آموزش پرسشگري به دانش‌آموزان

در کودکان، پرسش کردن آغاز تفکر و آگاهي است. بسياري از صاحب نظران تعليم و تربيت عقيده دارند، پرسش خوب و درست، نصف پاسخ است. برخي نيز معتقدند، پايه و اساس هر اکتشافي، يک پرسش اساسي و بنيادي است. با توجه به اهميت و ضرورت پرسش در فرايند ياددهي و يادگيري، درباره تقويت روحيه ي پرسشگري در دانش آموزان مطالبي ارائه مي دهيم.
*تعريف پرسشگري
پرسشگري از جمله مهارت هاي موثري است که راه به پاسخ و يقين مي برد و نهادينه کردن اين رسم نکو، به معناي دست گيري مخاطبان براي رسيدن به سر منزل مقصود در جاده تعليم و تربيت است.
مدرسه به‌عنوان مهم‌ترين نهاد اجتماعي وظيفه خطير کشف، رشد و شکوفايي استعدادهاي کودکان و نوجوانان را به‌عهده دارد.
در اين ميان نقش مربيان و معلمان بسيار تعيين‌کننده است. کودکان قبل از ورود به مدرسه بسيار کنجکاو و جست‌وجوگر هستند و والدين و اطرافيان را آماج سوالات پي‌درپي خود در موضوعات مختلف قرار مي‌دهند. با فرارسيدن دوران ورود به مدرسه يکي از مراحل حساس زندگي کودکان نيز شروع مي‌شود.
هم سوال از علم خيزد هم جواب، همچو خار و گل که از خاک است و آب
به راستي اگر ما بتوانيم فرزندانمان را به مهارت پرسشگري مجهز کنيم و به آن ها بياموزيم که طرح پرسش، کليد دست يابي به پاسخ هاي بزرگ است، راه پر پيچ و خم آموختن را برايشان هموار کرده ايم. زيرا داشتن پرسش، به واقع مجهز کردن ايشان به چراغي است که با آن مي توانند کوره راه هاي نادانستن را آسوده تر در نوردند. پرسش چراغي است در دست دانش آموزان براي عبور از کوچه هاي تاريک ناداني تا رسيدن به صبح روشن دانايي. اين اعتبار تا بدان جا رسيده است که منزلت آدميان را به پرسش هايي مي دانند که در دل و ديده اش موج مي زند، نه فقط پاسخ هايي که در ذهن دارد! بنابراين، اين حکمت مشهور كه«علاج دانايي پرسش است»، جاي بسي تأمل دارد. واژه «علاج» در حکمت فوق به معناي راه چاره است. بدين مفهوم که چاره دانايي، پرسش کردن است. بنابراين بايد «پرسيد» تا به کامروايي «دانستن» رسيد.
در اينجا چند سوال اساسي مطرح است :
آيا مدارس پرسشگري دانش‌آموزان را تشويق مي‌کنند؟
آيا معلمان کنجکاوي کودکان را هدايت مي‌کنند؟
آيا محتواي برنامه‌هاي درسي زمينه نوآوري و خلاقيت را فراهم مي‌آورد؟
براي پاسخ به سوالات فوق و پرسش‌هايي از اين دست لازم است به چند نکته توجه داشته باشيم:
پرسشگري ،چگونه به يادگيري
دانش آموزان كمك مي كند؟
پرسشگري به دلايل مختلف بخش موثر و مهم درس است.
اولا، سوال پرسيدن به معلم امكان
مي دهد تا فهم و درك دانش آموز از درس را وارسي كند. اهميت اين عمل اساسي است. زيرا اطلاعات مورد نياز براي تصميم گيري درمورد لزوم يا عدم لزوم تدريس مجدد برخي از موضوعات و سطح تنظيم درس را در اختيار معلم قرارمي‌دهد. پسخوراند فوري درباره ميزان درك
دانش آموزان از موضوع درس يكي از مزاياي تدريس تعاملي براي كل كلاس در مقايسه با روش هاي تدريس انفرادي است كه در آن ها پسخوراند مربوط به فهم و درك دانش آموزان ديرتر حاصل مي شود.
پرسشگري به دانش آموزان اجازه
مي دهد تا قبل از وارد شدن به موضوع بعدي، موضوع تدريس شده را تمرين كنند و بر آن مسلط شوند. توان پاسخگويي صحيح به سئوالات، احساس تسلط را در دانش آموزان بالا مي برد كه اين نيز به نوبه خود بر عزت نفس آن ها مي افزايد و آمادگي آن ها رابراي يادگيري هاي بعدي بيشتر خواهد كرد.
راه ديگري كه سئوال ها، به ويژه سئوال هاي سطح بالا،مي توانند به يادگيري كمك كنند، شيوه اي است كه (داربست زدن)
ناميده مي شود. اصطلاح داربست زدن از پژوهش هاي ليو ويگوتسكي 1973، روان شناس روسي اقتباس شده است. وي عقيده داشت كه دانش آموزان از طريق تعامل با ديگران ياد مي گيرند و يادگيري درحوزه اي اتفاق مي افتد كه ويگوتسكي آن را محدوده تقريبي رشد
مي نامد.حوزه اي كه فراتر ازتوان خود دانش آموز براي يادگيري است، اما وي مي تواند از طريق داربستي كه ديگران برايش فراهم مي كنند، بياموزد. افراد ديگرمي توانند بزرگسالان يا دانش آموزاني باشند كه البته بايد نسبت به دانش آموز، دانش بيشتري داشته باشند .
تدريس تعاملي با ايجاد چالش موردنياز براي پيشرفت دانش آموزان به مراحل بالاتر يادگيري ازطريق آزمون و پرسش هاي سطح بالا نقشي مهم درفرآيند (داربست زدن) ايفا مي كند.
پاسخگويي به سوال ها نيز به
دانش آموزان امكان مي دهد تا فهم و انديشه خود را درباره مفهوم تدريس شده تصريح كنند و انديشه خود رابه زبان آورند، به ويژه اگر از آن ها خواسته شود تا شيوه يا دانشي را كه براي پيداكردن پاسخي خاص به كاربرده اند، توضيح دهند. اين امر به رشد مهارت هاي كلامي مورد نياز دانش آموزان درمدرسه و محيط كار كمك خواهد كرد.
*شيوه هاى پرسش خلاق
خلاقيت همانا تمايل و ذوق به ايجادگري و آفرينندگي است که در همه افراد به‌طور بالقوه وجود دارد؛ البته غني‌سازي محيط در اين زمينه تأثير مستقيم دارد .
چنانچه مربيان مدارس بتوانند براي پرورش حواس کودکان برنامه‌ريزي کنند، بستر لازم براي تقويت دقت و کنجکاوي فراهم مي‌شود که اين خود مقدمه توسعه خلاقيت و نوآوري در آنان خواهد شد.
دست‌ ها، ابزار آفرينش و نوآوري هستند. کودکان چيزهاي زيادي را از طريق اين حس خدادادي مي‌آموزند. اگر حرکات و فعاليت دست‌ها منظم شوند شگفتي‌هاي زيادي را رقم خواهند زد.
براي اين منظور تهيه کاردستي‌هاي مختلف از جمله روش‌هايي است که دستاني قوي و مطمئن به بچه‌ها هديه مي‌کند .
فعاليت چشم‌ها پيش از فعاليت دست‌ها پديدار مي‌شود. کودک در مواجهه با پديده‌هاي خلقت، صحنه‌ها، حرکات و رفتارهاي زيادي را مشاهده مي‌کند. با تماشاي هستي مفاهيم زيادي در ذهن کودک نقش مي‌بندد چنانچه خوب ديدن آموزش داده شود و از آنچه ديده مي‌شود سوال طرح شود، قدرت تخيل و تفکر راه خود را باز مي‌کند و نگاه نو، نوآوري را سبب مي‌شود.
حس شنوايي نيز از جمله حواسي است که در رشد افکار و ابتکارات کودکان موثر است. کودک از طريق حس شنوايي به صداها گوش مي‌دهد، روي آن ها کنجکاو مي‌شود و پاسخ پرسش‌هاي خود را از اين طريق به‌ دست مي‌آورد.
اگر کودکان مهارت خوب‌شنيدن را به‌ دست آورند گوش‌هاي آن ها نسبت به صداهاي اطراف تيزتر مي‌شود و اين دقت و توجه بر رشد خلاقيت و ابتکار آنان اثر مستقيم خواهد گذاشت.
بيان آنچه کودک لمس مي‌کند و مي‌بيند و مي‌شنود زمينه‌ساز شخصيت او مي‌شود زيرا او به‌عنوان يک فرد مستقل مي‌تواند از افکار و احساسات و دريافت‌هاي خود سخن بگويد و از اين طريق با ديگران ارتباط برقرار کند. توجه و احترام به افکار و احساسات کودک موجب رشد اجتماعي او مي‌شود. مربي با طرح پرسش‌هاي مناسب مي‌تواند کودکان را مورد سوال قرار داده و بدين ‌وسيله تفکر و تخيل آنان را تحريک کند. اين تمرين توانايي پردازش اطلاعات را تقويت کرده، قدرت تجزيه و تحليل را افزايش داده و امکان خلاقيت و حل مسئله را براي آن ها مهيا مي‌سازد.
*چگونه دانش آموزان را فعال تر کنيم؟
والدين تاثير کليدي در تعليم فرزندان شان
دارند و مي توانند فعاليت و پيشرفت دانش آموزان را در درس، ورزش و … افزايش دهند و براي اين کار بايد:
واژه هاي آزاردهنده را به حداقل برسانيد. به فرزند خود کمک کنيد تا 6 کلمه نه، نمي توانم، نمي خواهم، هرگز، شايد و اگر را کمتر به کار ببرد زيرا اين کلمات قبل از رسيدن به نقطه شروع، او را متوقف مي سازد .
بر جمله من آن را انجام
مي دهم، تاکيد کنيد. روي عباراتي مثل بله،
مي توانم، من مي خواهم بيشتر کار کنيد.
به دانش آموز در بازي و ورزش شانس برنده شدن بدهيد. بازي بسکتبال راهي عملي و سرگرم کننده است و به دانش آموز نشان مي دهد که براي کسب موفقيت در تحصيل هم مي تواند خودش موثر باشد.
به او تاکيد کنيد که تعيين کردن هدف بسيار مهم است. فرد با فراگرفتن اين که چگونه اهداف خود را تعيين کند و در کلاس هاي درس به آن اصول برسد، پيشرفت تحصيلي خود را متعلق به خود خواهد دانست. فرد زماني که اين اصول را ياد مي گيرد کمک شما را براي رسيدن به موفقيت مشتاقانه مي پذيرد.
مسئوليت پذيري را به آن ها بياموزيم. اغلب والدين دانش آموزان را در مدرسه مسئول اعمال خود مي دانند اما به عنوان پدر و مادر، ما نيز مجبوريم نسبت به عملکرد آن ها جواب گو باشيم. اگر
مي گوييم در تکاليف شان به آن ها کمک يا براي تحصيل شان سرمايه گذاري مي کنيم پس مجبوريم فعاليت هاي شان را يک اولويت بدانيم و الگوي رفتاري مناسب براي آن ها باشيم. دخالت مثبت ما در فعاليت هاي مدرسه مهم است.
اهميت کمک به ديگران را به آن ها يادآور شويم. به فرزندان تان کمک کنيد تا هميشه در مرکز کمک گرفتن نباشند و گاهي هم به ديگران کمک کنند.
کمک کنيد تا از وقت خود خوب استفاده کنند.
به قدرت تمرکز فرزندان خود توجه کنيد.
مرکز يادگيري سايت تبيان – تجميع: نسيم گوهري _منبع: ميگنا
——————–
↩️ کانال مقاله ها 👇