تجربه‏ای از کتاب‏های درسی ایتالیا

منیژه اسدی

دوستی از فرنگ برگشته بود و کتابی در دست داشت که پس از تورق و دیدن‏ عکس‏های آن،پی بردم کتاب تاریخ سوم راهنمایی ایتالیا است؛چون هر دوی‏ ما ایتالیایی نمی‏دانستیم،بیش‏تر به شکل و شمایل کتاب پرداختیم؛البته همکار فرهنگی ما،اطلاعات مبسوطی در مود کتاب و شیوه‏ی تدریس آن به دست‏ آورده بود که در این‏جا به ذکر خلاصه‏ی آن،اکتفا می‏کنیم.

این کتاب،شامل ۲۵۰ صفحه‏ی رنگی است.در ابتدا،این تعداد صفحه، کمی غیرمعمول به نظر می‏رسید یک دانش‏آموز ۱۳ ساله،چگونه می‏توانست‏ این تعداد صفحه را بخواند و به حافظه بسپارد؟

همکار ما-که خود از دبیران تاریخ و جغرافیاست-گفت:ماجرا بدین‏ صورت نیست.دانش‏آموزان،تمام کتاب ۲۵۰ صفحه‏ای را می‏خوانند،ولی‏ چیزی از آن را حفظ نمی‏کنند.معلم یا دبیر تاریخ،علل ظهور یا سقوط یک‏ سلسله را به تفصیل توضیح می‏دهد؛سپس دانش‏آموزان از طریق نقشه‏ی‏ جغرافیایی،مسیر نفوذ و گسترش کشور مهاجب(مثلا آلمان)را پیگیری‏ می‏کنند.در انتهای درس،به دانش‏آموزان فرصت داده می‏شود تا سؤالات‏ یا ابهامات خود را،مطرح سازند.

نکته‏ی بسیار مهم در درس تاریخ،ارتباط آن با درس جغرافیا است؛چه‏ بسا،کشورهایی بودند که صرفا،به موجب شریط جغرافیایی خاص خود، قرن‏ها از هجوم داشمنان،در امان بودند.مسئله‏ی جغرافیا،در کتاب‏های‏ تاریخ،به صورتی جدی دنبال می‏شود.

نکته‏ی قابل توجه در کتاب‏های تاریخ

در پایان هر درس،یک برگ پرفراژ شده،قرار دارد.(پرفراژ یعنی‏ کاغذ نقطه‏چین سوراخ‏دار که به سادگی بریده و جدا می‏شود).پس‏ از پایان درس،دانش‏آموزان علل اتفاقات تاریخی راذبنا به دلایلی‏ که از متن درس دریافته‏اند-در آن می‏نویسند؛سپس آن را از محل‏ پرفراژ،جدا کرده و به معلم خود تحویل می‏دهند.این کار در واقع،به‏ منزله‏ی امتحان یا آزمون تاریخ،به شمار می‏آید.معلم دلایل دانش‏آموز را می‏خواند؛در صورت درست بودن،نظر او پذیرفته می‏شود؛در غیر این‏ صورت،دانش‏آموز باید یک‏بار دیگر درس را بخواند تا علل ظهور و سقوط سلسله‏ها را به خوبی تشخسص دهد.این روش،در واقع نوعی امتحان گرفتن،به سبک«کتاب باز»است.

کارشناسان تألیف کتاب‏های درسی ایتالیا معتقدند؛این سبک علاوه بر تشویق بیش‏تر دانش‏آموزان به درس تاریخ،می‏تواند آن‏ها را وادار به‏ درک تحولات و تحلیل آن‏ها بنماید؛از طرف دیگر،هیچ دانش‏آموزی در درس تاریخ،تجدید نمی‏شود؛بنابراین دلهره‏ای در کار نیست.