امروزه بسياري از خانوادهها از خشونت و پرخاشگري فرزندان خود شکايت دارند. آن ها تمايل دارند که علت اين رفتارها را بدانند و راههاي پيشگيري و اصلاح رفتار را در اين زمينه به کار گيرند. در اين مطلب ابتدا انواع آن بيان مي شود و سپس راههاي مناسب مقابله با پرخاشگري مورد بررسي قرار مي گيرد.
1. الگو پذيري فرزندان از والدين
يکي از دلايل بسيار مهم پرخاشگري در فرزندان يادگيري است. يعني فرزنداني که الگوهاي رفتاري پرخاشگرانه داشته اند، همانند الگوهاي خود رفتار مي کنند. چنانچه پدر يا مادري خلق و خويي عصباني و پرخاشگر داشته باشند، مسلماً فرزندشان نيز پرخاشگر خواهد شد. اين رفتار توسط کودک ياد گرفته مي شود. از آن جا که فرزندان با والدين همانند سازي مي کنند، بنابراين بسياري از رفتارهاي پدر و مادر ناخودآگاه توسط فرزندان فرا گرفته مي شود. توضيح اين که فرايند همانند سازي کاملاً ناخودآگاه صورت مي پذيرد .
نکته ديگر اين که حتماً لازم نيست والدين با خودِ کودک پرخاشگري کرده باشند؛ چنانچه او شاهد رفتارهاي خشونت بار پدر و مادر با افراد ديگر نيز باشد، اين گونه رفتار را فرامي گيرد. بنابراين فرزندان از طريق مشاهده، رفتارهاي والدين را مي آموزند.
بر اين نکته مي توان تأکيد کرد که فرزندان با چشمان خود مي آموزند؛ يعني آن چه را مشاهده مي کنند، ياد مي گيرند؛ حتي اگر آن رفتار به طور مستقيم در مورد خود آن ها صورت نگيرد.
2. فرزندان ناکام پرخاشگر مي شوند
ناکامي يکي از مسائلي است که به پرخاشگري مي انجامد. وقتي فرزند شما به هدف خود دست نيابد و ناکام شود، يکي از رفتارهايي که از او سر مي زند پرخاشگري است.
3. اضطراب و پرخاشگري
بچه هاي مضطرب نمي توانند آرام باشند.
آن ها رفتارهايي پرخاشگرانه از خود بروز مي دهند؛ البته بلافاصله پشيمان مي شوند و از والدين خود عذرخواهي مي کنند.
اگر از فرزند مضطرب بپرسيم که چرا پرخاش مي کني و عصباني هستي؛ خواهد گفت نمي دانم.؛ يا خواهد گفت دست خودم نيست.
4. پرخاشگري، نشانهاي از تضادهاي دروني
گاهي فرزندان در دوگانگي و تضادهاي دروني قرار مي گيرند. يا بهتر بگوييم، گاهي بر سر دو راهيهايي گير مي کنند و نمي دانند کدام راه را انتخاب کنند؛ و اين حالت آن ها را دچار تعارض، اضطراب و خشم مي کند.
مثلاً کودکي که دوست دارد نزد مادرش در منزل بماند و از طرفي وقتي مي بيند تمامي کودکان به مدرسه مي روند، همزمان تمايل به مدرسه رفتن نيز دارد، دچار دوگانگي مي شود.
به کودکان خود کمک کنيم که در دو راهيهاي زندگي، مدتي طولاني قرار نگيرند. آن ها بايستي به سرعت و با دقت درست ترين کار را انجام دهند.
5. پرخاشگري و افسردگي
پرخاشگري و کج خلقي در فرزندان چنان چه با علامتهاي ديگر همراه باشد، مي تواند نشانه اي از افسردگي باشد که در اين صورت لازم است شرايط زندگي کودک تمام و کمال مورد بررسي قرار گيرد.
6. پرخاشگري؛ بيماريها؛ مصرف دارو
بعضي از بيماريها به مصرف دارو نياز دارد و ممکن است از عوارض جانبي داروها کج خلقي و رفتارهايي باشد که خشونت را بر مي انگيزند.
7. خشونت و مدرسه
گاهي کودکان در مدرسه قرباني خشونت مي شوند؛ و اين قرباني شدن باعث مي شود که خود آن ها نيز عامل خشونت شوند
عواملي که به خشونت در مدرسه مي انجامند، عبارت اند از:
وقتي دانش آموزي توسط دانش آموزان ديگر مورد تمسخر قرار گيرد
وقتي دانش آموزي توسط دانش آموزان ديگر کتک بخورد و قادر به دفاع از خود نباشد.
وقتي دانش آموزي هميشه از مشاجرات فرار مي کند و حتي در مواقعي به گريه متوسل مي شود.
وقتي دانش آموزي مرتب اشيا، وسايل و پول خود را گم مي کند.
وقتي دانش آموزي از لحاظ ظاهري (پارگي لباس و يا نامناسب بودن آن) مورد تمسخر قرار مي گيرد.
خجالتي بودن و سکوت مکرر در کلاس.
افت تحصيلي، افسردگي و ناراحت بودن.
اين عوامل دانش آموزي را قرباني خشونت ديگران مي کند و خود کودک نيز عامل خشونت مي شود و رفتارهاي پرخاشگرانه از او سر خواهد زد.
درمان پرخاشگري در فرزندان
براي درمان پرخاشگري در فرزندان اولين گام اين است که نوع پرخاشگري آن ها و علت آن را براساس توضيحاتي که ارائه شد شناسايي و پرخاشگري را به صورت موردي برطرف کنيم.
در مورد فرزند پرخاشگري که الگو پذيري عامل اين گونه رفتار او بوده، بايد روي الگوي او کار کرد و راههاي ديگري جز پرخاشگري را آموخت.
اگر پرخاشگري در اثر ناکامي به وجود آمده باشد، بايستي فرزندان ناکام را در رسيدن به اهداف مطلوب و دوست داشتني کمک کنيم.در مواردي که علت پرخاشگري اضطراب است، بايد از نگراني دروني و اضطراب فرزندان مطلع شويم، ورزش کردن براي اين فرزندان بسيار مؤثر است و باعث تخليه هيجاني مي شود. در کشمکشهاي دروني بايستي فرزندان را از حالت دوگانگي خارج ساخت. کمک به آن ها در تصميم گيري، باعث
مي شود که بياموزند به حالتهاي دوگانه دروني خود پايان بخشند. در پارهاي از موارد، فرزندان افسرده پرخاشگري شديدي از خود نشان مي دهد. در اين ميان لازم است به اين نکته پي ببريم که او چه چيز دوست داشتني را از دست داده و چگونه مي شود مورد از دست رفته را براي او جبران کنيم.
در مورد پرخاشگري، شيطنت و مصرف دارو بايستي حتماً با پزشک متخصص ارتباط داشته باشيم تا فرزندان از نزديک مورد معاينه قرار گيرد.
هنگامي که فرزندتان قرباني خشونت در مدرسه شده است، بايستي با مسئولان مدرسه صحبت کنيم و لازم است که ايشان طبق قانون و مقررات خاص با فرزندان خشونت گرا برخورد کنند؛ و نيز فرزنداني را که قرباني خشونت شدهاند براساس رفتارهاي خوبشان مورد تشويق و تأييد قرار دهند.
چنانچه نوع پرخاشگري فرزند خصمانه است، بايستي او را از آزار و اذيت کردن دور کنيم تا مجبور نباشد براي تلافي و انتقام، افراد ديگر را اذيت کند؛ و اگر پرخاشگري از نوع وسيله اي است، بايستي راههاي ديگري را جهت مطرح کردن فرزند
بر گزينيم تا او ناچارنباشد از روش خشونت براي جلب توجه استفاده کند .
تنظيم: مريم فروزان
*مرکز يادگيري سايت كيا
