بررسي فرصت ها وتهديدهاي آموزش وپرورش

بررسي فرصت ها وتهديدهاي آموزش وپرورش

تدوين سندملي آموزش وپرورش يا برنامه راهبردي براي توسعه اين نظام براي نخستين بار درتاريخ آموزش وپرورش رسمي كشور پاييز 1383 با تصويب هيات وزيران وانتصاب جمعي از رهبران فكري ومديران عالي كشور به عنوان” شوراي راهبري”توسط بالاترين مقام اجرايي يعني رييس جمهوري دردستوركار قرار گرفت.

شوراي راهبري درجلسات آغازين خود درباره تعريف سند،ابعاد وقلمرو آن،مواردي را به تصويب رساند كه دستمايه كلي حركت واقدامات دست اندركاران اجرايي طرح شد.

درباب ضرورت واهميت حركت بزرگ تهيه،تدوين وتوليد سند تحول بنيادين آموزش وپرورش از ابعاد مختلف مي توان سخن گفت.از جمله مهم ترين مسائل ودلايل مطرح درچرايي اين طرح بزرگ، مطالبه مكرر وموكد تحول درآموزش وپرورش از سوي رهبر انقلاب،مقابله با  بدفهمي هاي تاريخي آموزش وپرورش،ايجاد مصونيت درآموزش وپرورش وپيشگيري از مواجهه هاي سياسي با آموزش وپرورش ونياز جامعه فرهنگي كشور درتمامي سطوح به خوش بيني توام با واقع نگري اشاره كرد.

درنخستين گام تهيه وتدوين سند تحول بنيادين،الگوي مفهومي تدوين سند ملي طراحي وعمليات اجرايي براساس اين الگو پيگيري شد.اين الگو حاوي پاره اي از ملاحظات روش شناختي نيز بود.تدوين سند ملي به لحاظ روش شناسي،پژوهش محور بود،بدين معنا كه به عوض اعتناي صرف به تجربه متراكم كارشناسان وصاحبنظران،رويكردي پژوهشي اختيارشد كه البته چالش ها ودشواري هايي نيز به همراه داشت.دراين راستا، كميته هاي مطالعاتي ويژه اي با اعمال منطق حاكم برمطالعات يا پژوهش هاي انجام شده تشكيل شد.كميته مطالعات نظري،كميته مطالعات مولفه هاي اصلي وكميته مطالعات محيطي، سه كميته اي بودند كه مطالعات متعددي را درزمينه هاي مربوط به خود سامان داد.

“كميته مطالعات نظري”،مطالعاتي را براي دستيابي به رهنامه يا دكتري به انجام رساند.”كميته مطالعات مولفه هاي اصلي” يا(كميته مطالعات ارزيابي وضع موجود)نيز مطالعات متعددي را براي نقد وارزيابي وضع موجود آموزش وپرورش،شناسايي ضعف ها وقوت هادردستور كارخود قرارداد.

دراين راستا،”كميته مطالعات محيطي” نيز،مطالعات وتحقيقات باارزشي رادرزمينه محيط هاي متاملوتاثيرگذار برعملكرد آموزش وپرورش با هدف شناسايي فرصت ها وتهديدهايي كه متوجه آموزش وپرورش است به انجام رساند. دركميته مطالعات محيطي تدوين سند تحول،محيط هاي تاثيرگذار درچهاررده شناسايي شده اند كه شامل محيط اول(اداري،اجرايي،دولتي وعمومي)محيط دوم(حقوقي،قضايي وتاميني)محيط سوم(اجتماعي،اقتصادي،سياسي وفرهنگي)ومحيط چهارم(بين المللي) است.

مهندس عبدالحسين نفيسي مسئول كميته مطالعات محيطي در طرح تدوين سند ملي آموزش وپرورش، در اين باره، مي گويد:هدايت وراهبري مطالعات محيطي تدوين پيش نويس ملي برعهده كميته مطالعات محيطي گذارده شد.پس از تدوين نهايي شرح خدمات ومشخص شدن محيط هاي مورد بررسي وپرسش هاي پژوهشي متناسب با هر محيط،كميته مطالعات محيطي، الگوي مفهومي انجام مطالعات محيطي وتلفيق نتايج آنها راتدوين كرد.طبق اين الگو،9 پيشنهاد پژوهشي از سوي پژوهشگران منتخب كميته،بررسي وتاييد شد.

ازاين پس،به ترتيب،نتايج هريك ازپژوهش هاوتحقيق هاي انجام شده از سوي پژوهشگران دربخش كميته مطالعات محيطي سند تحول بنيادين آموزش وپرورش را با هم پي مي گيريم.دراين مرحله،حاصل كارعلمي وپژوهشي دكترمقصود فراستخواه را با عنوان” بررسي فرصت هاوتهديدهاي آموزش وپرورش كشور با نظر به محيط علمي ونظام آموزش عالي” كه باهمكاري حميد جاوداني،فاطمه توفيقي حسين سميعي وزهرانوري انجام داده است، مورد بررسي وبازخواني قرار مي دهيم.

مجري تحقيق درآغاز اين پژوهش خود،خلاصه اجرايي كارخود راارائه مي دهد كه طي آن، مقوله هاومحورهايي چون واژگان كليدي،مقدمه وبيان مساله،پيشينه مباحث وچارچوب نظري،روش تحقيق ودربخش يافته ها نيز،تحولات جهاني علم وآموزش عالي،ساختارونظام تصميم‌گيري،ساختارسازماني،برنامه‌هاوعملكرد ودرنهايت بحث ونتيجه گيري رابيان وتشريح كرده است.درمجموع،نتايج وگزارش اين كارپژوهشي در6 بخش ودر239 صفحه تدوين شده،به نگارش درآمده وبراي علاقه مندان ارائه شده است.

بيان مساله،پرسش هاي تحقيق،روش شناسي ونوع تحقيق،چارچوب نظري ومدل تحقيق،وضعيت تحولات وروندهاي محيط علمي ونظام آموزش عالي وبحث گروهي متمركز درباره فرصت هاوتهديدهاي آموزش وپرورش بانظربه محيط علمي وآموزش عالي،ازمحورهاي اصلي اين گزارش پژوهشي است.

دربخش بيان مساله پژوهش آمده است كه تحولات پرشتاب ودامنگستر ساختاري كه چه درمقياس ملي وچه درسطح بين المللي وجهاني صورت مي گيرد،موجب مي شود كه نظام آموزش وپرورش با چالش هاي جدي ازحيث كارآيي واثربخشي مواجه گردد.ايجاد اين تغييرات محيطي وچالش هاي ناشي ازآن،به اندازه اي است كه نه تنها ايجاب مي كند در وسايل نيل به اهداف تجديدنظربشود،بلكه حتي ضرورت تعريف مجدد خود اهداف ومقاصد رابه ميان مي آورد.دربخش طرح بيان مساله،همچنين تاكيد شده است كه طرح سند ملي آموزش وپرورش درچشم انداز 20 ساله از اين رهگذر موضوعيت يافته است ودرآن براي تعيين موقعيت راهبردي،روش تحليلي نقاط ضعف وقوت نظام دروني وفرصت هاوتهديدهاي محيط بيروني انتخاب شده است.بخشي از اين تحليل،موكول به مطالعات محيط هاي بيروني نظام آموزش وپرورش وشناسايي وتحليل تهديدها وفرصت هاي آن وچالش هاي ناشي ازآن است ودرسطحي ازاين محيط هاي بيروني،محيط علمي ونظام آموزش عالي قراردارد.

اين طرح پژوهشي به اين بخش از مطالعات وتحليل هاي محيطي آموزش وپرورش باهدف شناسايي فرصت ها وتهديدها به منظور بهره برداري ازآن درتدوين سند،ناظراست .

براي انجام اين تحقيق سه سئوال ازسوي مجريان كارمطرح وپيگيري شده است.پرسش اول اين است كه چه تحولاتي اساسي درمحيط علمي وآموزش عالي درمقياس بين المللي روي داده ومي دهد واين تحولات چه فرصت ها وتهديدهايي براي آموزش وپرورش كشوربوجود مي آورد.سئوال دوم نيز اين گونه مطرح شده است كه روندهاي اصلي وحساس جاري درمحيط علمي وآموزش عالي ايران امروز دربرگيرنده چه دگرگوني هاي اساسي است و چه فرصت ها وتهديدهايي رابراي آموزش وپرورش كشوربه ميان مي آورد.

پرسش سوم نيز اين مساله را مطرح كرده است كه نظام علوم،تحقيقات وفناوري دركشور با آثار عملكردي خود درسطح سياستگذاري،ساختار،مديريت وكاركردها وبه عنوان محيط متعامل بيروني آموزش وپرورش،كدام فرصت ها وتهديدهايي را براي آن پديد مي آورند.مقصود فراستخواه وهمكارانش روش شناسي ونوع تحقيق خود رابه صورت يك مطالعه سريع با روش فراتحليل واستفاده از مطالعات اسنادي وميداني صورت گرفته پيشين وتحليل ثانوي اطلاعات ويافته هاي آن مطالعات عنوان كرده است كه درآن برتفسيرانتقادي وتاويل داده ها وبرآمده هاي مطالعات قبلي با هدف به دست دادن فهرستي توصيفي-تحليلي ازفرصت ها وتهديدهاي محيطي آموزش وپرورش درمحدوده محيط علمي وآموزش عالي تاكيد مي شود.

دربخش چارچوب نظري ومدل تحليل نيز با اشاره با اين كه نظام آموزش وپرورش به صورت سيستمي وپيچيده ودرمحيطي آشوبناك عمل مي كند،عنوان مي كند:مطالعه حاضريكي اززيرمجموعه هاي مطالعاتي است كه براي استراتژي سازي درآموزش وپرورش صورت

مي پذيرد.

دربخش پنجم ازگزارش اين پروژه تحقيقاتي كه به بيان،بررسي وتحليل وضعيت،تحولات وروندهاي محيط علمي ونظام آموزش عالي اختصاص دارد،تحولات مفهومي وساختاري علم وآموزش عالي درمقياس جهاني مطرح شده است.

مفهوم موج سومي علم،علم كوچك-علم بزرگ،دانش جهاني-محلي،انحصارزدايي ازدانشگاه ها،توسعه الگوهاي توضيحي مربوط به علم،دانش كارآفرين،”صنعت-بازار”دانش،علم چون فرآيندي اجتماعي،ازجمله مقوله ها ومسائل مطرح شده در اين تحقيق است.

روندهاي محيطي وپيامدهاي سيستمي،نسبت سازماني آموزش عالي باآموزش وپرورش،امكانات محيطي آموزش عالي براي آموزش وپرورش درجهت حركت به سمت ارتقاي سطح نيروي انساني وتحول به سازمان يادگيرنده درتوسعه دانايي محورنيزازسوي اين تيم پژوهشي مورد كنكاش وتحليل قرارگرفته است.

دراين تحقيق،ضمن اشاره به سهم آموزش وپرورش درپوشش آموزش عالي كشور،كميت وكيفيت ونقش وجايگاه آموزشكده هاي فني-حرفه اي،مراكز تربيت دبيروتربيت معلم،قطب هاي علمي دانشگاهي،انجمن هاي علمي وتخصصي،كشش پذيري محيط آموزش عالي نسبت به آموزش وپرورش،نقش آموزش عالي درفرآيند اندوختن سرمايه فرهنگي توسط

دانش آموزان،روندهاي خصوصي سازي آموزش عالي ونظام آموزش حوزوي،تجزيه وتحليل وموشكافي شده است.

دربخش پاياني اين پژوهش”بررسي فرصت ها وتهديدهاي آموزش وپرورش كشور بانظربه محيط علمي ونظام آموزش عالي”ودرزمينه بحث گروهي متمركز درباره فرصت هاوتهديدهاي آموزش وپرورش،نظام آموزش حوزوي به عنوان يكي ديگرازمحيط هاي آموزشي كه برفرآيندهاي سيستم آموزش وپرورش دركشور تاثيرمهمي گذاشته است،تحليل شده است.