مهارت‌هاي مورد نياز معلمان در عصر دانايي

الف ـ ستون‌هاي يادگيري: 1- يادگيري چگونه دانستن، 2- يادگيري چگونه انجام دادن، 3ـ يادگيري چگونه زيستن و 4 ـ يادگيري چگونه شدن. 

‏ معلّم بايد بتواند چگونه دانستن را به دانش آموز بياموزد، نه اين كه مغز ذهن او را انباشته از اطلاعات و دانسته‌هاي تكراري و غيرضروري کند. وظيفه معلّم به هم زدن ظرفيت‌هاي دانش آموز است، نه پركردن قسمت‌هاي خالي ذهن او.

‏معلّم بايد فرصت فكر كردن به دانش آموز بدهد تا او بتواند از آنچه آموخته است، در موقعيت‌هاي واقعي به بهترين شکل استفاده کند. بايد به دانش آموز چگونه انجام دادن را ياد بدهد. يكي از متخصصان تعليم وتربيت كودكان مي‌گويد: «بگذار خودم انجام دهم. تو فقط مرا راهنمايي كن». معلّم بايد چگونه زيستن با ديگران را در زندگي پيچيده امروزي به دانش آموز ياد دهد. آموزش مهارت‌هاي زندگي كه امروزه سرلوحه برنامه?هاي آموزش و پرورش در دنيا قرار گرفته است، در جهت آموزش همين موضوع به دانش آموزان است. معلّم بايد چگونه شدن را به دانش آموز خود بياموزد تا او بتواند عزّت نفس و اعتماد به نفس لازم را به دست آورد و در زندگي خود متكي به ديگران نباشد.

‏ ب ـ بلوغ توجه به امر فرآيند آموزش و پرورش با محوريت: 1- چه چيز را بياموزيم؟ 2 – چگونه بياموزيم؟ 3ـ چرا بياموزيم؟

‏ معلّم در عصر دانايي بايد در اين كه چه چيز را بايد به دانش آموز امروزي بياموزد، تبحر لازم را داشته باشد. گاهي سال‌هاي متمادي كتاب‌هاي درسي بدون هيچ تغيير و نوآوري در پايه‌هاي مختلف تدريس مي‌شود. در صورتي كه با روند سريع توسعه علم لازم است هر سال يا حداكثر هر چند سال يك بار، همه کتاب‌هاي درسي به روزآوري و مطالب مورد نياز دانش آموزان در آنها گنجانده شود. البته در كنار اين موضوع، آموزش‌هاي ضمن خدمت بايد براي تمامي معلمان پيش بيني و اجرا شود. معلّم نبايد فقط به كتاب و منابع درسي اكتفا کند. بلكه بايد با مطالعة مداوم و دسترسي به آخرين منابع علمي با آمادگي كامل در سر كلاس درس حضور يابد.‏معلّم در عصر دانايي بايد چگونه آموختن را هم به نحو مطلوب بداند. آشنايي با روش‌هاي نوين و فعال تدريس بايد از اولويت‌هاي مهم در آموزش‌هاي ضمن خدمت معلمان باشد. امروزه ديگر روش‌هاي سنتي،كهنه و كليشه‌اي تدريس و آموزش، جوابگوي نسلي كه بيشتر آنها به آخرين رسانه‌هاي اطلاعاتي از قبيل اينترنت و ماهواره دسترسي دارند، نيست. معلّم قرن بيست و يکم بايد مجهز به آخرين و جديدترين متدهاي تدريس باشد.

دانش‌آموزان قرن حاضر، ذهن‌هاي پرسشگري دارند كه بايد اقناع شوند واينجا است كه معلّم بايد دلايل آموختن هر نكته را براي دانش آموز خود بيان كند. پاسخ به اين سؤال، شوق يادگيري را در دانش آموز ايجاد مي‌كند تا خود به دنبال كسب علم برود.

مهارت‌هاي مورد نياز معلمان

‏1 – داشتن تعهد، تخصص و وجدان كاري

‏يكي از ويژگي‌هاي مهم در هر شغلي به ويژه شغل معلمي، وجود تعهد، تخصص و وجدان كاري است. معلم بايد داراي تخصص لازم در زمينه رشته تحصيلي خود باشد. همچنين داشتن وجدان كاري در نحوة عملكرد معلّمان تاثير فراواني دارد.‏

‏2 – آشنايي به فناوري اطلاعات و علم رايانه

در قرن بيست ويكم اگر به كسي كه علم رايانه نمي‌داند، بگوييم بيسواد است، سخن گزافي نگفته‌ايم. همه معلمان بايد با علم رايانه و فناوري اطلاعات روز جامعه آشنايي كامل داشته باشند. هر معلمي بايد در منزل خود يك رايانة شخصي همراه با امكان ارتباط با شبكة جهاني اينترنت در اختيار داشته باشد تا بتواند به آخرين اطلاعات علمي،پيشرفت‌ها و دستاوردهاي جديد در زمينـة نيازهاي شغلي خود دسترسي داشته باشد تا از دانش آموزان عقب نيفتد.‏

‏3 – مهارت، مطالعه و تحقيق

‏يكي ديگر از مهارت‌هاي مورد نياز معلم درعصر دانايي، داشتن مهارت پژوهندگي است. معلم بايد در كنار وظايف شغلي خود، فرصت‌هايي را هم براي مطالعه و پژوهش خود در نظر بگيرد.‏

‏4 ـ برخورداري از سلامت جسماني و رواني‏

‏ قرن حاضر با پيشرفت صنايع،تكنولوژي و صنعتي شدن زندگي، هدية نامباركي را نيز براي بشر به همراه داشته است؛ آلودگي محيط زيست، آلودگي صوتي، اضطراب، استرس، افسردگي وتنش از جمله دستاوردهاي زندگي صنعتي هستند. در حالي که معلّم عصر حاضربايد در شرايطي زندگي كند كه از سلامت كامل جسم و روح برخوردار باشد.‏

زماني كه معلم در سر كلاس درس حاضر است، اگر فكر و توجه او معطوف به معيشت خود باشد، كارآيي لازم را نخواهد داشت. بنابر اين مسئولان بايد نسبت به رفع دغدغه‌هاي معيشتي معلّمان همت گمارند تا معلّم ما از سلامت كامل جسم و روان براي اداي وظيفه خطير معلمي برخوردار باشد.‏

‏5 ـ آشنايي با تحوّلات جهاني‏

‏ از جمله ويژگي‌هاي معلم قرن حاضر، داشتن بينش عميق سياسي و فكري است. معلّم ما در اين قرن بايد با تحوّلات سياسي و اقتصادي جهان آشنايي داشته باشد.‏

‏6 ـ آشنايي با نظريه‌هاي جديد روانشناسي

‏ همراه با پيشرفت ساير علوم، علم روانشناسي نيز دچار تحولات عظيمي شده است. معّلم عصر دانايي به دليل اين كه با كودك و نوجوان امروز سروكار دارد ، بايد تا اندازه‌اي با جديدترين نظريات روانشناسي كودك و نوجوان آشنا باشد و در به كارگيري آنها در جهت تربيت نسل آينده اقدام کند.‏‏ معلّم نبايد به انتقال اطلاعات صرف به مغز دانش‌آموزان اكتفا کند. بلكه آموزش بايد همراه با روش‌هاي جديد روان شناسي باشد تا كارآمدي خود را نشان دهد. در نظر گرفتن شرايط روحي، رواني فراگير در حين آموزش و پرورش،از اصول مهّم فرآيند يادگيري و ياددهي هستند.‏

‏7 ـ به كارگيري روش‌هاي نوين تدريس

‏ با توجه به اين كه روش‌هاي تدريس در جريان طراحي آموزشي نقش مهم و بسزايي دارد و پيكره اصلي تدريس را تشكيل مي‌دهد، معلم عصر دانايي بايد با جديدترين روش‌هاي تدريس آشنايي داشته باشد.

‏ديگر كلاس‌هاي معلّم محور و روش‌هاي قديمي تدريس، جوابگوي ذهن فعّال وجستجوگر دانش‌آموزان امروزي نيست. بلكه بايد رويكرد معلّمان ما و سيستم آموزشي به سمت كلاس‌هاي دانش آموز محور و روش‌هاي تدريس فعال و پويا باشد.‏مدارس ما بايد از حالت كليشه‌اي خارج و به مدارس فعال و پويا تبديل شود. به دليل وجود اين جوّ در مدارس و خسته‌كننده بودن كلاس‌ها، بسياري از دانش آموزان از حضور در كلاس نفرت دارند. بنابراين بايد در روند فعاليت‌هاي آموزشي و پرورشي خود دانش آموز را فعال كرد تا يادگيري افزايش يابد. البته در اين زمينه همكاري نزديك و تنگاتنگ اولياي دانش آموزان با مدرسه ضروري و مهم است. 

‏ منابع: 

‏1- شريعتمداري،دكتر علي،اصول و فلسفه تعليم و تربيت،انتشارات امير كبير.‏

‏2- شريعتمداري، دكتر علي، روان شناسي تربيتي، انتشارات مشعل.‏

‏3- شعباني،حسن، مهارتهاي آموزشي وپرورشي(روش‌ها و فنون تدريس)،انتشارات سمت،1371.‏

‏4- عسگريان،دكتر مصطفي،سازمان مديريت آموزش وپرورش،تهران،انتشارات امير كبير،1366.‏

‏5- فضلي خاني،منوچهر،روش‌هاي فعال تدريس در برنامه‌هاي پرورشي،تهران، انتشارات اسلامي، 1378‏

يوسف پور و ميرشکار