وقتی عمو سبزیفروش اولین سرود ملی شد
فرزانه متين: نخستين سرود ملي رسمي دولت ايران در دوره ناصري توسط معلم موزيک دارالفنون، «لومر» به صورت موزيک بدون کلام ساخته شد. داريوش شهبازي، مورخ و نويسنده، ساخت اولين سرود ملي را به اين قرار شرح ميدهد: «چهار سال پس از تأسيس دارالفنون، دو کارشناس موزيک به نامهاي «بوسکه» و «ريون» از پاريس وارد تهران شدند و در سال 1235 خورشيدي يک دسته موزيک نظامي به نام «موزيک سلطنتي» تشکيل دادند اما پس از مدتي فعاليت به وطن خود بازگشتند و شخصي به نام «مارکو» از ايتاليا براي آموزش دسته موزيک به خدمت گرفته شد. مارکو مردي عامي بود که تنها به نواختن کلارينت (قره ني) آشنايي داشت. ناصرالدينشاه که پس از سفرهايش به فرنگ، به موسيقي نظامي علاقهمند شده بود، در انديشه ساماندادن و جبروت دستگاه پادشاهي بود، از دولت فرانسه در اين مورد کمک خواست و برايناساس وزير جنگ اين کشور، موسيو لومر را به او معرفي کرد. آلفرد ژان باتيست لومر، موسيقيدان نظامي فرانسوي که معاون دسته موزيک هنگ اول سربازان گارد فرانسه بود، در سال 1247 خورشيدي رهسپار دارالخلافه ناصري شد و شعبهاي به نام شعبه موزيک در دارالفنون تأسيس کرد و مشغول تدريس شد. وي نخستين آهنگ سلام رسمي را با عنوان «سلام شاه» به دستور شاه ساخت.» ازاينرو، دارالفنون را خاستگاه نخستين آهنگ سلام يا همان سرود ملي ميدانند. سرود ملي بيکلام در مرزهاي خارج از ايران براي نخستينبار هنگام ورود مظفرالدينشاه قاجار در پاريس اجرا شد. لومر در زمينه موسيقي خدمات شايان بسياري به ايرانيان کرد. وي اولين کسي بود که هارموني را به موسيقي ايرانزمين معرفي و کوششهاي بسياري براي ثبت موسيقي سنتي در تهران کرد. لومر پس از کشتهشدن ناصرالدينشاه از تدريس موسيقي، خود را فارغ کرد و به دادوستد و تجارت پرداخت؛ البته در زمان فتح تهران سرودي با عنوان «سلامتي عليه دولت ايران» منتشر شد که مارش آن هنگام تاجگذاري احمدشاه نواخته شد اما اين سرود خيلي شناختهشده نبود.
وقتي عمو سبزيفروش، سرود ملي شد
دکتر جلال گنجي، داستاني را در مورد سرود ملي مربوط به دانشجويان ايرانيای که دوران سلطنت احمدشاه قاجار براي تحصيل به آلمان رفته بودند، نقل کرده که ذکر آن خالي از لطف نيست: «ما هشت دانشجوي ايراني بوديم که در آلمان عهد احمدشاه تحصيل کرديم. روزي رئيس دانشگاه به ما اعلام کرد که همه دانشجويان خارجي بايد از مقابل امپراتوري آلمان رژه بروند و سرود ملي کشورشان را بخوانند. ما هم چارهاي نداشتيم. همه ايرانيها دور هم جمع شديم و گفتيم ما که سرود ملي نداريم و اگر هم داريم بدون کلام است؛ پس بايد چه کرد؟ اشعار مختلفي از سعدي و حافظ را که ميدانستيم با هم تبادل کرديم اما اين شعرها آهنگين نبود و نميشد به صورت سرود خوانده شود. بالاخره من گفتم: «بچهها، شعر عمو سبزيفروش را که داريم، هم آهنگين است، هم ساده و هم کوتاه.» با توافق همديگر، در روز رژه با يونيفورم يکشکل و يکرنگ با سرودن ترانه سبزيفروش از مقابل امپراتور آلمان عبور کرديم. پشت سر ما دانشجویان ايرلندي در حرکت بودند و از «بله»گفتنمان به هيجان آمده و آنها هم «بله» را با ما همصدايي ميکردند به صورتي که صداي «بله» در استاديوم طنينانداز شد و امپراتور به ما تفقد کرد و داستان بهخير گذشت.» اين ماجرا نيز کاملا نشان ميدهد سرود دوران احمدشاه براي کسي آشنا يا شناخته نبود.
سرود ملي پهلوي
اما نخستين سرود با کلام رسمي ايران در دوران زمامداري پهلوي اول به نام سرود شاهنشاهي نواخته شد که تا پيش از انقلاب اسلامي بهعنوان سرود ملي و رسمي ايران شناخته شده بود. ماجراي ساخت اين سرود به سفر پهلوي اول به ترکيه بازميگردد که رضاشاه به انجمن ادبي تهران تکليف کرد که سرود ملي تهيه کند. اين سرود توسط سالار معزز ساخته شد که در دوران پهلوي دوم، علينقي وزيري آهنگي روي همان شعر ساخت.
سرود غيررسمي و ميهني
سرود ملي غيررسمي ايران که هيچگاه سرود دولتهاي ايران نبوده و بهعنوان سرود ميهني شناخته شده است، با نام «اي ايران» در سال 1323 به ترانهسرايي حسين گلگلاب توسط روحالله خالقي، ساخته شد. اسماعيل نوابصفا، محقق، شاعر و ترانهسراي معروف و برجسته ايراني که عمده شهرتش را مديون ترانههايي است که براي مشهورترين خوانندگان ايران سروده در کتاب خاطرات خود به نقل از دکتر حسين گلگلاب، شاعر سرود «اي ايران» آورده است: «وقتي در سال 1323 تهران تحت اشغال متفقين بود، بعدازظهر يکي از روزهاي تابستان در خيابان شاهد حرکات دور از نزاکت بعضي از سربازان خارجي با مردم بودم و از ناراحتي نميدانستم چه کنم، بياختيار راه انجمن موسيقي را که تازهتأسيس شده بود، پيش گرفتم و ماجرا را براي روحالله خالقي تعريف کردم. او گفت: «ناراحتي فايده ندارد، بيا کاري کنيم و سرودي بسازيم. اين بود که سرود «اي ايران» خلق شد.» نخستين اجراي اين سرود ميهني در 27 مهر همان سال در تالار دبستان نظامي دانشکده افسري در خيابان استانبول دو شب متوالي برگزار شد. استقبال و تأثير اين سرود باعث شد که وزير فرهنگ وقت، هيأت نوازندگان را به راديو دعوت کند که صفحهاي از آن ضبط شد و همه روزه راديو تهران اين سرود را پخش ميکرد. از سرود «اي ايران» در نخستين سالهاي پس از پيروزي انقلاي اسلامي و تا پيش از گردآوري سرود «پاينده باد ايران» بهعنوان سرود ملي به مدت کوتاهي استفاده شد. ويژگي برجسته اين شعر آن است که تقريبا همه واژگانش به غير از چهار واژه «فدا»، «در»، «نور» و «دور» فارسي و مضمون آن حماسي است.» روزنامه وقایع اتفاقیه
______________
↩️ 🌟کانال مقاله ها و خبرهای آموزشی فرهنگی🌟
https://t.me/joinchat/AAAAAD5oqnmeI058AeE3WA
