شايد مهمترين دغدغه و سؤال هر معلم اين است كه چگونه ميتوان يادگيري مطالب درسي را مؤثرتر ساخت. آموزش به مجموعه فعاليتهايي گفته ميشود كه معمولاً به يادگيري منجر ميشود. اين فعاليتها توسط معلم و يادگيرنده تواماً انجام ميشود. ولي در تجزيه و تحليل نهايي، يادگيري كه نتيجه آموزش است،به وسيله يادگيرنده صورت ميپذيرد. در واقع معلم روش يادگيري را آموزش ميدهد، نه صرفاً موضوع درسي را موفقيت در امر آموزش به عواملي چون معلم، وسايل آموزشي و يادگيرنده و تعامل آنها با يكديگر مربوط است.
كريم عباسي اول ـ كارشناس ارشد روانشناسي تربيتي
آموزش و يادگيري ضمن ارتباط بسيار نزديك با يكديگر، دو فرايند مستقل هستند. آموزش ميتواند به يادگيري منجر شود، ولي ضرورتاً يادگيري نتيجه آموزش نيست. به اين ترتيب،معلم يادگيري را تسهيل ميكند، ولي هر يادگيرندهاي مسئول يادگيري خود است. بنابراين ميتوان گفت: آموزش مجموعهاي از فعاليتهايي است كه در پي تسهيل يادگيري هستند، ولي ممكن است به يادگيري منجر نشود. هر نوع تدريس، لزوماً به يادگيري منتهي نميشود. آنچه در امر آموزش براي معلم اهميت دارد، شناخت يادگيرنده و تسهيل يادگيري براي او است. بنابر آنچه گفته شد، اين نتيجه حاصل ميشود كه آموزش را نميتوان به سليقه شخص معلم واگذاشت. به همين خاطر،در اين مقاله، براي بهبود فرايند ياددهي ـ يادگيري، پيشنهادهايي موثر براي موفقيت معلم در كلاس درس ارائه ميشود:
1. كلاس درس را با جديت شروع كنيد: برخي معلمان در نخستين جلسه تدريس سال تحصيلي،كلاس درس را جدي نميگيرند و همين امر ممكن است بهانهاي باشد براي درس نخواندن بعضي دانشآموزان. لازم است معلم مطالبي را از قبل آماده كند و در صورتي كه دانشآموزان منبع درسي نداشته باشند، براي آنها مطرح كند و بدين وسيله نخستين جلسه تدريس را رسمي و جدي بگيرد.
2. انتظارات خود را بيان كنيد: در آغاز سال تحصيلي، خواستههاي خود را براي دانشآموزان مطرح كنيد. بيان اين انتظارات، چارچوب و قالبي براي دانشآموزان ايجاد ميكند تا بر اساس آن عمل كنند.
3. با تكتك دانشآموزان ارتباط برقرار كنيد: برقراري رابطه با دانشآموز، نه فقط باعث ايجاد صميميت و همدلي ميشود، بلكه رفع مشكلات آموزشي و اخلاقي و رعايت تفاوتهاي فردي را در پي دارد.
4. از وضع جسمي و روحي دانشآموزان خود آگاه شويد: برخي دانشآموزان ممكن است ناراحتي جسمي يا رواني داشته باشند. لذا لازم است معلم از وجود اينگونه ناراحتيها آگاهي يابد و در صورت لزوم آنها را به پزشك مربوط ارجاع دهد.
5. براي خود طرح درس روزانه و سالانه داشته باشيد: داشتن طرح درس نه فقط باعث تسلط معلم بر موضوع درسي ميشود، بلكه بر احاطة معلم بر كلاس درس ميافزايد.
6. با روشهاي گوناگون تدريس آشنا شويد: استفاده از يك شيوة تدريس واحد مانند سخنراني، دانشآموزان را به زودي كسل ميكند. لذا معلم بايد با شيوههاي متفاوت تدريس آشنا شود و بر حسب مورد از هر يك استفاده كند.
7. با قاطعيت برخورد كنيد: برخي دانشآموزان بنا به دلايلي، رفتارهاي ناشايست اخلاقي از خود نشان ميدهند، مانند لگد زدن به ديگري، دشنام گفتن و غيره. در اينگونه موارد، نبايد معلم بيتفاوت بماند، بلكه بايد قاطعانه مورد را دقيقاً بررسي كند.
8. خوشخلق و خوشرفتار باشيد: نخستين برخورد با دانشآموزان بسيار مهم و مؤثر است. لذا لازم است معلمان در آغاز سال تحصيلي، خوشبرخوردي نشان دهند تا ذهنيت مثبتي در دانشآموزان ايجاد كنند.
9. انعطافپذير باشيد: معلمان نبايد براي هميشه خود را در چارچوب يك برنامة كاري يكسان قرار دهند. بنا به دلايلي مانند ايام تعطيلي مناسبتها، برنامههاي فرهنگي و غيره. لازم ميآيد مواقعي كه كارها مطابق انتظارات پيش نميرود، معلمان خود را از آن قالب مشخص بيرون آورند.
10. سعي كنيد به شيوة مستقيم يا غيرمستقيم از وضعيت خانواده (والدين) دانشآموزان اطلاعاتي حاصل كنيد: در صورتي كه معلم از ميزان تحصيلات، ميزان درآمد، شغل و تعداد فرزندان والدين دانشآموز آگاه باشد، از يكسو ميتواند با دانشآموز همنوا شود و از سوي ديگر اين موضوع به پيشرفت تحصيلي او مي انجامد.
11. از آخرين اطلاعات و يافتهها در رشتة تخصصي خود آگاهي يابيد: تعهد و تخصص دو روي يك سكهاند. پيشرفت فناورانة علوم و فنون روز ايجاب ميكند كه معلمان از آخرين يافتهها در رشتة تحصيلي خودآگاهي يابند. انتقال اين اطلاعات به دانشآموزان موجب ميشود كه دانشآموزان، معلم را آگاه و باسواد شمارند و از كلاس درس لذت ببرند.
12. پاسخ سئوالي را كه نميدانيد، نگوييد: گاهي برخي دانشآموزان سئوالات درسي يا حتي غيردرسي ميپرسند. اگر معلم پاسخ سئوال موردنظر را نداند، در اين صورت با صراحت جواب «نه يا نميدانم» گفتن، بهتر از آن است كه به دانشآموز اطلاعات نادرست انتقال داده شود. از سوي ديگر، اين امر صداقت معلم را بيشتر نمايان ميكند.
13. با شيوههاي مطالعه آشنا شويد: برخي دانشآموزان فقط از يك شيوة مطالعه استفاده ميكنند و همين امر در درازمدت ممكن است موجب كاهش انگيزة دانشآموز شود. لذا لازم است دانشآموزان به وسيلة معلمان خود، با روشهاي گوناگون مطالعه آشنا شوند. معلمان در اين زمينه ميتوانند منابعي را براي دانشآموزان معرفي كنند.
14. با علاقه وارد كلاس شويد: با لبخند و گشادهرويي وارد كلاس شويد نه با ترشرويي. اين امر به ايجاد علاقه در دانشآموزان ميانجامد و شور و شوق فراواني براي شنيدن و مطالعه ايجاد ميكند.
15. توجه دانشآموزان را به خود جلب كنيد: با گفتن كلماتي مثل دقت كنيد، اين مطلب مهم است، زير اين سطر خط بكشيد، اين مطلب در زندگي شما كاربرد بيشتري دارد و غيره ميتوان توجه دانشآموزان را به درس و كلاس بيشتر متمركز كرد.
16. شيوة كاري (تدريس) خود را ارزيابي كنيد: هر معلمي لازم است از نقاط قوت و ضعف خود آگاهي يابد و روزانه شيوة تدريس خود را ارزيابي كند.
17. به دانشآموزان اجارة انتقاد سالم و پيشنهاد مفيد بدهيد: هر گونه پيشرفت، در ساية انتقاد سالم و يا پيشنهاد مفيد حاصل ميشود. لذا لازم است معلمان به دانشآموزان خود بگويند و از آنها بخواهند هر انتقاد سالم يا پيشنهاد مفيدي دارند، مطرح كنند.
18. در صورت لزوم، به دانشآموزان منابع جانبي را معرفي كنيد: همانگونه كه استفاده از وسايل كمكآموزشي به فهم بهتر مطالب درسي كمك مؤثري ميكند، استفاده از منابع جانبي نيز در برخي اوقات به درك بيشتر مفاهيم درسي كمك ميكند.
19. رفتارهاي متفاوت دانشآموزان را زير نظر بگيريد: به گفتة شهيد رجايي، معلمي شغل نيست، عشق و هنر است لذا اين عشق و هنر ايجاب ميكند كه هر معلمي براي نيل به هدف غايي، پاسخ مقتضي و مناسب به رفتارهاي دانشآموزان بدهد.
20. بر مشاركت گروهي دانشآموزان تأكيد كنيد: امروزه بيشتر از روشهاي فعال و نوين تدريس استفاده ميشود. استفاده از اين شيوهها ايجاب ميكند كه تمامي دانشآموزان در فرايند ياددهي – يادگيري مشاركت همهجانبه داشته باشند.
نتيجه
عوامل بيستگانة موفقيت معلمان در كلاس درس، باعث جديت، بيان انتظارات، ايجاد همدلي، انعطافپذيري، همنوايي، مشاركت گروهي، ايجاد علاقه و توجه بيشتر دانشآموزان ميشود و در نتيجه فرايند ياددهي – يادگيري بهبود مييابد و مشكلاتآموزشي كمتر ميشود.
شايد همة شما به عنوان معلم از اين روشها استفاده و نتيجة مثبت يا منفي را در كارتان كسب كرده باشيد، اگر هم در كلاس درس خود را در جايگاه مديريت عمده ترين فرايند ذهن يعني يادگيري قرار دهند، شايد اين راهبردها به شما كمك كنند.
منبع: مجله رشد
