نکته کاربردی برای آموزش اثربخش و مدیریت مطلوب کلاس درس

فنون آموزش اثربخش و مدیریت‏ مطلوب کلاس درس

۱-ورود به کلاس برای اولین بار: هیچ‏گاه دوباره این فرصت را نخواهید داشت که بتوانید همانند روز اول،بر روی‏ دانش‏آموزان تأثیری خوب بگذارید!در هر کاری که با مردم در ارتباط باشد،خاطره‏ی‏ اولین برخورد بسیار تعیین‏کننده است و در هیچ‏یک از مشاغل،تأثیر برخورد اول تا بدین‏ حد اهمیت ندارد.

(به تصویر صفحه مراجعه شود)فراموش نکنید که خود را معرفی کنید و در صورت لزوم نام‏ خود را روی تخته‏سیاه بنویسید.

معمولا دانش‏آموزان دوره‏ی ابتدایی معلمان‏ خود را به خوبی می‏شناسند و با او مرتبا در ارتباطند؛در راهنمایی و دبیرستان،این‏ رابطه تغییر می‏کند و برای دانش‏آموزانی که‏ وارد سال تحصیلی جدید و یا مدرسه جدید می‏شوند،بسیار استرس‏آور است که یک‏باره‏ و در عرض یک هفته با ده-بیست معلم‏ جدید روبه‏رو شوند.

(به تصویر صفحه مراجعه شود)به وضوح انتظاراتی که از دانش‏آموزان خود دارید را اظهار نمایید و کارهای مجاز و غیر مجاز در کلاس را کاملا مشخص کنید.

برای طرز رفتار آن‏ها در کلاس قوانینی‏ وضع نموده و همیشه روی آن‏ها پافشاری‏ کنید.شاید از دانش‏آموزان دعوت کنید که پیشنهادی خود را به منظور طرح دستور العمل‏های تکمیلی ارائه کنند.

(به تصویر صفحه مراجعه شود)اسامی دانش‏آموزان خود را به سرعت فراگیرید؛زیرا همیشه‏ تعلیماتی که خطاب به یک شخص‏ داده می‏شود،اثربخش‏تر است؛اگر هیچ‏گاه فراموش نکنید که کلاس درس‏تان‏ از تعدادی افراد مستقل از هم تشکیل شده‏ است و هریک از آن‏ها را جداگانه و به خوبی‏ بشناسید،نحوه کارتان بسیار کارآمدتر خواهد شد.

(به تصویر صفحه مراجعه شود)اگر دانش‏آموزان نام هم‏دیگر را نمی‏دانند،به آن‏ها کمک کنید تا یک‏دیگر را بشناسند.یک روش این‏ است که دانش‏آموزان را دایره‏وار کنار هم‏ قرار داده و از هرکدام بخواهید خود را معرفی‏ کند؛به عنوان مثال،نام من«علی»است و بعد،دوست کناردست خود و نفر بعد از خود را معرفی کند؛

(به تصویر صفحه مراجعه شود)به دانش‏آموزان کمک کنید تا روحیات یکدیگر را بشناسند.این امر به‏ شما نیز کمک می‏کند که آن‏ها را بشناسید؛به‏ عنوان مثال،دانش‏آموزان را دور هم قرار داده‏ و از آن‏ها بخواهید که خود را معرفی کنند؛مثلا اسم من«سارا»است.دل‏خواه‏ترین غذای من‏ در دنیا پیتزا است و از عنکبوت‏ها متنفرم.

(به تصویر صفحه مراجعه شود)به دانش‏آموزان خود نشان دهید که با چه برنامه‏های مواجه خواهند شد.به دانش‏آموزان خود تصویری شفاف‏ از آن‏چه طی هفته‏های آتی انجام خواهند داد،نشان دهید و علت انجام آن‏ها را نیز بیان کنید.به آن‏ها کمک نمایید تا متوجه

شوند روش کاری شما چگونه با برنامه‏های‏ آموزشی و پرورشی،رئوس مطالب درسی و غیره هم‏خوانی خواهد داشت.

(به تصویر صفحه مراجعه شود)اطمینان پیدا کنید که دانش‏آموزان‏ متوجه شده‏اند که چگونه ارزیابی‏ خواهند شد.چه بخش‏هایی از کارها در ارزیابی از اهمیت بیش‏تری برخوردار خواهند بود؟چه قسمت‏هایی،مرور مواردی هستند که قبلا تدریس شده‏اند؟به آن‏ها تأکید کنید که همیشه باید مراقب انجام تکالیف خود بوده و نسبت به پیش‏رفت خود احساس‏ مسئولیت کنند،به خصوص زمانی که از آن‏ها ارزیابی‏های مداوم به عمل می‏آید.

(به تصویر صفحه مراجعه شود)از دروس اول به این منظور بهره‏ بگیرید که دریابید دانش‏آموزان تا چه اندازه روی موضوع آگاهی دارند تا بر این اساس جهت تدریس خود طرح‏ریزی کنید.می‏توانید این کار را با برگزاری امتحان انجام دهید یا می‏توانید از آن‏ها بخواهید تا موضوعی که از نظرشان‏ شخصی است را روی کاغذ بیاورید.این کار به شما کمک می‏کند شناخت بیش‏تری از آن‏ها پیدا کنید.

(به تصویر صفحه مراجعه شود)برای دانش‏آموزان توضیح‏ دهید که چه منابعی برای استفاده‏ در دسترس‏شان است؛به کدام‏یک‏ از آن‏ها خودشان دست‏رسی دارند و کدام‏یک را می‏توانند از طریق معلم، کتاب‏خانه و مراکز نگه‏داری این‏گونه‏ منابع تأمین کنند.دانش‏آموزان را تشویق‏ کنید که جهت حفظ و نگه‏داری منابع‏ موجود در کلاس بکوشند و احساس‏ مسئولیت کنند؛

(به تصویر صفحه مراجعه شود)در صورت تخطی از قوانین‏ رفتاری وضع‏شده به شدت واکنش‏ نشان دهید.این امر به خصوص در هفته‏های اول شروع کار از اهمیت بالایی‏ برخوردار است.به افراد حاضر در کلاس نشان‏ دهید که شما به هرجریانی که در کلاس رخ‏ می‏دهد،توجه داشته و هیچ مطلبی را نادیده‏ نمی‏گیرید.

۲-جلب‏توجه و سروسامان دادن‏ به کلاس

اگر همه‏ی دانش‏آموزان ساکت بنشینند، آماده فراگیری باشند و تمام مدت به درس‏ توجه کنند،همه چیز عالی خواهد بود،ولی‏ طبیعت جوانان با این حالت وفق ندارد!در این‏جا نکاتی اشاره شده است که با استفاده از آن‏ها می‏توان به طبیعت رفتاری دانش‏آموزان‏ غلبه کرد،اما به خاطر داشته باشید در برخورد با افراد مختلف،روش‏های متفاوتی مؤثر است؛لذا سعی کنید روش کاری خاص‏ خودتان را بیابید.

(به تصویر صفحه مراجعه شود)سعی کنید اول هیچ کاری انجام‏ ندهید.همان جایی که هستید،بسیار آرام‏ و کاملا ساکت بایستید.دانش‏آموزانی که‏ در ردیف‏های جلوتر هستند،به شما توجه‏ خواهند کرد و کم‏کم صدای صحبت در کلاس پخش خواهد شد.قبل از احساس نیاز به تصمیم‏گیری برای به کار بردن تاکتیکی‏ دیگر،یک یا دو لحظه تأمل کنید!

(به تصویر صفحه مراجعه شود)هرگز در کلاس فریاد نزنید!اگر همه‏ی دانش‏آموزان ساکت نیستند،جدا از این‏که به طور آنی تحریک شده و با بلندترین‏ صدای خود فریاد بزنید«ساکت»،بپرهیزید. شروع به صحبت با دو یا سه دانش‏آموزی‏ کنید که به نظر می‏رسد آماده‏ی گوش فرادادن‏ به صحبت‏های شما هستند.

(به تصویر صفحه مراجعه شود)از حس کنجکاوی افراد استفاده‏ کنید.گاهی اوقات دانش‏آموزان کلاس به‏ پچ‏پچ‏های دیگران توجه می‏کنند.طبیعت بشر به‏گونه‏ای است که تمایل دارداز هرچیزی‏ سر در بیاورد،به همین جهت با آن‏هایی که‏ به شما نزدیک‏تر هستند،آهسته پچ‏پچ کنید، این کار باعث می‏شود بقیه‏ی افراد کلاس به‏ صحبت‏هایشان خاتمه داده و به سخنان شما گوش دهند.

(به تصویر صفحه مراجعه شود)یکی از افراد بی‏توجه را وارد بحث کنید!از یکی از دانش‏آموزانی که‏ به دقت به مطالب گوش می‏دهند،سئوالی‏ بپرسید؛اما در ادامه،از دانش‏آموزی سئوالی‏ بپرسید؛اما در ادامه،از دانش‏آموزی سئوال‏ کنید که می‏دانید به درس توجه نداشته است. وقتی دانش‏آموزی در کلاس به مطلب گوش‏ ندهد،نتیجه‏اش این است که هم‏کلاسی‏ها به این مطلب پی برده و همه‏ی نگاه‏ها به او معطوف خواهد شد.

(به تصویر صفحه مراجعه شود)روش‏هایی را پیش گیرید که‏ دانش‏آموزان مجبور شوند به مطالب‏ گوش دهند،درس را با مطالبی آغاز کنید که باید به آن‏ها به دقت گوش داد؛به عنوان‏ مثال استفاده از نوار ویدئو یا نوار ضبطصوت‏ (کاست)با صدایی آهسته.

(به تصویر صفحه مراجعه شود)مردم عاشق تعریف و تمجید هستند.از آن‏هایی که به مطالب توجه‏ دارند تمجید کنید؛به‏ویژه کسانی که معمولا به درس توجهی ندارند؛این روش مؤثرتر از غرولند کردن به دانش‏آموزانی است که اصلا به مطلب دقت نمی‏کنند.

(به تصویر صفحه مراجعه شود)با ارائه‏ی یک تکلیف،کار را شروع کنید.تدریس هربخش را با ارائه‏ی‏ تکلیفی به دانش‏آموزان آغاز کنید.برای‏ تکرار مطالب قدیمی،از جزوه‏های چاپ شده‏ استفاده کنید یا آن‏ها را از قبل روی تخته‏ سیاه بنویسید.

(به تصویر صفحه مراجعه شود)اهداف خاصی را برگزینید.تعدادی‏ از دانش‏آموزان فعال کلاس را به عنوان‏ راهنمای گروهی از دانش‏آموزان انتخاب‏ کرده و در آغاز درس،تکالیف مشخصی را به آن‏ها محول کنید.

(به تصویر صفحه مراجعه شود)بی‏نظمی موجود در کلاس را توهین به خود تلقی نکنید.بی‏نظمی‏ ابتدایی کلاس را بی‏حرمتی نسبت به خود ندانید؛آن را به عنوان یکی از خصوصیات‏ طبیعی انسان در نظر بگیرید که بدیهی است‏ تا زمانی که موضوع جالب توجهی پیش‏ نیامده،ادامه خواهد داشت.

(به تصویر صفحه مراجعه شود)هیچکس نمی‏خواهد که وارد یک‏ شوخی سرگرم‏کننده نشود،اگر قادرید این کار را انجام دهید(ما معلمان معمولا در این کار تبحر نداریم!).برای دانش‏آموزانی که‏ رفتار خود را کنترل کرده و به درس گوش‏ می‏دهند،مطلب جالب توجهی را به آرامی‏ بیان نموده و درس را این‏گونه آغاز کنید. بقیه‏ی شاگردان نیز مشتاق خواهند شد که‏ وارد بحث شوند.

پی‏نوشت:

(۱)- Kogan Page

(۲)-۲۰۰۰ هزار نکته برای معلمان.

The Times Educational -(3) Supplement (ضمیمه آموزشی تایمز).