تحقيقات تخصصي درباره «مغز افراد دوزبانه» موضوعي جذاب و مورد توجه رسانهها است. کافي 
است به چند سؤالي که هميشه در اين مورد مطرح است، اشاره کنيم: مغز چگونه ميتواند چندين زبان را بهطور همزمان بياموزد؟ آيا عملکرد مغز يک فرد دوزبانه با مغز فردي که تنها به يکزبان مسلط است، تفاوت دارد؟ مغز چگونه تحت تأثير يادگيري زبان دوم يا چندين زبان خارجي تغيير ميکند؟ مطالعات اعصاب شناختي که اخيراً دربار? فعاليتهاي مربوط به دريافت، حافظه و توجه صورت گرفته، نشان داده است که طي فرآيند يادگيري زبان، در مغز بالغ و رشد يافته نوعي انعطافپذيري عصبي دائم وجود دارد؛ يافتهاي که دانشمندان تا چندين سال پيش حتي تصورش را هم نميکردند. توسعه علوم اعصاب شناختي از سال 1990 تاکنون و استفاده از روشهاي نوين و پيشرفته تصويربرداري از مغز نشان داد که ساختارهاي زباني مغز بسيار پيچيده و منظم هستند.
در بين روشهاي متفاوت تصويربرداري مغزي، دو مورد آنها بهطور ويژهاي مورداستفاده قرار ميگيرند: افامآرآي ( IRMF) يا تصويرسازي بهواسط? طنين مغناطيسي که مبتني بر تغييرات جريان خون در نواحي مختلف مغز است؛ و دوم آناليز الکتريکي مغز که بهواسطه دريافت امواج مختلف از طريق روشهاي پتانسيل برانگيخته (PE) و پس از تحريک مغز به کمک محرکهاي بينايي و شنوايي انجام ميشود.
سؤال اصلي پژوهشگران در روش افامآرآي دانستن اين مسئله است که آيا سيستم عملکرد مغزي زبان مادري و زبان دوم شبيه به هم است يا نه. يکي از اين پژوهشها را کارل کيم انجام داده است. محور اصلي مطالعات وي بررسي نقش سن در يادگيري زبان است. در اين پژوهش دو گروه از افراد دوزبانه با يکديگر مقايسه شدهاند: دسته اول کساني که در کودکي دو زبان را فراگرفتهاند؛ دسته دوم کساني که در سنين بزرگسالي زبان دوم را ياد گرفتهاند. در دوزبانههاي زودهنگام، هر دو زبان باعث فعاليت يک بخش از ناحيه بروکاي مغز ميشوند درحاليکه در دوزبانههاي تأخيري نواحي کناري و متفاوتي از مغز تحت تأثير قرار ميگيرد. پژوهشگران از اين نتايج دريافتهاند که سن يادگيري زبان در مغز بهويژه در ناحيه بروکا تأثير ميگذارد. اخيراً، دانشمندان از مطالعات ديگري نتايج متفاوتي به دست آوردهاند. اين بار اين مطالعات بر روي سطح تسلط به زبان (و نه سن يادگيري) متمرکز است. به عقيده آرتورو هرناندز و پينگ لي، افرادي که تسلط بالايي به زبان دوم دارند مناطق مشابهي از مغزشان فعاليت ميکند (زباني که حرف ميزنند يا گوش ميدهند هرچه که باشد). در مقابل، کساني که تسلط کمتري به زبان دوم دارند، نواحي مختلفي از مغزشان فعال است و اين فعاليت در مرحله يادگيري بيشتر از مرحله توليد است. در بعضي از مطالعات جديد به ميزان شباهت بين زبانهاي فرد دوزبانه بهويژه در سطح صرفي پرداختهشده است. دريکي از اين پژوهشها، بعضي از محققان به اين نتيجه رسيدهاند که نواحي فعال مغز زماني يکسان است که بين دو زبان شباهتهايي وجود دارد. پي بردن به اين مهم که دو زبان در مغز فعال و در دسترس هستند، يافتهاي اساسي است. براي جلوگيري از وقوع مداخلات زباني توجه به فعاليتهاي کنترلي اجرايي (منع، توجه انتخابي، سرعت تغيير) بسيار ضروري است؛ اين فعاليتها بهواسطه شبکهاي از ساختارها که در قشر پيش پيشاني قرار دارد، انجام ميشوند. اين شبکه در دوزبانههايي که بهطور همزمان از دوزبانه استفاده ميکنند، بهصورت زودهنگام آغاز به کار ميکند.
تجربه دوزبانگي بر روي ساختارهاي آناتوميک مغز تأثير ميگذارد. هم? مسئله اين است که بدانيم اثرات آن چيست. آيا دوزبانه بودن به يادگيري بهتر، به خاطر سپردن بهتر، تمرکز بهتر و بالاخره فکر کردن بهتر کمک ميکند؟ يا اينکه برعکس، دوزبانگي فراگيري بعضي از مهارتها را کند ميکند؟
تحقيقات اخير الن بيياليستوک و همکارانش نشان داده است که دوزبانه بودن تأثيرات مثبتي در کنترل عملکردهاي اجرايي (برنامهريزي کردن، از يک وظيفه به يک وظيفه ديگر رفتن يا چند کار را باهم پيش بردن…) دارد. دوزبانههاي بين 5 تا 9 ساله نسبت به يکزبانهها در انجام فعاليتهاي فرازباني موفقترند. بهعنوانمثال اين افراد، بهرغم بيمعنا بودن يک جمله بهراحتي ميتوانند تصميم بگيرند که آيا اين جمله ازلحاظ گرامري درست است يا نه؛ امري که در اين بازه سني بسيار دشوار است زيرا در اين سن معنا نقش بسيار اساسي و تعيينکننده دارد. کودکان دوزبانه در مقايسه با يکزبانهها در انجام فعاليتهاي شناختي خيلي زودتر و بهتر از پس شاخصهاي متضاد يا تغيير قواعد فعاليتها برميآيند.
بهعلاوه، دوزبانگي تأثيرات عصبي شناختي مهمي در طول زندگي دارد و مانع از زوال قشر خاکستري مغز در طول پيري ميشود. يکي از پژوهشها نشان داده است که دوزبانگي به مدت چهارتا پنج سال ظهور علائم بيماري آلزايمر را به تأخير مياندازد.
مجله علوم انساني فرانسه برگردان معصومه خطيبي بايگي
—————————-
کانال مقاله ها
https://t.me/joinchat/AAAAAD5oqnmeI058AeE3WA
