با تعطيلي مدارس و آغاز فصل تابستان، شور و شعف بچهها براي گذران اوقات فراغت بيشتر ميشود، اما افزوده شدن به حجم ساعات بيکاري و فراغت آنها بدون داشتن هيچ برنامه و هدفي، نه تنها مفيد و سازنده نيست، بلکه ميتواند خطرساز و مشکل آفرين باشد. به طوري که اغلب بچهها بدون آگاهي از محيط اطراف شان، در مکانهايي حضور مييابند که پيامدهاي خوشايندي براي آنها ندارد.
هر سال با رسيدن فصل تابستان، هر نهاد و سازمان با تخصيص بودجهاي جداگانه براي سه ماه تعطيلي دانشآموزان برنامه ريزي ميكند و نام آن را « غني سازي اوقات فراغت دانش آموزان » ميگذارد، اما بايد توجه داشت كه اوقات فراغت فقط به معناي يك اردوي چند روزه شمال يا شركت دادن آنها در برنامه رنگ كردن ديوارهاي مدرسه يا از اين قبيل برنامههاي سطحي با اثرگذاري كوتاه مدت نيست. برنامه ريزي بايد چنان كارشناسانه باشد كه در طول تابستان، ذهن دانش آموز را درگير كند تا علاوه بر غني شدن اوقات دانش آموزان به معناي واقعي، آنان فرصتي براي پرداختن به كارهاي معضل آفرين يا خطرساز پيدا نكنند.
اين که کار و تلاش ميتواند هم يک تفريح سالم و هم منبع درآمدي براي بچهها باشد، درست است، ولي متاسفانه وقتي هيچ نظارتي بر محيط کار بچهها توسط والدين صورت نميگيرد، نتيجه اش اين ميشود که در پايان سه ماه تعطيلي تابستان، با دانش آموزاني مواجه ميشويم که قيد تحصيل را زدهاند و ميخواهند به فکر کسب درآمد باشند، يا گرفتار معضلات و آسيبهاي محيط کار شده اند. کسب و کار به خودي خود امري معقول و قابل قبول است. به طوري که با خروج از منزل و در برخورد با اولين پيشنهاد خوب، يکباره تصميم به کار ميگيرند. غافل از اين که محيط کار و افرادي که از نظر سني و رفتاري با آنها هيچ سنخيتي ندارند، براي ماندن و کار کردن خيلي مهم است. نشست و برخاست با افرادي که از جنس دانش آموزان نيستند، شايد در وهله اول نگران کننده نباشد، اما اگر خوب فکر کنيم، ميبينيم که سن نوجواني و دانش آموزي اقتضا ميکند که بچهها در کنار افرادي قرار بگيرند که به لحاظ فکري، به آنان نزديک باشند.
دوران پرخطر نوجواني
نوجواني، حساسترين دوره زندگي انسان است. قرار گرفتن در سن بلوغ جسمي، عاطفي و فکري، براي فرد پيامدهايي دارد که از جمله آن ميتوان به تفکر درباره زندگي، شرايط موجود و مقايسه وضع خانواده خود با اطرافيان اشاره کرد.
در چنين سني رفتارهاي هيجاني و پرخطر بيشتر ديده ميشود و آستانه تحمل پايين ميآيد و تحريک پذيري بالا ميرود. بنابراين نوجوان ديگر رفتاري را که در کودکي تحمل کرده است، نميپذيرد و در برابر آن طغيان ميکند. در برخي خانوادهها اين سرکشي به رفتارهاي پرخاشگرانه ميانجامد و در خانوادههايي که بستهتر است، چون نوجوان مجالي براي بيان نظرها و اعلام مخالفت ندارد، دنبال راه ديگري ميگردد و به اين نتيجه ميرسد که فرار براي او بهترين گزينه است. دکتر مجيد ابهري، رفتار شناس و آسيب شناس اجتماعي از افزايش دو برابري درگيري و نزاع خياباني در فصل تابستان خبر ميدهد و ميگويد: در پژوهشي که انجام گرفته است، ثابت شده در فصل تابستان، درگيري و نزاع خياباني دو برابر ميشود. همان طور که بسياري از سرقتها در زمستان و در طول شب انجام ميشود، درگيريهاي لفظي و فيزيکي هم با توجه به شروع و ادامه فصل گرما رشد چشمگيري پيدا ميکند.
از نگاه آسيب شناسي رفتاري، اوقات فراغت، زمان استراحت و متعلق به نوجوانان و جوانان است که بايد والدين براي آن برنامه ريزي کنند و در اين مورد دانش آموزان چند گروه هستند: گروه اول با کوشش زياد، امتحانات خود را با نمرههاي عالي ميگذرانند و آماده تحصيل براي سال بعد ميشوند.
اين دانش آموزان، بخشي از وقت خود را به مطالعه دروس سال آينده يا کلاسهاي تقويتي و زبانهاي خارجي ميگذرانند، يا براي ورود به دانشگاه آماده ميشوند. گروه دوم، دانش آموزاني هستند که با وجود کوشش، در بعضي از درسها نمره خوبي کسب نکردهاند و بايد دوباره درسهاي گذشته را تکرار و تابستان خود را همراه با مطالعه سپري کنند.
خلأ بي برنامگي
بررسيها نشان ميدهد بيش از 50 درصد از دانش آموزان، برنامه خاصي براي تعطيلات تابستان ندارند. تعدادي که توانايي مالي خانواده آنها اجازه ميدهد، با ثبت نام در کلاسهاي ورزشي، موسيقي، زبان خارجي و… وقت خود را سپري ميکنند و گروهي ديگر همراه با پدران خود، مشاغل آنها را دنبال ميکنند. گروه ديگر در پايگاههاي تابستاني مدارس ثبت نام و برنامههاي آموزشي آن را دنبال ميكنند. آخرين گروه با بازيهاي رايانهاي يا حضور در کوچه و خيابانها اوقات خود را ميگذرانند و با جمله «حوصله ام سررفته»، حوصله ديگران را سر ميبرند. اين گروه شامل اکثريت دانش آموزان ميشود که در اغلب شهرستانها وجود دارند. بسياري از معضلات اخلاقي و فرهنگي در ميان نوجوانان و جوانان در اثر نبود برنامهريزي جديد براي گذران اوقات فراغت در بين آنها بروز پيدا ميكند.
اگر براي ايام تابستان برنامهريزي نشود و نظارت روي دانشآموزان نباشد، به عنوان تهديد جدي تلقي خواهد شد. روانشناسان معتقدند براي اين که بتوان علل افزايش جرم در فصل تابستان را مورد کنکاش قرار داد، بايد شرايط دوران نوجواني را جست وجو کرد. زيرا نوجواني دورهاي است که فرد انرژي زيادي دارد و اين انرژي بايد به خوبي تخليه شود.
اين مسأله بايد باعث رشد نوجوان شود و براي نوجوان و جامعه منشأ اثر باشد.نوجوان انرژي زيادي دارد که اگر نتواند بخوبي آن را تخليه کند، به شيوه نادرست تخليهاش ميکند. اگر نتوانيم اين هيجان را به نحوي هدايت کنيم، ممکن است که هيجانخواهي، نوجوان را به سمت فعاليتهاي خطرناک سوق دهد.
يوسفي
اطلاعات
codex09x
page11
