بسياري از ما نقاط قوت و ضعف خود را به درستي نميشناسيم و از علايق و استعدادهايمان بيخبريم و از اينرو نياز داريم كه خيلي چيزها را درباره خود بدانيم.
«خودآگاهي» يعني اينكه من بدانم كي هستم، چه بايد باشم و چگونه ميتوانم آن شوم كه بايد باشم؟ خودآگاهي مهارتي است كه سبب ميشود خودمان را بهتر بشناسيم، نقاط قوت و ضعفمان را پيدا كنيم و دريابيم كه خصوصيات فردي ما چقدر با خصوصيات يك شخصيت سالم از ديدگاه روانشناسي هماهنگ است و چگونه ميتوانيم خود را رشد دهيم؟ افراد با شناخت خود، حقوق فردي، اجتماعي و مسئوليتهاي خود را نيز ميشناسند و بهتر ميتوانند اهدافشان را مشخص كنند.
ويژگيهاي افراد خودآگاه از اين قرار است:
براي خود ارزش قائل و از زندگي خود راضي هستند، در مقابل مشكلات انعطافپذيرند، روحيه انتقادپذيري دارند، اغلب از انديشههاي مثبتنگري برخوردارند، در برابر فشارهاي رواني و اجتماعي مقاومت بيشتري از خود نشان ميدهند، در زندگي هدف دارند و براي رسيدن به آن تلاش ميكنند، همكاري و كمك به ديگران بخشي از زندگي آنان است و در كارهاي خود با افراد آگاه و صلاحيتدار مشورت ميكنند ، ضمن آنكه غرور، كمالطلبي و همه چيز را ايدهآل خواستن، منفينگربودن، انتقادناپذيري و داشتن توقع و انتظار زياد از اطرافيان، موانع خودآگاهي محسوب ميشوند.
امروزه به دليل زندگي در دنياي پيشرفته، داشتن مهارت «خودآگاهي» بيشتر از گذشته احساس ميشود و وجود نگرانيها و اختلافات در زندگي افراد، به دليل عدم شناخت كافي از خودشان است.
به گفته كارشناسان، شخصيتهاي سالم را ميتوان چنين بيان كرد:
افرادي پويا هستند و بر جامعه تأثير مثبت ميگذارند، در برابر ناملايمات و سختيها آرامش و خونسردي خود را حفظ ميكنند، اسير يكنواختي در زندگي نميشوند، شخصيت شوخطبعي دارند، در برابر همنوعانشان احساس تعهد و همدلي دارند و از عزت نفس قوي و محكم برخوردارند.
براي كسب خودآگاهي راهكارهايي وجود دارد:
با اتكا به خداوند خود را تقويت كنيم وبكوشيم از خود تصويري مثبت و انساني موفق و توانا داشته باشيم، نقايص رفتاري، احساسي و عاطفي خود را شناسايي و براي رفع آنها تلاش كنيم، عواملي را كه موجب نگراني و اضطراب در ما ميشود، شناسايي كنيم و با اولويتبندي در رفع آنها بكوشيم و بدانيم مهمترين عامل موفقيت و شادكامي در زندگي، اعتقادي است كه به خويشتن داريم و بايد بكوشيم آن را كشف كنيم.
خودآگاهي به معني توانايي و خلاقيت فرد در شناخت خويشتن و شناسايي خواستها، نيازها و احساسات خويش است و در اين مهارت فرد ميآموزد كه چه شرايط يا موقعيتهايي دارد.
يكي از مهمترين عواملي كه به ما كمك ميكند زندگي خوب و موفقي داشته باشيم، اين است كه خود را بشناسيم، احساس خوبي در مورد خودمان داشته باشيم و از آن كه هستيم، شاد و راضي باشيم. يكي از مولفههاي مهم خودآگاهي عزت نفس است كه آن هم احساس ارزشمندي هر فرد نسبت به خود است.
در مورد عوامل موثر در رشد خودآگاهي ميتوان آنها را چنين تقسيم كرد:
پذيرش خود: فرد با تمامي ويژگيهاي منفي و مثبتي كه دارد، خود را بپذيرد و دوست داشته باشد.
پذيرش ديگران: ديگران را همانگونه كه هستند بپذيرد و به ياد داشته باشد كه هيچ 2 نفري در جهان وجود ندارند كه از هر نظر يكسان باشند.
مسئوليتپذيري: در قبال خود و ديگران مسئوليتپذير است و از زير بار قبول مسئوليت شانه خالي نميكند، قبول مسئوليت گاهي براي رشد شكوفايي ما است. مهارت خودآگاهي سبب ميشود، كه يكديگر را بهتر درك كنيم و اين درك متقابل سبب تجربههاي بينظير و بهتري ميشود. هنگامي كه ما به خودآگاهي ميرسيم نتيجه برقراري ارتباط موثر و خوب با ديگران است.
مزاياي داشتن مهارت خودآگاهي نيز عبارتند از:
خودتان را به طور كلي دوست خواهيد داشت و ميتوانيد مهارتها و تجربههاي پايهاي در زندگي به دست آوريد، توانايي تحقق روياهايتان را كسب خواهيد كرد، از مزاياي مثبت برقراري روابط بين فردي لذت خواهيد برد، ميتوانيد به جاي واكنشهاي كوركورانه نسبت به افراد و محيط، آگاهانه عمل كنيد و به آرامش واقعي دروني برسيد. انسان براي حضور موثر در اجتماع و مصون ماندن از آسيبهاي اجتماعي و داشتن آرامش در كنار آسايش، به كسب مهارت خودآگاهي نياز دارد و براي روبهرو شدن با حقيقت وجوديمان يعني خود آگاهي، داشتن صداقت و شجاعت 2 شرط اساسي است. روزنامه اطلاعات
رقيه مرداني، روان شناس ـ گرگان
