فرآیند جامعه پذیری و تأثیر آن بر یادگیری کودکان

نوشته‏ی رالف‏جی.پرینو ترجمه‏ی چمناز نظیری مقدم

خانواده،مدرسه،هم‏سن و سال‏ها،رسانه‏های گروهی،افکار عمومی و مذهب،هریک در فرآیند جامعه‏پذیری و در نهایت‏ تحصیل،نقش مهمی بازی می‏کنند.

در فرآیند جامعه‏پذیری،دست پنهان نیروی اجتماع، فراتر از کنترل خودمان،ما را در زندگی راهنمایی می‏کند. عوامل اصلی جامعه‏پذیری-خانواده،مدرسه،هم‏سن و سال‏ها، رسانه‏های گروهی،افکار عمومی و مذهب-بر هریک از ما فشار وارد می‏کنند.تکامل،«خود»حاصل آمیزه‏ای از نیروهای اجتماعی است.این مسئله بویژه در طول سال‏های‏ تکوین شخصیت ما،از کودکستان تا دبیرستان،صدق می‏کند. تاثیر این نیروها به طور شگفت‏انگیزی،از شخصی به شخص‏ دیگر متفاوت است.ا

تصور این‏که همه‏ی کودکان با فرصت‏های یکسانی‏ برای موفقیت،وارد مدرسه می‏شوند،تصور معتبری نیست. در حقیقت،عوامل زیادی وجود دارند که تاثیر عمیقی بر کودکان و نوجوانان دارند که از میان آن‏ها می‏توان به این‏ موارد اشاره کرد:

۱.منزلت اجتماعی‏ای که خانواده از آن مشتق شده است؛

۲.خصوصی یا دولتی بودن مدرسه؛

۳.ترکیب گروه‏های هم‏سن و سال؛

۴.قرار گرفتن در معرض فرهنگ گروهی و رسانه‏های‏ گروهی؛

۵.وابستگی مذهبی.

با صراحت می‏توان گفت که فرآیند جامعه‏پذیری،سیستمی‏ به وجود می‏آورد که ذاتا ناهمگن است.این نامساوی‏ بودن(ناهمواری)در جریان موفقیت تحصیلی کودکان، درگیری‏های کوتاه‏مدت و بلندمدتی ایجاد می‏کند.اگر یک‏ سیستم اقتصادی شکل بگیرد که تساوی فرصت‏ها را ترغیب‏ کند،اما در عمل،ناهم‏خوانی‏هایی را در بین طبقات اجتماعی‏ رواج دهد،سؤال‏هایی که باید پرسیده شود،این‏ها هستند:

چگونه سیستم آموزشی،بستری را که اجتماع می‏خواهد، فراهم می‏آورد؟

مدرسه،در حکم یکی از عوامل جامعه‏پذیری،در تضمین فرصت‏های مساوی برای بچه‏ها،از ابتدایی تا سال‏های دانشگاه،چه وظایفی به عهده دارد؟

خانواده،به مثابه اولین عامل جامعه‏پذیری و اولین مربی، در انتقال ارزش‏های بنیادی،که بچه‏های کم‏سن و سال را تشویق می‏کند،نقش اساسی دارد.مطالعات نشان داده است‏ که وقتی پدر و مادرها تحصیلات دانشگاهی دارند،بچه‏ها برای موفقیت تحصیلی و موفقیت‏های شخصی و مهارتی‏ فرصت بیشتری دارند.برعکس،وقتی بچه‏ها از خانواده‏ای‏ هستند که والدین،تحصیلات ناچیزی دارند،در کسب‏ مهارت‏های تحصیلی مشکلات زیادی خواهند داشت. ناهمگنی ذاتی در این محیط،اهمیت خانواده و نقش آن‏ را در حکم انتقال‏دهنده‏ی ارزش‏ها نشان داده است.نهاد خانواده اولین تأمین‏کننده‏ی آموزش است.برای تعدادی، این موفقیت از طریق تولد و امتیاز به‏دست می‏آید و برای‏ تعدادی دیگر،از طریق پشتکار،سخت‏کوشی و مقاومت در برابر عوامل نامساعد.اما بدون خانواده(به منزله‏ی نیروی‏ راهنمایی‏کننده)موفقیت تحصیلی حداقل است.

تعدادی از والدین،تأثیر مضاعف هم‏سن و سال‏ها در زندگی کودکان و بزرگسالان را انکار می‏کنند.اما این‏ عامل،بسیار مؤثر است.بیش‏ترین نمود مضر این عامل، استفاده از مواد مخدر و الکل،معاشرت زودهنگام جنسی‏ نوجوانان و دیگر رفتارهای ممنوع‏شده‏ی اجتماعی است. درست در اواسط زندگی مدرسه‏ای دانش‏آموز است که تأثیر هم‏سن و سال‏ها در زمینه‏ی موفقیت‏های اقتصادی افزایش‏ پیدا می‏کند.منزوی بودن و مورد سرزنش واقع شدن به دلیل‏ «شیک بودن».بار سنگین دیگری است که دانش‏آموزان‏ موفق تحمل می‏کنند.

رسانه‏های گروهی نیز تأثیر زیادی بر افکار جوانان دارند. با ظهور اینترنت،اکنون تلویزیون در تحریک تصویری افکار جوان،نقشی فعال دارد.فرهنگی که رسانه‏های گروهی‏ در بسیاری از کشورها به تصویر می‏کشند،بر جاذبه، بی‏بندوباری و ارضای جنسی،زندگی مضحک،خشونت و ارضای فوری نیازها تأکید می‏کند.والدین چگونه می‏توانند با تأثیر رسانه‏های گروهی مبارزه کنند؟رسانه‏هایی که در نقش‏ عامل جامعه‏پذیری،فرآیند یادگیری را به حداقل می‏رسانند و ارزش‏های ارضای فوری نیازها را بزرگ‏تر جلوه می‏دهند.با توجه به این امر،اهمیت نقش بزرگسالان در زندگی کودک‏ افزایش می‏یابد.

جامعه،نقش مذهب را در زندگی کودکان و بزرگسالان به‏ حداقل رسانده است.در حالی‏که نقش مذهب را به صورت‏ یکی از عوامل جامعه‏پذیری،نمی‏توان نادیده گرفت.مذهب‏ ،اولین انتقال‏دهنده‏ی شخصیت هسته‏ای و ارزش‏های‏ اجتماعی ماست.منابع محکمی وجود دارد که ارزش‏های‏ تساوی،آزادی،عدل و مساوات‏طلبی را مورد تأکید قرار می‏دهد.همه‏ی این‏ها،مفاهیم بنیادی بیشتر مذاهب‏ هستند.

رهبرانی از قبیل مارتین لوترکینگ و آبراهام لینکن و دیگران در طول تاریخ از ارزش‏های مذهبی برای بیداری‏ احساسات اخلاقی یا مذهبی ملت‏ها استفاده کرده‏اند.بدون‏ تأثیر جامعه‏پذیری مذهب،نیروهای وسوسه‏گر،تعیین‏کننده‏تر شده‏اند.

فرآیند جامعه‏پذیری،تأثیر فوق العاده‏ای بر کودکان و نوجوانان در مفهوم فرآیند یادگیری دارد.خانواده،مدرسه، هم‏سن و سال‏ها.رسانه‏های گروهی و مذهب‏ها هریک در فرآیند گروهی نقشی بازی می‏کنند که آن را تعلیم و تربیت‏ می‏نامیم.والدین باید تشخیص دهند که هریک از این عوامل‏ جامعه‏پذیری،نقش تعلیم و تربیت را در زندگی کودکان ما به‏ حداکثر می‏رساند.کم‏توجهی به هریک از این عوامل برای ما بزرگسالان،که سرمشق کودکان و نسل‏های آینده هستیم، نوعی کناره‏گیری از مسئولیت به حساب می‏آید.

منبع

Perrino,Ralph G.(2006).The Socialization Process and Its Impact on Children and Learning,Families magazine, November.