شيوع نگران‌کننده آمار ابتلا به ام‌اس در کودکان زير 16 سال در کشور

ام‌اس به کودکان رسيد

تا ديروز اگر بيماري ام‌اس مربوط به سنين بالاي 30 سال بود و ريشه در استرس و بحران‌هاي عصبي زندگي روزمره آدم‌ها داشت، حالا کودکان را نيز درگير کرده است. اولين گزارش ام‌اس در کودکان مربوط به سال‌هاي ۱۸۴۹-۱۸۲۹ ميلادي است؛ گرچه آمار جامع و دقيقي از ميزان شيوع بيماري در کودکان و نوجوانان وجود ندارد اما به نظر مي‌رسد حدود 5 درصد افراد مبتلا، زير سن ۱۶ سال باشند که فاکتورهاي ژنتيکي، جغرافيا و ويروس‌ها احتمال بروز اين بيماري را افزايش مي‌دهند. در همين ميان مرکز تحقيقات علوم اعصاب کودکان با ابراز تأسف از اينکه در سال‌هاي اخير بيماري ام‌اس کودکان در کشور شيوع نگران‌کننده‌اي دارد، از ارائه پروتکل درماني براي درمان اين بيماري خبر داده است. حدود ۲۰ سال پيش يک يا دو دارو براي بيماري ام‌اس وجود داشت اما از سال ۲۰۰۶ تا امروز هفت داروي جديد مورد تأييد مجامع پزشکي جهاني قرار گرفت و امروز درمان ام‌اس از ۳۰ درصد کنترل به ۷۰ درصد رسيده است.
5 درصد افراد مبتلا به ام‌اس زير 16 سال هستند
در همين ميان محمدمهدي ناصحي در گفت‌وگو با ايسنا، ام‌اس را يک بيماري مربوط به اختلال در سيستم ايمني دانسته و گفته است: «در اين بيماري سيستم ايمني فرد دچار اختلال مي‌شود و به‌همين‌دليل ميلين يا غلاف عصب از بين مي‌رود. تخريب غلاف عصب منجر به اختلال در عملکردهاي فرد خواهد شد که با تظاهرات و عوارض مختلفي مانند آتاکسي يا ناهماهنگي و بي‌نظمي حرکات عضلات، اختلال در راه رفتن، تشنج، اختلالات حرکتي و حسي و ساير تظاهرات عصبي همراه است.» ناصحي، سن بروز بيماري ام‌اس را در سنين جواني به بالا دانسته و گفته است: «ولي دو تا پنج درصد موارد مبتلا به اين بيماري در سنين کمتر از 16 سالگي در سنين کودکي و نوجواني مشاهده شده است.» معاون پژوهشي مرکز تحقيقات اعصاب کودکان بيمارستان مفيد با ابراز تأسف از اينکه بيماري ام‌اس در کودکان پيشرونده است، ادامه داده: «اين بيماري در سنين کودکي و نوجواني با وضعيت بهبوديابنده يا عود‌کننده مداوم همراه است که اين امر مي‌تواند در کودکان ايجاد ناتواني کند.» ناصحي با تأکيد بر ضرورت تشخيص و درمان زودرس اين بيماري در کودکان مبتلا، تشخيص زودهنگام آن را منجر به پيشگيري از ناتواني‌هاي بعدي دانسته است.
شيوع نگران‌کننده ام‌اس در کودکان
به طور معمول ام‌اس در بزرگسالان اتفاق مي‌افتد ولي در شرايط حاضر ميزان شيوع اين بيماري در کودکان و نوجوانان نيز رشد پيدا کرده است. طبق گزارش‌هاي منتشر شده، در آمريکا از ميان ۴۰۰ هزار فرد مبتلا به ام‌اس حدود هشت تا ۱۰ هزار نفر نوجوانان زير ۱۸ سال هستند. عصب‌شناسان معتقدند احتمالا تعداد زيادي از کودکان مبتلا به ‌ام‌اس وجود دارند که هنوز شناخته نشده‌اند. اين علائم اوليه ام‌اس در کودکان متفاوت است. علائم آن ممکن است بعد از يک دوره بيماري عصبي که آماس پيشرفته و حاد مغزي ناميده مي‌شود، شروع شود. اغلب، علائم آن سردرد، آشفتگي رواني، کما، حمله ناگهاني بيماري، خشکي گردن و کمبود انرژي است که بعد از چند هفته از بين مي‌روند اما در برخي از کودکان اين علائم ادامه‌دار هستند تا منجر به بيماري ام‌اس شود. اين بيماري در کودکان در مقايسه با بزرگسالان آهسته‌تر پيشرفت مي‌کند اما افرادي که در سنين کودکي يا نوجواني به ام‌اس مبتلا مي‌شوند زودتر به ناتواني‌هاي فيزيکي مبتلا مي‌شوند. ناصحي، با بيان اينکه اين بيماري علاوه بر بزرگسالان، کودکان در سنين پايين را نيز مبتلا مي‌کند، گفته است: «متأسفانه شيوع اين بيماري در سال‌هاي اخير در ميان کودکان بيشتر شده است.» دانشيار دانشگاه علوم پزشکي شهيد بهشتي دليل اين امر را نامشخص دانسته و اضافه کرده است: «اينکه آيا عوامل محيطي در بروز اين بيماري در کودکان نقش دارد يا ساير عوامل، مشخص نيست ولي بررسي‌هاي ما نشان مي‌دهد که در سال‌هاي اخير تعداد کودکان مبتلا به بيماري ام‌اس نسبت به سال‌هاي گذشته بيشتر شده و شيوع آن نگران‌کننده است.»
افزايش شيوع بيماري ام‌اس در تهران و اصفهان
يکي از عوامل مؤثر در ام‌اس، جغرافياست، تا جايي که طبق تحقيقات هرچه از خط استوا دورتر شويم، خطر ابتلا به اين بيماري بيشتر مي‌شود. درواقع ارتباط بين ويتامين دي که به ويتامين نور خورشيد معروف است و ام‌اس مي‌تواند توضيحي براي اين عامل باشد. براي اينکه مناطق نزديک‌تر به استوا ميزان کمتري از ابتلا به ام‌اس را دارند. تحقيقات نشان داده است که ويتامين ‌دي که بدن انسان در پاسخ به نور خورشيد توليد مي‌کند مي‌تواند نقش مهمي در محافظت انسان در برابر بيماري ام‌اس داشته باشد؛ البته هنوز مشخص نشده است که آيا استفاده از مکمل‌هاي ويتامين دي فايده‌ يکساني با قرارگرفتن در معرض نور خورشيد داشته باشند. در همين ميان ناصحي به بيان وضعيت شيوع اين بيماري در کشور پرداخته و گفته است: «بر اساس آمارهايي که تاکنون به دست آورده‌ايم، در شهرهاي تهران و اصفهان شيوع اين بيماري بيشتر است.» اين فوق‌تخصص اعصاب کودکان از اجراي طرح تحقيقاتي در‌اين‌زمينه خبر داده و گفته است: «به منظور بررسي ميزان شيوع بيماري ام‌اس در کودکان اجراي طرح ملي در‌اين‌زمينه را در دستور کار داريم.» ناصحي اجراي اين طرح ملي را از نيمه دوم سال جاري در کشور دانسته و يادآور شده است: «مدت اجراي اين طرح سه‌ساله است که با هدف شناسايي کودکان مبتلا به ام‌اس اجرايي خواهد شد.» او با بيان اينکه در اين مطالعات جنبه‌هاي اپيدميولوژيکي و باليني اين بيماري مورد بررسي قرار خواهد گرفت، گفته است: «ميزان پاسخ به درمان‌ها و علل مؤثر در ايجاد بيماري ام‌اس از ديگر موارد بررسي در اين تحقيق ملي است. در همين ميان قصد داريم که از نتايج به دست آمده نه‌تنها در کشور بهره‌برداري کنيم، بلکه به مجامع بين‌المللي نيز ارائه دهيم زيرا در دنيا در زمينه ام‌اس کودکان تحقيقات زيادي انجام نشده است.»
ام.‌آر‌.آي، مهم‌ترين روش براي تشخيص ام‌اس
براي تشخيص اين بيماري هيچ تست صددرصدي وجود ندارد، مگر اينکه از مغز نمونه‌برداري صورت گيرد که عملا امکان‌پذير نيست. ام.‌آر.آي درحال‌حاضر بهترين و مهم‌ترين روش تشخيصي است که حتي پلاک‌هاي بسيار کوچک نيز قابل تشخيص خواهند بود. معاون پژوهشي مرکز تحقيقات اعصاب کودکان بيمارستان مفيد تشخيص باليني و ام‌.آر.آي را از مهم‌ترين روش‌هاي درماني اين بيماري نام برده و يادآور شده است: «علاوه بر آن روش‌هاي ديگري مانند انجام آزمايشات مايع نخاعي، چشم و گوش ما را براي نزديک‌شدن به تشخيص ياري مي‌رساند ولي پايه تشخيصي ما روش‌هاي باليني و ام.آر.آي است.» او با تأکيد بر ضرورت تشخيص زودهنگام اين بيماري در کودکان، گفته است: «تشنج، ضعف اندام، اختلال در اندام يا تاري ديد از جمله کليدهاي تشخيص بيماري ام‌اس کودکان براي پزشکان است که با انجام ام.‌آر.آي تأييد مي‌شود.» به گفته اين فوق‌تخصص اعصاب کودکان، هر چه ام‌.آر.آي کيفيت بالاتري داشته باشد، پزشک مي‌تواند نتيجه بهتري از معاينه بيمار بگيرد و در صورتي که تلفيقي از اين دو باشد، کمک بيشتري به تشخيص دقيق‌تر خواهد کرد.
مهار 50 درصدي ام‌اس با تشخيص زودهنگام
هر چند هيچ درماني براي ام‌اس وجود ندارد ولي چند راهکار درماني براي بهبود زندگي کودکان مبتلا به اين بيماري کشف شده است. درمان ام‌اس در همه سنين سه هدف را دنبال مي‌کند: درمان حمله‌ها، ممانعت از حمله‌هاي بعدي و کاهش علائم. ناصحي با تأکيد بر اينکه در دنيا تحقيقات زيادي از لحاظ پژوهشي و درماني در زمينه اين بيماري انجام شده و در ايران نيز در درمان آن پيشرفت‌هاي زيادي صورت گرفته است، ادامه داده است: «زماني که تشخيص زودهنگام‌تري نسبت به اين بيماري داشته باشيم، مي‌توانيم روند پيشرونده سريع اين بيماري را کنترل کنيم.» به گفته اين محقق، با تشخيص زودهنگام مي‌توان 40 تا 50 درصد بيماري ام‌اس را در کودکان مهار و از پيشرفت آن جلوگيري کرد. او با ابراز تأسف از اينکه در کشور توجه کمتري نسبت به بيماري ام‌اس در حوزه اطفال صورت مي‌گيرد، گفت: «براين‌اساس، ‌در بسياري از موارد تشخيص اين بيماري چهار تا پنج سال با تأخير صورت مي‌گيرد؛ يعني در زماني تشخيص داده مي‌شود که اين بيماري اثرات خود را روي بيمار بر جاي گذاشته است، در اين وضعيت پزشک اقدام به درمان بيمار مي‌کند.» ناصحي گفته است: «در چنين وضعيتي تعداد پلاک‌هاي مغزي کودک مبتلا چندين برابر شده است و ما به تازگي متوجه شديم کودک به ام‌اس مبتلا شده است.» دانشيار دانشگاه علوم پزشکي شهيد بهشتي در ادامه گفته است: «براي جلوگيري از اين امر بايد نسبت به برگزاري دوره‌هاي آموزشي، سمينارها و اطلاع‌رساني عمومي اقدام شود تا جامعه پزشکي و مردم بدانند که مراجعه و تشخيص زودهنگام به پزشک کمک شاياني در درمان خواهد بود.» او در ادامه از ارائه پروتکل درماني براي ام‌اس کودکان خبر داده و گفته است: «اين پروتکل درماني نزديک به پروتکل‌هاي درماني بزرگسالان است و داروهايي که براي ام‌اس بزرگسالان تجويز مي‌شود، با اعمال محدوديت‌هايي براي درمان ام‌اس کودکان استفاده مي‌شود.»

روزنامه وقایع اتفاقیه