ضرورت مقابله با بيسوادي
سوادآموزي از نظر كارشناسان و محققان آموزشي از اهميت خاص و ويژهاي برخوردار است. هدف اصلي سوادآموزي بالابردن سطح مهارتهاي دانشي و عملي مردم و در نتيجه ارتقاي سطح كيفي زندگي آنان است.
يكي از اهداف مهم و اساسي سازمان جهاني يونسكو، همگانيكردن آموزش در جهان است. به صورتي كه همه افراد در سطوح مختلف اجتماعي بتوانند از فرصتهاي آموزشي استفاده لازم را ببرند. از نظر اين سازمان، آموزش و استفاده از فرصتهاي يادگيري يكي از حقوق اصلي و حتمي انسانهاست.
تعريف سواد
باتوجه به فرهنگهاي مختلف و ميزان رشد علوم و فناوري در كشورهاي گوناگون، سواد تعاريف و تعابير مختلفي مييابد. براي مثال، در يك كشور ممكن است خواندن و نوشتن يك متن كوتاه، دليلي بر باسوادبودن باشد و در جايي ديگر، شخصي را باسواد بدانند كه طرز كار با رايانه را بداند. به قول يكي از صاحبنظران، سواد را فقط باتوجه به زمينههاي گوناگون ميتوان معني كرد و اين معني با تغيير نيازهاي شخص و جامعه تغيير ميكند. در هر صورت، سوادآموزي مبحث پايه در آموزش بزرگسالان است. زيرا بدون سواد، آموزش، محقق نخواهد شد.
تعريف باسواد
يونسكوو در تعريف باسواد ميگويد: «باسواد كسي است كه بتواند يك متن ساده و كوتاه در زمينه زندگي روزمرهاش را بخواند، بنويسد و درك كند.» و از لحاظ عملي باسواد كسي است كه بتواند در تمامي فعاليتهايي كه براي عملكرد مؤثر گروهي و اجتماعي آن، سواد ضرورت دارد شركت كند و از خواندن، نوشتن و محاسبه براي پيشرفت خود و اجتماعش استفاده كند.
اهداف سوادآموزي
هدف اصلي در برنامههاي سوادآموزي اين است كه افراد بتوانند پس از كسب مهارتهاي خواندن و نوشتن و حسابكردن، عملا اين مهارتها را در زندگي روزمره خود به كار ببرند، به طوري كه قادر به حل مشكلات خويش باشند. به عبارتي هدف اين است كه سواد كاربردي داشته باشند و قدرت تجزيه و تحليل اطلاعات و استفاده از آن را براي بهبود زندگي به دست آورند.
از آنجا كه باسواد نگهداشتن نوسوادان مهم است، برنامههاي پس از سوادآموزي و آموزش مداوم به همين منظور طراحي ميشود، تا با عرضه و در دسترس قراردادن خواندنيهاي مناسب براي نوسوادان، سواد را در آنان تثبيت كنند و ارتقاء ببخشند.
ضرورت سوادآموزي
در اهميت سوادآموزي در دنياي امروز، همين بس كه عبور از بيسوادي و ورود به دنياي باسوادي، همچون عبور از مرزي واقعي است. اين مرز، مرز آگاهي است كه انسان با عبور از آن، شيوه زندگي، تفكر، احساس و فرهنگ غنيتري را به دست ميآورد.
باتوجه به اين كه حدود 60 درصد از جمعيت بيسوادان دنيا را زنان تشكيل ميدهند، سوادآموزي آنان از اهميت خاصي برخوردار است. در واقع ميتوان گفت كه سوادآموزي زنان، كليد مهمي براي بهبود سلامت، تغذيه و آموزش و پرورش در خانواده و توانمندساختن آنان است تا در تصميمگيريهاي اجتماعي شركت كنند.از ديدگاه بنيانگذار كبير انقلاب اسلامي ايران(ره) نيز سواد ابزاري است كه به كمك آن نه فقط ديدگاه نوسواد تغيير مييابد و بر آگاهيهاي اجتماعي و سياسي او افزوده ميشود، بلكه اصولا عاملي است كه فرهنگ وابسته جامعه را تبديل به فرهنگ مستقل ميكند.براي ايجاد تحول در سوادآموزي ميتوان برنامهريزي آموزشي را به شيوه فرايند حل مشكل بررسي كرد. فرايندي كه طي آن بايد به شيوههاي مناسبتري از برنامههاي آموزشي ويژه مخاطبان برنامه (فراگيران) و مشاركت جدي آنان توجه شود.
وضعيت كنوني سوادآموزي
سياستها و راهكارهاي به كار گرفته شده در كشورهاي مختلف جهان در حوزه سوادآموزي يكسان نيست و هر يك شيوه مخصوص به خود را به كار ميبندند. اما همكاري نزديك كشورهاي عضو سازمان ملل متحد و جلسات و كنفرانسهاي متعدد، اثرات و ثمرات ارزندهاي به دنبال دارد و محملي است براي تبادل تجارب و اطلاعات سوادآموزي. نكته حائز اهميت ويژه، اين است كه باتوجه به گذر زمان و نيز پيشرفت فناوري، همواره بايد درصدد به كارگيري روشهاي جديدتر بود. بعضي از مضامين و چارچوبهاي موردعلاقه، توافق و اجماع بينالمللي در امر سوادآموزي عبارتند از:
چالشهاي قرن حاضر
در حال حاضر و باتوجه به پيشرفتهاي انجام شده در زمينههاي مختلف، توجه به مسئله يادگيري امري اجتنابناپذير است. در اين رابطه، نوآوري و خلاقيت و رقابت در ميان افراد ميتواند نقش بسيار ارزندهاي را ايفا نمايد. چرا كه جامعه در حال يادگيري يك جامعه فعال و پويا به حساب ميآيد.
ميتوان گفت سوادآموزي و توجه به آن باعث ميشود تا انسانها از حقوق خود آگاه شوند. از ديگر مواهب اين امر، آشنايي افراد جامعه با وظايف خود، نمايانشدن فعاليتها و اهميت مراكز آموزشي، ريشهكن شدن فقر، از بين رفتن تبعيض ميان زن و مرد درخصوص يادگيري و به طور كلي آموزش ميباشد.يكي از راهكارهايي كه ميتواند زمينه دستيابي مردم را به يكي از مهمترين حقوق اساسي خود، يعني سوادآموزي هموار نمايد، ارائه آموزشهاي غيررسمي به جوانان ترك تحصيل كرده، توسعه و گسترش مهارت سواد و حساب كردن و توجه به نيازهاي گروه مخاطبان است. توجه به فرهنگ و سنتهاي افراد خصوصا فرهنگ شفاهي و گفتاري و ارتباط ميان آموزش پايه و غيررسمي نيز از اهميت ويژهاي برخوردار است.
تقويت جايگاه زنان
مجامع عمومي بينالمللي و همچنين آموزههاي ديني بر اين باورند كه در برنامهريزيهاي آموزشي از جمله سوادآموزي بايد تبعيض جنسيتي را از بين ببريم. نقش و تأثير زنان را در اجتماع موردبررسي و توجه قرار دهيم و روشها و برنامههاي جامعي را درخصوص آموزش آنان به كار ببنديم.
ايجاد دگرگوني در زمينههاي كاري
بزرگسالان بيسواد و كمسواد از ظرفيتها و قابليتهاي فراواني برخوردار هستند. لذا بايد در برنامههاي آموزشي آنان از جمله سوادآموزي به مسائلي مانند: توسعه اقتصادي، بهبود وضع كشاورزي، رفع مشكل بيكاري، به كارگيري فناوريهاي جديد در زمينه توسعه مهارتها و همچنين آموزشهاي درآمدزا توجه ويژه مبذول شود.
تأثير بيسوادي بر جوامع
بيسوادي آثار مخرب فراواني بر جوامع دارد. افراد بيسواد نميتوانند مشكلات خود را ريشهيابي و حل كنند. به خرافات متوسل ميشوند. به دليل نداشتن مهارتهاي شغلي، درآمد كمي دارند يا به شغلهاي كاذب پردرآمد و مضر و مخل براي جامعه روي ميآورند. به بهداشت خود و افراد جامعه توجه كافي نشان نميدهند. در دامن اعتياد به شكلهاي مختلف آن گرفتار ميشوند. از آنجا كه قادر نيستند مطالعه و مقايسه كنند، به راحتي دچار اشتباه ميشوند. لذا نميتوانند به درستي در فعاليتهاي اجتماعي و تصميمگيريهاي جامعه مشاركت نمايند. بر سرنوشت افراد با سواد جامعه نيز تأثيرات منفي و جبرانناپذيري ميگذارند.
پس براي نجات خود و كشور اسلاميمان بياييد دست در دست هم بدهيم، مدرسهاي به وسعت ايران بسازيم و ريشه بيسوادي را از بن بر كنيم.
