معرفی کتاب : دنیای یادگیری در مدرسه

این کتاب که اوّلین اثر از مجموعهء متون علمی-پژوهشی پژوهشکدهء تعلیم و تربیت است، مشتمل بر یافته‏های کلیدی منتخب از مطالعات پیشین انجمن بین‏المللی ارزشیابی تحصیلی‏ ( IEA )می‏باشد.در این اثر،ابتدا یافته‏های مهم و اساسی یازده مطالعه از مجموع مطالعات‏ انجام شده در موضوعهای متفاوت عرضه شده است.سپس گزارش نتایج پانزده مطالعهء ویژه که طی ۳۵ سال تحقیق،یعنی از زمان تأسیس انجمن تاکنون،صورت گرفته،ذکر شده‏ است.این گزارش نتایج کوششهای IEA برای دست‏یابی به شناخت فرآیند آموزش و اصلاح و تغییر در سیاستها و خطمشی‏های آموزشی و نیز برنامه‏های درسی است و می‏تواند زمینه را برای تغییرات فوق هموار سازد.همچنین در این اثر برای هریک از یافته‏های‏ کلیدی،دست‏آوردهای مهم قابل استفاده در برنامه‏ریزی آموزشی ارائه شده است.

یازده یافتهء پژوهشی اوّل این کتاب در برگیرندهء موضوعهای زیر است: ۱.تفاوتهای پیشرفت تحصیلی در میان کشورها؛این تحقیق به تفاوت بارز میان کشورهای‏ بیشتر پیشرفته و کمتر پیشرفته در زمینهء پیشرفت تحصیلی و این‏که میزان پوشش تحصیلی در کشورهای کمتر پیشرفته کامل نیست،پرداخته است.

۲.تأثیر ماندگاری در مدرسه؛این تحقیق به این مهم پرداخته است که میانگین پیشرفت‏ تحصیلی در سال آخر دورهء دوم آموزش متوسطه در یک کشور با نسبت گروه سنی شاغل‏ به تحصیل یا نسبت دانش‏آموزان شرکت‏کننده در کلاسهای مربوط به موضوع مورد مطالعه، رابطهء معکوس دارد.

۳.بهترین‏ها صدمه نمی‏بیند؛در این تحقیق چنین نتیجه گرفته شده که دانش‏آموزان تواناتر از افزایش نرخ ماندگاری در مدرسه صدمه نمی‏بینند.

۴.تأثیر تقویم زمانی برنامهء درسی؛در این تحقیق نتیجه گرفته شده است که بین موفقیت‏ تحصیلی در درس ریاضیات،زبان فرانسه به‏عنوان زبان خارجی و درس علوم با مدت‏ زمانی که برای آموزش این درسها در تقویم زمانی برنامهء درسی تخصیص داده می‏شود؛ چه در مقایسهء میان مدارس داخل کشور و چه در مقایسهء میان کشورهای مورد بررسی، همبستگی مثبت وجود دارد.

۵.نقش زمان صرف شده برای انجام تکالیف درسی؛از این تحقیق نتیجه گرفته شده است که‏ اهمیت نقش«زمان»در انجام تکالیف درسی و تأثیر آن در پیشرفت درسی نسبت به نقش‏ سایر عوامل مؤثر بر پیشرفت تحصیلی،در درجات بعدی قرار می‏گیرد.

۶.فرصت یادگیری؛در این تحقیق این نتیجه حاصل شده است که میان سطح متوسط پیشرفت تحصیلی دانش‏آموزان سراسر دنیا با فرصتهایی که آنها برای یادگیری محتوای‏ سؤالهای آزمون در اختیار داشته‏اند،رابطهء مثبت و معنادار وجود دارد.

۷.کتاب درسی و تأثیرات آن؛در این تحقیق نتیجه گرفته شده است که در کشورهای در حال توسعه،استفاده از کتاب درسی در یادگیری دانش‏آموزان تأثیر می‏گذارد؛در حالی که‏ نتایج مطالعات در کشورهای بیشتر پیشرفته مؤید چنین نظری نیست.

۸.تأثیر منابع و مواد خواندنی در خانه؛این تحقیق به این نتیجه رسیده است که میزان فراهم‏ بودن منابع و مواد خواندنی در خانه با پیشرفت تحصیلی دانش‏آموزان ارتباط مستقیم دارد؛ درست مانند تأثیر شاخصهای دیگر کاربرد زبان در خانه،مثل استفاده از لغت‏نامه‏ها و تأثیر یکسانی یا عدم یکسانی زبان گفت‏وگو در خانه با زبان‏آموزش.

۹.موقعیت خانواده؛این تحقیق نشان داده است که اندازه‏گیری‏های مربوط به چگونگی‏ ارتباط پیشرفت تحصیلی با وضعیت اقتصادی-اجتماعی یا موقعیت خانواده در تمامی

کشورها،در تمامی سطوح سنی و در مورد تمامی مواد درسی،رابطهء مثبت دارد.

۱۰.شرایط یادگیری عاملی مؤثر و تعیین‏کننده؛یافتهء این تحقیق نشان داده است که مقدار تأثیر شرایط یادگیری مدرسه‏ای،در بعضی مواد درسی،مساوی یا بزرگ‏تر از تأثیر شرایط محیط خانواده است.

۱۱.تفاوت پسران و دختران در پیشرفت تحصیلی؛از این تحقیق نتیجه گرفته شده است که‏ میان سطح پیشرفت تحصیلی دختران و پسران تفاوتهایی وجود دارد که از نظر اندازه، جهت،موضوع درس و طول زمان در کشورهای مختلف تغییر می‏کند.برداشت چنین است‏ که این تفاوتها ریشهء اجتماعی دارند.

عنوانهای پانزده مطالعهء ویژه و دست‏آوردهای مهم آنها برای برنامه‏ریزی آموزشی: ۱.مطالعهء مقدماتی در دوازده کشور؛این تحقیق ثابت کرده است از مطالعات بین کشوری‏ می‏توان اطلاعاتی معنی‏دار در زمینهء پیشرفت تحصیلی به دست آورد.با استفاده از ترجمهء دقیق ابزارهای سنجش می‏توان تأثیر عامل زبان را به حداقل رساند.

۲.اوّلین مطالعهء بین‏المللی ریاضیات؛نتیجهء این تحقیق نشان می‏دهد که تمامی نظامهای‏ آموزشی،به نوعی از نابرابری آموزش میان گروه‏های متفاوت دانش‏آموزی رنج می‏برند.

۳.اوّلین مطالعهء بین‏المللی علوم؛حاصل این تحقیق معلوم کرده که کسب موفقیت در آموزش علوم در مدارس متوسطه نیاز به وجود معلمان علوم توانا،متعهد و مسؤول دارد.

۴.مطالعهء خواندن و درک مطلب؛یافتهء این تحقیق به ما می‏گوید مدارس باید برنامه‏هایی‏ تدارک ببینند که مهارتهای خواندن و درک مطلب را در گروه دانش‏آموزان سالهای آخر دورهء ابتدایی و دوره‏های آموزش متوسطه پرورش دهد.

۵.مطالعهء آموزش ادبیات؛این تحقیق ثابت کرده است که سیاستها و برنامه‏های آموزشی‏ ویژه برای بالا بردن درجهء علایق پسران به ادبیات و به تبع آن افزایش سطح پیشرفت‏ تحصیلی آنها در این امر،لازم و ضروری است.

۶.مطالعهء زبان فرانسه به‏عنوان زبان خارجی؛پیام این تحقیق در مورد دانش‏آموزان متوسط در برنامهء آموزش رسمی،تحت شرایط معمولی آموزشی چنین است که برای آماده کردن‏ آنها در یک سطح قابل‏قبول در چهار زمینهء خواندن،گوش دادن،صحبت کردن و نوشتن‏ فرانسه به‏عنوان یک زبان خارجی،بین شش تا هفت سال آموزش لازم است.این برآورد می‏تواند در مورد دانش‏آموزان تواناتر و نیز دانش‏آموزانی که انگیزهء بیشتری برای یادگیری‏ زبان دارند،به اندازهء یک سال کاهش داده می‏شود.

۷.مطالعهء زبان انگلیسی به‏عنوان زبان خارجی؛این تحقیق معلوم داشته است که آموزش

موفق انگلیسی به‏عنوان زبان خارجی،نسبت به جمعیت زیاد متقاضیان،در درجهء اوّل به‏ انگیزهء قوی از جانب یادگیرنده برای یادگیری این زبان نیاز دارد.

۸.مطالعهء تعلیمات اجتماعی؛این تحقیق به ما می‏گوید که رشد گرایشها یا نگرشهای‏ اجتماعی و کسب ارزشهای فرهنگی در تمامی سطوح مدرسه‏ای ممکن و میسر است.هر نظام آموزشی باید مشخص کند که ایجاد یا رشد کدام نگرشها و ارزشها باید در مدارس‏ موردنظر باشد و چگونه و با چه شیوه‏هایی یادگیری در این زمینه تسهیل گردد.

۹.دومین مطالعهء بین‏المللی ریاضیات؛این تحقیق توصیه می‏کند برای کسب موفقیت در تدریس و آموزش ریاضیات،دانش‏آموزان نیاز به داشتن فرصتهای یادگیری برای‏ موضوعهای ویژه دارند.در اختیار گذاشتن چنین فرصتهایی،به برنامه‏ریزی مشخص و تدریس منظم و برنامه‏ریزی شده نیازمند است.

۱۰.مطالعهء محیط کلاس درس؛تحقیق ثابت می‏کند که تدریس موفق طرح درس مناسب‏ دارد تا وظایف آموزش را جزءبه‏جزء مشخص کند و نیز به یادگیری نظام‏دار و تقویت‏ نگرشهای مثبت و دلخواه در موضوع مورد آموزش بپردازد.

۱۱.دومین مطالعهء بین‏المللی علوم؛نتیجهء این تحقیق این است که به علت افزایش تأکید بر آموزش علوم در سالهای اخیر،پیشرفت تحصیلی دانش‏آموزان در این درس باید همواره‏ از جانب نظامهای آموزشی کنترل شود و کوششهایی به عمل آید تا سطح پیشرفت علمی‏ دانش‏آموزان پیوسته ارتقا یابد.

۱۲.مطالعه در مورد نگارش‏[انشا]؛در این تحقیق ثابت شده است برنامه‏هایی موردنیاز است که فاصلهء میان دختران و پسران را در توانایی نگارش‏[انشا]تقلیل دهد و شرایط همسان‏تری را در آموزش این درس برای آنان فراهم آورد.

۱۳.مطالعه در مورد زبان‏آموزی؛تحقیق می‏گوید برای افزایش توانایی دانش‏آموزان در زبان‏آموزی و خواندن،مطالعهء داوطلبانه و خارج از مدرسه،بویژه در مورد دانش‏آموزان‏ دورهء ابتدایی،باید تشویق و حمایت شود.

۱۴.مطالعهء نقش کامپیوتر در آموزش و پرورش؛این تحقیق توصیه می‏کند که باید به این مسأله‏ که چگونه می‏توان از کامپیوتر مدارس در جهت افزایش کیفیت تدریس و کارآیی و ثمربخشی یادگیری به بهترین وجه استفاده کرد،توجه بیشتری معطوف شود.

۱۵.مطالعهء آموزش پیش‏دبستانی؛پیام این تحقیق این است که از آنجا که کودکان زیادی‏ زمانی قابل‏ملاحظه از اوقات روزانه را در مهدکودک‏ها می‏گذرانند،ضرورت دارد برنامه‏های نظام‏دار و منسجم چنان طراحی شوند که ارائه خدمات این‏گونه مؤسسه‏ها، تأثیری بهینه بر رشد جسمانی،عقلانی و عاطفی-اجتماعی کودک بگذارد.

منبع : تعلیم و تربیت (آموزش و پرورش) » شماره ۴۸