با نوموفوبيا آشنا شويد
ترس جا گذاشتن يک همراه مزاحم
روزبه آرش: حتما با انواع و اقسام فوبياها آشنا هستيد و نام آنها را ميدانيد. اما چيزي که ممکن است نشنيده باشيد نوموفوبيا است. نوموفوبيا (Nomophobia) اصطلاحي است که براي نخستين بار در سال ۲۰۱۰ توسط محققان انگليسي رواج پيدا کرد و بهعنوان مخفف عبارت No Mobile Phobia به کار برده شد. نوموفوبيا نوعي از بيماري فوبياست که فرد مبتلا به آن، در صورت دور بودن از گوشي موبايل، اضطراب و نگراني شديدي را تجربه ميکند. در بين روانشناسان، در مورد اينکه آيا واقعا بايد اين اضطراب شديد را فوبيا دانست يا خير، اختلاف نظر وجود دارد. اما به نظر ميرسد که لااقل با تعريف استاندارد در مورد فوبيا، اضطراب ناشي از دور بودن از موبايل را بتوان بهعنوان نوعي از فوبياهاي خاص دانست که ترس و اضطراب غيرطبيعي ناشي از قرارگرفتن در شرايط و موقعيتهاي خاص را شامل ميشود.
به هر حال، مستقل از اينکه روانشناسان چه طبقهبنديهايي انجام ميدهند و چه نامي روي اين وضعيت ميگذارند، يک واقعيت وجود دارد و آن اينکه بسياري از ما، هنگامي که از موبايل خود دور هستيم، نگراني و اضطراب شديدي را تجربه ميکنيم و احساس خوبي نداريم. براساس مطالعات انجام شده در آمريکا، ۶۵ درصد مردم موبايل خود را هنگام خواب نزديک خود نگه ميدارند. تحقيقات نشان ميدهد که حدود ۸۰ درصد از مردم به اشتباه حس ميکنند که گوشي آنها در جيب ميلرزد و ۳۰ درصد به اشتباه حس ميکنند که گوشي آنها زنگ ميزند. اگرچه در ايران آماري دراينزمينه وجود ندارد اما آنچه از شوخيهاي دنياي مجازي برميآيد اين است که به نظر تفاوت جدي دراينزمينه وجود نداشته باشد.
اگرچه ميزان استرس دور بودن از موبايل يا جاگذاشتن موبايل در خانه، بسته به شرايط ميتواند بسيار متنوع باشد اما بررسيها نشان داده است که شدت آن ميتواند با استرس ناشي از رفتن به مطب دندانپزشک يا حتي استرس ناشي از دغدغههاي مرتبط با ازدواج برابري کند و گاهي از آنها پيشي بگيرد. فقط نگاهي دوباره به جمله قبل بيندازيد. استرس جاگذاشتن يک وسيله الکترونيک که تا يک دهه پيش اصلا وجود خارجي نداشته با استرس سنتي هزاران ساله که نسل بشر را زنده نگهداشته است ، برابري ميکند. پس ميشود نتيجه گرفت اين کنايه چندان هم پر بيراه نيست: «انگار که با موبايلات ازدواج کردهاي.»
ظاهرا براساس مصاحبهها و مطالعات آنجام شده، اگرچه ريشه شکلگيري نوموفوبيا در افراد مختلف، کاملا متفاوت است اما ميتوان موارد زير را به عنوان برخي از مهمترين ريشهها مدنظر قرار داد. عدم امکان ارتباط با ديگران: برخي انسانها، احساس ميکنند که با نبودن موبايل، نميتوانند با ديگران صحبت کنند. اگر در خيابان بمانند، اگر گم شوند، اگر برنامههايشان تغيير کند، نميتوانند آن را به نزديکان و دوستان خود اطلاع دهند. احساس قطع بودن از جهان: برخي ديگر، معتقدند که وصل بودن به جهان، يکي از نيازهاي ماست و کسي که موبايلش در دستش نيست يا خاموش شده، اتصال خود را با دنيا از دست داده است و در مدتي که موبايل همراهش نيست در انزوا به سر ميبرد. عدم دسترسي به اطلاعات مورد نياز: بعضي ديگر، موبايل را وسيلهاي براي جستوجو در اينترنت و دسترسي به سايتها و کسب اطلاعات آبوهوا و چيزهايي از اين دست ميدانند. آنها با دوري از موبايل، احساس ميکنند گنجينه اطلاعات خود را از دست دادهاند. کاهش آسايش و دشوار شدن فعاليتها: براي برخي ديگر هم، موبايل وسيله چندکارهاي است که وظيفه ضبط صدا و ثبت تصاوير، تا نوشتن يادداشت و ماشين حساب و چراغ قوه و دهها کارکرد ديگر را بر عهده دارد. نبودن موبايل براي اين افراد، به معناي ازدستدادن ابزارهاي کاربردي و سلب آسايش است. مشخص است که مبارزه با نوموفوبيا يک راهحل ساده و سرراست دارد: موبايلتان را جا نگذاريد.
اما ريشه اصلي اين بيماري در اعتياد به موبايل نهفته است. پس براي روزهاي حواس پرتيتان و مبارزه با اين اعتياد بايد کاري کرد. طبق نظرسنجي مؤسسه تحقيقاتي گالوپ 72 درصد از کاربران گوشيهاي هوشمند هر ساعت حداقل يکبار گوشي خود را چک ميکنند. حال فرض کنيد صفحه گوشي شما بشکند يا صفحه آن سفيد شده و رنگها واضح ديده نشود اما ديگر ويژگيهاي تلفن هنوز پا برجاست، آيا بازهم مدام به گوشي تلفن همراه خود سر ميزنيد؟ مطمئنا خير. آيا تابهحال به رنگ نوتيفيکيشن (اعلان)هاي نرمافزارهاي پيام رسان دقت کردهايد؟
معمولا از رنگهاي هيجان انگيز استفاده ميکنند، مانند قرمز ، نارنجي و صورتي. از نظر روانشناسي بهطور کلي رنگ جذابيت دارد و موجب کشش و جذب ميشود. اگر رنگ را از اين نرمافزارهاي جالب بگيريم به نظرتان چه اتفاقي ميافتد؟ بله! جذابيتشان بسيار کمتر ميشود. اين همان راهحل پيشنهادي ماست. جذابيت را از موبايلهاي خودتان بگيريد. اما اين راهحل هم بيشتر دم دستي به نظر ميرسد و در نگاهي ريشهايتر اين خود ما هستيم که بايد رفتارمان را اصلاح کنيم. ساعاتي از روز را بدون موبايل سپري کنيم تا رنگ جهان واقعي را ببينيم و متوجه شويم بدون اين جعبههاي رنگي کوچک هم زندگي بدون هيچ اشکالي جريان دارد. وقایع اتفاقیه
