مطالعه و به ويژه کتابخواني يکي از شاخصهاي رشد فرهنگ در هر کشور و جامعه است و مردمي که در بين آنها 
فرهنگ کتابخواني نهادينه شده و به يک عادت روزانه تبديل شده است، از آرامش روحي و رواني و ارتباطات مطلوبتري برخوردار هستند؛ چراکه چنين افرادي به دليل آگاهي و اطلاعات از حوزههاي مختلف و کسب مهارت لازم در مواجهه با مسائل روزانه، زندگي با کيفيتي را دارا هستند.
در اين ميان، براي فرهنگ سازي و ايجاد رويه قابل توجه کتابخواني در بين افراد جامعه، دانشآموزان ،محور و مهمترين گروه هستند و بنا بر اهميت پرداختن به اين موضوع، ميزگردي با حضور علي رمضاني، مديرکل فرهنگي و هنري وزارت آموزش و پرورش و شهرام شفيعي، نويسنده و طنزپرداز در خبرگزاري فارس برگزار شد.
شهرام شفيعي در اين نشست تخصصي در خصوص «دلايل عدم مطالعه دانشآموزان»، اظهار داشت: جايگاه کتاب در کشور لغزان است و به طور ميانگين، حرکت همه ما در اين مملکت در خصوص مطبوعات و کتاب براي قشر دانشآموزان باعث عقبگرد شده است؛ چراکه زماني که اولين کتاب بنده در سال 67 منتشر شد، به عنوان يک نويسنده گمنام 11 هزار تيراژ داشت، اما امروز تيراژ کتاب در کشور بعد از 30 سال به طور ميانگين هزار جلد است.
وي ادامه داد: متوليان گذشته کتاب نيز همواره گفتهاند ما بخشي از صالحين حوزه کتاب را در تدوين برنامهها در اين خصوص گرد آوردهايم و به ما مشورت دادهاند، اما با نگاه به آمار نتيجه کار اين است که تيراژ کتاب و سطح مطالعه را به يک دوازدهم رساندهايم.
اين نويسنده و طنز پرداز افزود: به نظرم امروز تمام قرائن نشان ميدهد عزم آموزش و پرورش جزم شده است تا در مدارس کتابخانه مؤثر و پرتيراژ داشته باشيم.
شفيعي يادآور شد: ترجمه کتابهاي خارجي براي کودکان و نوجوانان بسيار بيرويه اتفاق ميافتد؛ در حال حاضر قدرت شبکهسازي بخشهاي خصوصي در نشر کتاب خيلي بالاست؛ آنها خانوادهها را آموزش داده و سليقه جامعه را شکل ميدهند.
وي بيان داشت: براي اينکه ما بتوانيم سليقه جامعه را شکل دهيم، بايد سليقه خوبي در نوشتن داشته باشيم؛ بنده نويسنده قرآني نيز هستم، اما در اين کشور هيچ کسي به خاطر نوشتن کتب قرآني به من نگفته است «حالت چطور است؟»
شفيعي افزود: در آموزش و پرورش ابتدا بايد تجديد نظري در ژانرهاي کتابها انجام دهيم و بايد اول از سليقه خودمان آگاهي پيدا کنيم؛ البته اين نگاه به فعاليت آموزش و پرورش در طول 40 سال گذشته است و بايد بازبيني کنيم کجا ميتوانيم رقابت سالم بين بخش خصوصي و دولتي داشته باشيم و تعامل ايجاد کنيم.
اين نويسنده و طنز پرداز متذکر شد: يکي از نقدهاي بنده، ترجمه بيرويه هر نوع کتاب براي کودکان و نوجوانان است؛ در حالي که وزارت ارشاد هم به آنها مجوز ميدهد؛ اين درشرايطي است که توانايي ما خيلي زيادتر است و بايد ما در کتاب نوشتن، ستارههاي نويسنده خود را داشته باشيم و ايرادي ندارد در اين مسير نويسندگاني شناخته شده و برجسته شوند.
کيفيت نامناسب کتاب ها
وي در خصوص اينکه «چرا دانشآموزان کتاب نميخوانند؟»، گفت: به دليل اينکه در دورههاي مختلف مجوزهاي نابجا به افرادي داده شده که صلاحيت نشر ندارند و کتابهاي آنها به لحاظ متن، تصوير و کتابسازي، انتخاب نويسنده و ويرايش نمره قبولي ندارد؛ در نتيجه براي اينکه کودکان و نوجوانان کتاب بيشتري بخوانند، بايد کيفيت کتابها را بالا ببريم.
شفيعي اضافه کرد: بنده ميتوانم بگويم بايد در کيفيتسنجي کتابها براي دانشآموزان تجديدنظر کنيم و نه اينکه فقط به ارزشسنجي توجه داشته باشيم؛ چراکه هرگاه کيفيت کتاب پايين باشد، به ارزشسنجي نيز لطمه ميزنيم .
اين نويسنده و طنز پرداز خاطرنشان کرد: برخي از کتابهايي که تأييد و تصويب ميکنيم، فاقد کيفيت لازم هستند و در مقابل، برخي کتب را که تصويب نميکنيم، کيفيت دارند. در چنين شرايطي مطبوعات کودک و نوجوان ما جوانمرگ ميشوند و تيراژ آنها به حداقل رسيده است؛ حال بايد پرسيد چرا در آن جايي که کيفيت را افزايش داده، کودکان را مورد توجه قرار داديم و توانستيم پاسخ کيفي به آنها بدهيم، ماندهايم؟
وي در خصوص «راهکار کتابخوان کردن دانشآموزان»، گفت: مطالعه دو سهم دارد؛ يکي سهم مشخص مطالعهکننده و يکي متن مطالعه شونده؛ ضمن اينکه متن بايد از کيفيت لازم برخوردار باشد، اما در حال حاضر بيشتر از اينکه روي مخاطب کار کنيم و او را تشويق به کتابخواني کنيم، کمکم جنبههاي شعاري موضوع غلبه پيدا ميکند.
نبود محتوايي براي کودکان و نوجوانان
اين نويسنده و طنز پرداز عنوان کرد: همه منابع مجلهاي يا خواندنيهايي که براي يک کودک و نوجوان فارسيزبان است، کمتر از 50 درصد نيازهاي او را طبقهبندي کرده است؛ ضمن اينکه هيچ نهادي هنوز استاندارد کيفي کتاب را تعريف نکردهاست.
علي رمضاني، مديرکل فرهنگي و هنري وزارت آموزش و پرورش هم در اين ميزگرد با بيان اينکه اعلام کردهايم کتب بازاري به هيچ وجه حق ورود به مدارس را ندارند، گفت: هر کتابي که چاپ ميشود براي دانشآموز مناسب نيست.
وي اظهار داشت: به اين نتيجه رسيديم در نوع و انتخاب کتاب براي دانشآموزان يک پالايش جدي صورت گيرد.
وي ادامه داد: اگر نوع و جنس کتاب را بر اساس سن، فرهنگ، قوميت و مذهب او لحاظ کنيم، دانشآموز بيشتر علاقهمند مطالعه کتاب خواهد شد؛ در نتيجه امسال کارگروهي از بهترين نويسندگان در حوزه مختلف انتخاب کرديم.
مسابقات کتابخواني
مديرکل فرهنگي و هنري وزارت آموزش و پرورش يادآور شد: امسال کارگروه اشاره شده، کتاب را انتخاب ميکند؛ ضمن اينکه در سال گذشته 300 هزار دانشآموز در مسابقات کتابخواني شرکت کردند، اما امسال تا حال حاضر بيش از 600 هزار دانشآموز شرکت کردند.
رمضاني افزود: احساس کرديم کتابهاي بعضي از نويسندگان خاص، در مدارس وجود دارد؛ در نتيجه مسئوليت انتخاب را بر عهده گروهي قرار داديم و ما فقط نظارت ميکنيم و براي کتابها شاخص گذاشتيم تا همه دانشآموزان را در بر گيرد.
وي با اشاره به شاخصهاي کتب، تصريح کرد: منطق زندگي، هنر و زيبا شناختي، نظم و نشاط و مسائل عبادي از جمله شاخصهاست و مسائلي مانند اخلاق خانوادگي، تمدن يا مسئله زيست محيطي مورد تأکيد جدي ماست؛ در مجموع همه شاخصها را تعيين کردهايم، ضمن اينکه کتابهاي انتخاب شده بايد کتاب سال باشند .
رمضاني گفت: اعلام کردهايم کتب بازاري به هيچ وجه حق ورود به مدرسه را ندارند، به ويژه در مقطع ابتدايي؛ کتابهايي را ديديم که در زمينه امام معصوم است اما در نهايت و نتيجهگيري، ضد امام است؛ در نتيجه کتابهاي انتخابي دانشآموزان به دقت مطالعه ميشود و کتب سليس را انتخاب ميکنيم.
مديرکل فرهنگي و هنري وزارت آموزش و پرورش ابراز داشت: امسال ناشران را به نوشتن در حوزه آموزش و پرورش تشويق ميکنيم؛ کتابهاي انتخاب شده را به استانها اعلام ميکنيم و نام آنها را در سايت ميگذاريم تا آنها خود انتخاب کنند.
وي با اشاره به بحث برگزاري 50 هزار نمايشگاه کتاب، عنوان کرد: به اين نتيجه رسيديم روش انتخاب افراد از استانها درست نيست، يعني عدهاي به جاي خانواده، والدين و دانشآموز فکر ميکنند؛ البته آن را حذف نکرديم، اما از سال 97 سايتي راهاندازي ميکنيم و تمام مدارس، اوليا، مديران و مربيان کتاب خود را انتخاب ميکنند و به اين شکل کتاب وارد مدرسه ميشود.
رمضاني با بيان اينکه امسال کتاب را با 40 تا 50 درصد تخفيف به دانشآموزان عرضه کرديم، يادآور شد: تا حال حاضر در زمينه کتابخواني دانشآموزان 120 درصد رشد داشتهايم؛ البته بايد بدانيم در خصوص افزايش ميزان مطالعه، خانواده، صدا و سيما و مطبوعات نقش دارند. وقتي دانشآموز معيارش کتاب درسي نيست و به دنبال آگاهي و دانش است، قطعاً به سراغ کتاب ميرود؛ ضمن اينکه هر کتابي که چاپ ميشود براي دانشآموز مناسب نيست.
نمايشگاه کتاب در مدارس
مديرکل فرهنگي و هنري وزارت آموزش و پرورش افزود: امسال 320 ناشر در 50 هزار نمايشگاه کتاب مشارکت کردند که باتوجه به نوع کتاب ارسالي به 260 ناشر اجازه شرکت در نمايشگاه کتاب مدارس داده شد؛ ضمن اينکه سامانهاي را که در حال ايجاد آن هستيم به صورت هميشگي است، يعني هر موقع مدرسه تشخيص داد که نمايشگاه کتابي برگزار کند، ميتواند کتاب مورد نظر خود را انتخاب کند .
وي تصريح کرد: 27 فروردين ماه، روز «نمايش» است و من آن را هفته تئاتر نام گذاشتهام و نويسندگان و نمايشنامهنويسها را دعوت کردم تا نمايشنامه ارائه دهند و ما در مدارس اجرا کنيم.
رمضاني با بيان اينکه بايد خيرين را براي ترويج کتابخواني مشارکت دهيم، عنوان کرد: در حال حاضر يکي از دغدغههاي ما وجين کردن کتاب هاست؛ نيازمند هستيم تا خانوادهها را به امر مطالعه و کتابخواني ورود دهيم و از وزارت ارشاد انتظار داريم بيشترين دغدغهاش مدارس باشد و بايد بزرگترين دغدغه ما نيز دوره ابتدايي باشد.
وي اضافه کرد: سال گذشته 600 ميليون تومان کتاب براي مسابقات کتابخواني خريداري کرديم و در حال حاضر به بيش از 2 ميليارد و 200 ميليون تومان رسيده است.
وي با تأکيد بر توجه به ناشران و نويسندگان، بيان داشت: وقتي ناشر ورشکسته ميشود و نويسنده نمينويسد، ناشر محتوا ندارد، نتيجه مطلوبي را نداريم؛ البته بايد با نويسندگان حوزه کتاب جلساتي برگزار کنيم و در سال 97 چنين جلساتي خواهيم داشت.
فرهنگ مظلوم مطالعه کتاب
مديرکل فرهنگي و هنري وزارت آموزش و پرورش گفت: در خصوص فضاي مجازي بايد گفت اين موضوع روزي به زمين خواهد خورد، اما کتاب اين طور نميشود؛ البته بايد گفت فرهنگ مطالعاتي کتاب الان در مظلومترين زمان خود به سر ميبرد.
