چگونه حافظه را تقويت كنيم

در واقع يادگيري، كار بخشي از مغز و يادآوري، كار حافظه است و يادگيري هيچگاه دليل بر يادآوري نيست.
قبل از اينكه فنون تقويت حافظه را توضيح دهيم، لازم است با انواع حافظه آشنا شويد:
حافظه حسي: اطلاعات محيطي كه توسط گيرندههاي حسي دريافت ميشود، در ابتدا وارد حافظه حسي ميشود و اگر مورد دقت يا توجه قرار گيرد، وارد حافظه كوتاهمدت ميشود؛ حافظه حسي، نخستين مرحله يادگيري و به يادسپاري اطلاعات است. گنجايش اين حافظه، تقريباً نامحدود است، ولي مدت زمان ذخيرهسازي اطلاعات، بسيار كوتاه و از يك ثانيه هم تجاوز نميكند.
حافظه كوتاهمدت: در حافظه كوتاهمدت، اطلاعات به صورت رمز درميآيد؛ مثل الگوهاي تصويري يا صوتي. عمر اطلاعات در حافظه كوتاهمدت حدود سه ثانيه است و در صورت عدم تكرار، پس از اين زمان فراموش ميشوند. حافظه كوتاهمدت، علاوه بر محدويت زمان، داراي محدوديت در گنجايش هم هست. متخصصان، گنجايش حافظه كوتاهمدت را ماده اطلاعاتي برآورد ميكنند؛ يعني برخي از افراد 9 ماده و برخي پنج ماده اطلاعاتي را در حافظه كوتاهمدت خود نگهداري ميكنند.
حافظه بلندمدت: هدف ما از تقويت حافظه، تقويت حافظه بلندمدت است. بيشتر اطلاعات وارد شده به حافظه كوتاهمدت، از اين حافظه حذف ميشود و بخش كوچكي از آن وارد حافظه بلندمدت ميشود. انتقال اطلاعات از حافظه كوتاهمدت به حافظه بلندمدت، نيازمند زمان و كوشش هوشيارانه است. تكرار و توجه به مطالب موجود در حافظه كوتاهمدت، منجر به انتقال آنها به حافظه بلندمدت ميشود.
چند تمرين براي افزايش حافظه:
1. به ويترين مغازهها نگاه كنيد و زماني كه به خانه رسيديد، چيدمان آنها را در ذهن خود تجسم كنيد.
2. يك شخص را سريعا نگاه كنيد، سپس چشمهاي خود را بسته و در ذهن خود جزئيات چهره، قامت و لباس وي را مجسم كنيد. سعي كنيد خيلي دقيق اين خصوصيات را تجسم كنيد، مثل فرمبيني، لب، رنگ لباس و…
3. به عكسها و تصاويري كه از مناظر و چشماندازها تهيه شده است، در مدت زمان معيني نگاه كرده سپس چشمهاي خود را ببنديد و جزئيات اين تصاوير را به خاطر بياوريد.

2. وجود آهنگ و ريتم در بهخاطرسپاري مطالب موثرند. مانند انواع شعرها يا مثلا آموزش جدول ضرب به صورت ريتميك.
3. مطالب مثل هم و نزديك به هم را اگر در كنار هم ياد بگيريم، ماندگاري و يادگيري آن مطالب بيشتر و بهتر است. مثلا در زيستشناسي، طبقهبنـــدي حيوانات باعث ميشود آنها را بهتر بشناسيم يا مثلاً در درس ادبيات اگر تمام تاريخهاي ادبيات را يكجا ياد بگيريم، بهتر در ذهنمان ميمانند.
4. براي بهخاطر سپردن هر چيز، بهتر است آن مطلب يا كلمه معنيدار باشد، چون كلمات براي مغز مفهومي ندارد و دير يا زود فراموش ميشوند. فرض كنيد قرار است 15كلمه مجزا را به خاطر بسپاريد، اگر با اين 15 كلمه جملات يا داستاني بسازيد، بسيار راحتتر و آسانتر آنها را به خاطر سپرده و در يادآوري هم بهتر عمل ميكنيد.
5. سعي كنيد همواره هنگام مطالعه مطالب، از آنها تصويري در ذهن ايجاد كنيد. اينكار در يادآوري مطالب بسيار موثر بوده و ماندگاري مطالب در حافظه را طولانيتر ميكند.
6. سعي كنيد مطالبي را كه ميآموزيد، با ارتباطي منطقي به هم مرتبط بسازيد. برقراري ارتباط بين آموختهها، خصوصا آموختههاي جديد، به آموختههاي قبلي باعث افزايش ماندگاري مطالب خواهد شد.
7. دقت، تمركز و علاقه نيز به افزايش حافظه كمك ميكنند.
8. تقطيع، يكي از تكنيكهاي موثر براي به خاطرسپاري مطالب است. تقطيع يعني برداشتن يك يا چند حرف از تعدادي كلمه و در كنار هم قراردادن آنها و ساختن يك كلمه با معني يا بيمعني با آنها. مانند بابهاي بوستان سعدي = عاشقتم، ع = عدل، الف = احسان، ش = شكر بر عافيت، ق = قناعت، ت = تواضع، م = مستي و شور و عشق و يا آثار نظامي گنجوي = ملخها، م = مخزنالاسرار، ل = ليلي و مجنون، خ = خسرو و شيرين، ه = هفت پيكر، الف = اسكندرنامه.
9. فاصله بين يادگيريها و استراحت در پايان يادگيري نيز باعث ميشود آموختههاي شما مجال استحكام يافتن پيدا كند.
محمد ذاكري – مشاور تحصيلي
