معلمان چند منظوره

نویسنده : تقدیسیان، شکوه

اشاره

همه‏ی ما در زندگانی نقش‏های متفاوتی را به عهده می‏گیریم.گاهی به‏ عنوان یک پدر،گاه یک دوست،گاه یک همسر،گاه یک همکار،گاهی‏ فرزند و…

معلمی از آن شغل‏های بسیار دشوار است که برای تربیت درست، باید نقش‏های متفاوتی را بپذیرد.این یادداشت توسط معلمی نوشته شده‏ است که پس از سی و چند سال معلمی،حالا برای بچه‏ها می‏نویسد. بسیار خوشحال خواهیم شد،از شما نیز یادداشت‏هایی در این زمینه‏ داشته باشیم.از نقش‏های متنوع و ماندگار شما.

سردبیر مجله‏ی رشد نوآموز

دوستم گفت:عجب کار مشکلی است‏ این کار معلمی!

کنایه زدم که،کار انبیاست.

-انبیاء کارشان فقط هدایت بود. خداوند در قرآن کریم به پیامبر می‏فرماید: «تو فقط دستورات مرا ابلاغ می‏کنی و ضامن کارهای آنان نیستی».ما کجا و انبیاء کجا!قیاس مع الفارق است.

-گله‏های تو را کم‏تر دیده‏ام،کار تو هم هدایت بچه‏های معصوم است.

-کاشکی فقط این‏طور بود ما معلم‏های دوره‏ی ابتدایی،معلمان چند منظوره‏ایم،هم یاد می‏دهیم و هم باید یاد بگیریم.خبره بودن در موضوعات‏ گوناگون درسی،از ویژگی‏های ماست. ما گاهی قاضی و گاهی دادستانیم. بعضی وقت‏ها در قالب یک هنرمند،روی‏ صحنه،ایفای نقش می‏کنیم.می‏خندیم‏ و می‏خندانیم.گاهی قیافه‏ی عصبانی به‏ خود می‏گیریم و بعد در قالب مهربان‏ترین‏ انسان‏ها،شاگردان خود را نوازش می‏کنیم‏ و به آن‏ها امید می‏دهیم.با این‏که‏ سناریوی روش‏های تدریس را می‏دانیم، در لحظه‏هایی باید خلاق و حاضر و آماده‏ باشیم تا،رویدادهای پیش‏بینی نشده‏ی‏ کلاس و مدرسه را مدیریت کنیم و قادر به ایفای نقش‏های متفاوت باشیم. وظایف تربیتی ما با تغییر فضای آموزشی‏ تغییر می‏کند.

یک روز«فراشناخت»مد می‏شود و همه‏ی ما،در پی شناخت«فراشناخت» کنجکاو می‏شویم.کتاب و جزوه مطالعه‏ می‏کنیم،تا آستانه‏ی شناختمان از «فراشناخت»بالا برود و ما از قافله‏ی‏ رشد و پیشرفت،عقب نمانیم.یک روز از فرضیه‏های دانشمندان«رفتارگرا» پیروی می‏کنیم و مدتی بعد از تئوری‏های‏ «ساخت‏گرایان»پیروی می‏کنیم.مدتی‏ می‏گذرد و الگوهای تدریس مطرح‏ می‏شود و ما خلاقیت خداداد و نهفته‏ی‏ خود را به مدد می‏طلبیم.از کتاب‏ها و جزوه‏ها کمک می‏گیریم.از توصیه‏های‏ استادان دوره‏های ضمن خدمت و تربیت‏ معلم و…،یاری می‏طلبیم و مشتاقانه، داوطلب شرکت در این رویداد فرهنگی‏ می‏شویم.روی سن می‏رویم و نقش بازی‏ می‏کنیم.گاهی جایزه می‏گیریم و آفرین‏ می‏شنویم و دل‏گرم می‏شویم و گاهی‏ هم هیچ اتفاقی نمی‏افتد؛حتی یک‏ «اتفاق ساده»!

او همین‏طور می‏گفت و من گوش‏ می‏کردم.نفسی تازه کرد و ادامه داد؛

-مدیر ما گفته است که باید در مراسم‏ صبح‏گاهی،سر صف بچه‏های کلاس‏ خودمان،حاضر باشیم.موقعیت و نقش‏ من در این مرحله تغییر می‏کند.مبصر صف می‏شوم.بچه‏ها از دیدن معلم‏شان‏ خوش‏حال می‏شوند و لب‏هایشان به‏ خنده باز می‏شود.یکی سعی می‏کند کیفم را لمس کند.آن یکی،گوشه‏ی‏ کتم را می‏گیرد و چشم‏های پرمحبتش‏ را به من می‏دوزد تا پاسخ نگاهش را از من بگیرد.

این بچه‏های معصوم،آن‏قدر مهربان‏ و حق‏شناسند که حتی،دست زدن‏ به لباس معلم،برایشان،فرصت ابراز محبت،صمیمیت و حق‏شناسی است. صف را دنبال می‏کنم.بچه‏ها به کلاس‏ می‏روند و من و معلم کلاس چهارم،توی‏ راهرو مدرسه توقف می‏کنیم.یک گپ‏ دوستانه است.دور از چشم ناظم و مدیر مدرسه؛سر دردودل باز می‏شود؛اما بچه‏ها منتظرند.صحبت نیمه‏کاره می‏ماند و ما به‏ کلاس می‏رویم.برپا و برجا می‏شنویم، بعد همه‏ی گرفتاری‏ها،مشکلات، قسطها،بیماری‏ها،هزینه‏های تحصیل‏ بچه‏ها،اجاره‏ی خانه،اداواصول‏های‏ صاحب‏خانه و کارآگاه‏بازی‏های‏ طلب‏کارها را،فراموش می‏کنیم؛گویا همه‏ی این‏ها در برق نگاه معصومانه‏ی‏ شاگردان کلاس،حل می‏شود.درس‏ شروع می‏شود؛اما چهره‏ی غمگین و رنگ پریده‏ی دانش‏آموز ردیف دوم، خبر از جسمی نحیف می‏دهد که هنگام‏ تقسیم«روزی»در خانه سهم کم‏تری‏ داشته است.خون توی قلبم می‏جوشد. داغ می‏شوم.انگار رگ‏هایم منبسط می‏شوند.به پتانسیل خلاقه‏ام متوسل‏ می‏شوم،که چگونه می‏توانم دور از چشم‏ اغیار و نگاه کنجکاو شاگردان،در آغاز صبح،مشکل او را حل کنم.حضور معصومانه‏ی او،مخّل درس و کتاب و یادگیریست.

بچه‏ها کتاب‏ها را باز می‏کنند و من در نقش مادری که به نیاز مبرم فرزندش‏ فکر می‏ند،دوروبر او می‏پلکم؛کنارش‏ می‏ایستم و سعی می‏کنم ذهن پراکنده‏اش‏ را از فضای خانه به فضای مدرسه بیاورم، تا در زنگ تفریح و در خلوت کلاس، نقش مادریم را ایفا کنم و به رفع مشکل‏ او بپردازم.بچه‏های کلاس مثل فرزندان‏ من هستند.یا غصه‏هایشان غمگین‏ می‏شوم و با خنده‏هایشان غم دنیا را فراموش می‏کنم.او سکوت کرد.گویا فضای دیگری کلاس احاطه‏اش کرده‏بود.تا مدتی صورتش گرفته و منقبض‏ بود.

شاید در آن لحظه به نقش مادر بودنش‏ فکر می‏کرد و این‏که در طول سال‏های‏ خدمت،همیشه در خدمت بچه‏ها بوده‏ است.با خنده گفتم:خوب ادامه بده.تو که در بازی کردن نقش مادری مهارت‏ داری!در پاسخ گفت:گفتنش آسان است. احساسی که در درون تو شکل می‏گیرد قابل توصیف نیست؛اما در همان حالت، ما دوباره به نقش معلمی برمی‏گردیم و انجام‏وظیفه می‏کنیم.

معلم ریاضی هستیم.باید به قواعد ریاضی مسلط و آماده باشیم.کوچک‏ترین‏ اشتباه،بچه‏ها را به بیراهه می‏کشند.معلم‏ تاریخ هستیم.توصیف تاریخ گذشته و تجزیه‏وتحلیل رویدادها،مهم‏تر از حفظ تاریخ است؛بنابراین معلم تاریخ باید از هنر نقادی،برخوردار باشد.

معلم ادبیات هستیم.باید از حال و هوای ریاضی و تاریخ و علوم خارج‏ شویم و به تلطیف روح و ذهن بچه‏ها بپردازیم.آن هم در دوره‏ای که،ادبیات‏ کلاس نوجوانان و حتی بچه‏ها،تغییر کرده است.

معلم قرآن و شرعیات هستیم.تدریس‏ مفاهیمی که به نهایت ایمان و عنایت‏ ادراک دین و قرائت صحیح آن نیاز دارد تا،شاگردان به مسیر رشد و تعالی،هدایت‏ شوند و بیراهه نروند.

می‏بینی!معلم ابتدایی باید یک هنرمند کامل باشد تا بتواند در مسئولیت خطیری‏ که دارد و در قالب نقش‏های متفاوت و گاهی هم متضاد،به تعهد سنگینش در مقابل یک نسل عمل کند.

با تصدیق حرف‏هایش بی‏اختیار گفتم: «راست می‏گویی.عجب کار مشکلی‏ است این کار معلمی!»