مهارت هاي زبان شفاهي و نقش آنها در دوره دبستان

در اين مقاله درباره مهارت هاي گفتاري و نقش اين مهارت ها در فعاليت هاي
تدريس –يادگيري در دوره دبستان بحث شده است. در اين مقاله به مهارت گوش دادن و شرح آن و نقش اين مهارت در يادگيري دانش آموزان در کلاس درس مي پردازيم.
پديده زبان در جوامع انساني به دو صورت گفتاري (صحبت کردن و گوش دادن) و نوشتاري (خواندن و نوشتن) در امر ارتباط و ارسال يا دريافت پيام و ايفاي ديگر نقش هاي زبان به کار گرفته مي شود. اين چهار رکن زبان را مهارت هاي زباني مي ناميم. توجه کافي به تقويت و افزايش اين چهار مهارت لازمه هر برنامه آموزشي است.
دانش آموزاني که به مهارت هاي گوش کردن صحيح و درک مطالب شفاهي تسلط کافي داشته باشند و بتوانند از زبان گفتاري خود به خوبي استفاده کنند و مطالب مورد نظر را به نحو احسن بيان کنند به طور حتم مهارت خواندن را به درستي مي آموزند و چگونگي توليد زبان مکتوب و متون نوشتاري آگاهي ذهني و مهارت عملي مي يابند.
از طرف ديگر دانش آموزاني که از خواندن لذت مي برند و به دنبال آن مطالب زيادي مي خوانند، با افزايش ذخاير واژگاني و آشنايي با محتواي متون مختلف هم مطالب شفاهي ديگران را به خوبي درک مي کنند و هم بهتر از ديگران صحبت مي کنند. بنابراين ارتباط مستحکم و زنجيروار اين چهار مهارت زباني، بايد معلمان را بدان سو رهنمون کند که در انتخاب روش تدريس و ارزشيابي فعاليت هاي تدريس-يادگيري همواره اين ارتباط همه جانبه را در نظر داشته باشيم.
مهارت هاي گفتاري يا شفاهي يعني گوش دادن و صحبت کردن نخستين مهارت هاي زبان به شمار مي آيند. از وظايف برنامه آموزشي اين است که مهارت هاي شفاهي کودکان و دانش آموزان را افزايش داده و مهارت لازم را براي گفتگو در آنان تقويت کند.
گوش دادن داراي چهار مرحله متوالي است:
-1 شنيدن: احساس آواهاي زباني و تميز دادن آن ها از هم
-2 دقت و تمرکز حواس: تمرکز بر منبع پيام و نيز خود پيام
-3 دريافت: فهم و ادراک اوليه پيام
-4 پردازش معنايي پيام: دريافت و جذب نهايي مقصود گوينده که منجر به عکس العمل در برابر شنيده ها مي شود .
گوش دادن با درجه بالاي کارايي عوامل زيادي لازم دارد که از جمله آن ها مي توان به عوامل “برون فردي” مثل صداي رساي گوينده، لهجه گوينده، محتواي مطلب، رسانه، سر و صداي محيط اشاره کرد. عوامل “درون فردي” نيز شامل سلامت ذهني و جسمي شنونده، اطلاعات و تجربيات قبلي وي و بينش شنونده نسبت به گوينده است.
بنابراين آموزگاران و دبيران بايد زمينه لازم را براي تحقق عوامل ياد شده فراهم کنند. آنان بايد ضمن تدريس با صداي رسا سعي کنند تا حد ممکن از لهجه فارسي معيار استفاده کنند و هنگام صحبت کردن در سرعت اداي جمله ها تعادل داشته باشند. نه زياد کند و يکنواخت و بي روح صحبت کنند و نه زياد سريع و در هم برهم. بلکه مطالب درسي را عنوان نمايند.
همچنين بايد ترتيبي داده شود که تا حد ممکن سر و صداي محيط مزاحم گوش دادن دانش آموزان نشود. از طرف ديگر توجه دست اندرکاران به سلامت دستگاه شنوايي دانش آموزان ضروري است و هر ساله بايد در اين زمينه اقدامات لازم صورت گيرد.
بينش دانش آموزان نسبت به معلم و موضوع درس نيز از عوامل درون فردي خوب گوش کردن است. آنچه باعث افزايش دقت و توجه دانش آموزان نسبت به مطالب بيان شده ميگردد نگرش مثبت او به معلم و موضوع است. معلمان بايد با مطالعالت روانشناختي بر راه هاي تقويت مثبت نگرش فراگيران آگاهي و تسلط يابند .
انواع گوش دادن
با توجه به اعمال شنونده در زمان گوش دادن اين مهارت را مي توان به چهار نوع تقسيم کرد:
*گوش دادن حاشيه اي(منفي)
* گوش دادن با دقت
*گوش دادن فعال
*گوش دادن تحليلي(انتفادي)
-1گوش دادن حاشيه اي (منفي)
اين نوع گوش دادن معمولا در حاشيه يک کار ديگر که براي شنونده حايز اهميت بيشتري است انجام مي شود. مانند مواقعي که همزمان با مطالعه روزنامه به راديو يا تلويزيون گوش مي دهيم که در اين گوش دادن شنونده هر از گاهي توجه خود را به مطلب گوينده معطوف کرده و قسمتي از مطالب او را به طور انتخابي و با دقت بيشتر گوش مي دهد.
اين نوع گوش دادن از آفت هاي يادگيري در کلاس درس است. دانش آموز ضمن مشغول شدن به کارهاي ديگر يا فرو رفتن در رويا ارتباط مستحکمي با معلم برقرار
نمي کند و ضمن شنيدن صداي معلم به طور مبهم از دريافت و پردازش پيام او غافل مي شود. معلم بايد با شيوه هاي مختلف کلاس داري از اين امر جلوگيري نمايد.
2-گوش دادن با دقت
در اين نوع گوش دادن دانش آموز سعي مي کند پيام هاي شفاهي معلم را بفهمد و به علت احترام خاص به معلم با احساس نياز به مطالب ارايه شده به دقت به سخنان معلم گوش کرده و واکنش هايي متناسب با بيانات معلم از خود نشان مي دهد. گوش دادن با دقت نقطه مقابل گوش دادن حاشيه اي است و معلمان بايد سعي کنند دانش آموزان را از گوش دادن حاشيه اي بر حذر داشته باشند و آنان را به سوي گوش دادن با دقت هدايت نمايند.
3-گوش دادن فعال:
در اين نوع گوش دادن دانش آموز بر حسب تجارب ذهني و نگرش خود نسبت به معلم و موضوع درس در ارتباط شفاهي با معلم فعالانه شرکت مي کند و با اين کار گوينده را به ادامه سخن ترغيب مي نمايد. هرچه حسن نظر و علاقه دانش آموز به معلم و موضوع درس بيشتر باشد مطالب گوينده بهتر در ذهن او جاي مي گيرد .
-4گوش دادن تحليلي (انتفادي)
در اين نوع گوش دادن شنونده با دقت کامل به سخنان گوينده گوش مي دهد و محتواي پيام هاي او را تجزيه تحليل مي کند و صحت و سقم آن ها را مي سنجد و نقاط ضعف و قوت آن ها را مورد بررسي انتقادي قرار مي دهد. از جمله مهارت هاي اين نوع گوش دادن مي توان به موارد زير اشاره کرد:
* تميز دادن جمله هاي صريح و روشن از جـمله هاي بي ربـط و ارزيـابي آن ها
* تميز دادن جمله هاي واقعي از
جمله هاي تخيلي
* شناسايي و داوري در مورد آهنگ صداي گوينده و حالات عاطفي آن
* کشف و ارزيابي گرايش ها و تعصبات گوينده
مرکز يادگيري سايت تبيان
تهيه: نسيم گوهري – تنظيم: يگانه داودي
——————–
↩️ کانال مقاله ها 👇
https://t.me/joinchat/AAAAAD5oqnmeI058AeE3WA