به همت ناصر خسرو شاعر ایرانی در قرن یازدهم میلادی به این مذهب درآمد. 105
هنگامی که جمهوری تاجیکستان در 1929 پا به عرصه وجود گذاشت، در آن یک منطقه خودمختار بدخشان علیا ایجاد شد …. در قسمت غربی این منطقه پیروان فرقه اسماعیلیه و در قسمت شرقی آن قرقیزها سکنی داشتند. 106
پیروان فرقه اسماعیلیه در افغانستان هر چند که در آغاز به سرعت علیه رژیم کمونیستی جبهه گرفته و بر ضد آن شوریدند ولی به دلیل آزار سنی ها، خیلی زود بخشی از آنان در کنار رژیم متمایل به شوروی حاکم افغانستان قرار گرفتند.
( پس از خروج شوروی از افغانستان موضع گیری های سیاسی ساده ای که به ازبک ها بسیار نزدیک بود در پیش گرفتند)
این افراد که تابع رهبر روحانی خود آقا خان بوده واز اعقاب و اخلاف فرقه حشاشین قرن دوازدهم میلادی می باشند و در حقیقت هنوزاز قرون وسطای سیاسی و مذهبی خارج نشده اند. 108
مسخت ها گرجی هایی هستند که در قرن هفدهم اسلام آوردند این گروه گرجی تبار زبان ترکی را اخذ کردند و به مذهب شیعه گرویدند. 109
در سال 1944 استالین آنها را به ازبکستان تبعید نمود.
مسخت ها، این ملت رانده شده و فلاکت زده، قربانی تبعید استالینی ، مطرود و ملی گرای گرجی و مورد ظلم و ستم ملی گرایان سنی ازبک همچنان دردره فرغانه در رویای بازگشت خیالی به وطن اصلی خود به سر می برند این قوم کوچک شیعه مذهب که به حق خود را فراموش شدگان تاریخ یا حتی نفرین شدگان زمین دانه به طور مسلم یکی از زجر کشیده ترین ملت های اتحاد شوروی از 1941 به این طرف می باشد. 110
