نقش والدين و متوليان تعليم و تربيت در يادگيري و سلامت و نشاط دانشآموزان
از فرزندانمان مثل گُل مراقبت كنيم 
يادگيري سواد ودرادامه علم و دانش و يافتن رازهاي آفرينش، نعمتي است كه همپاي سلامت براي انسان ارزشمند است.رفتن به مدرسه و آغاز يادگيري، قدم گذاشتن در راه مرحله جدي زندگي انسان است. در اين دوران تمايلات فردي و اجتماعي در سايه آموزش و پرورش رشد ميكند و افراد را در مسير زندگي آينده شان قرار ميدهد. رفتن به مدرسه، زيباترين شكل گام نهادن در مسير دانايي است. نوشتن سرمشقهاي اوليه و سپس حروف و درادامه، كلمه وجمله هيجاني وصف ناپذير دارد و آن هنگام كه نوآموزان قادر به خواندن و نوشتن ومحاسبه ميشوند ومورد تشويق اطرافيان قرار ميگيرند خودرا قهرماني بزرگ تصور ميكنند.
کلاس درس مکاني براي يادگيري اســت و دانش آموزان ميتوانند هيجانهاي فراواني را در آن تجربه کنند. يافتهها نشان داده است که دانشآموزان، بسياري از هيجانها را در ضمن درس و در حال مطالعه و شــرکت در آزمونها تجربه ميکنند. كه ميتوانند مثبت يا منفــي و از درجه شــدت متفاوتي برخوردار باشــند.
كارشناسان آموزشي ميگويند موقعيت وشرايط محيطهاي آموزشي از جمله عواملي است که با انگيزش دانش آموزان ارتباط نزديک دارد. معلم مهمترين نقش را در آموزشگاه ايفا ميکند و چگونگي عملکرد دانشآموزان به رفتار معلمانشان بستگي دارد. براي معلمان انگيزش دانشآموزان به اين سبب که هم در حکم هدف و هم به منزله وسيله پيشرفتهاي بعدي در ساير زمينههاي تربيتي است اهميت زيادي دارد. معلمان ميتوانند از منابع و راههايي که انگيزش از طريق آنها افزايش مييابد استفاده کنند.
نقش تشويق در پيشرفت درسي دانشآموزان
كارشناسان مسايل آموزشي و تربيتي درباره رفتارهاي معلمان با دانش آموزانشان، به نكات موثري اشاره دارند: معلم قبل از آغاز درس بايد همه هدفهاي آموزشي، نوع رفتار و يا مهارتهايي را که از دانش آموزان ميخواهد، از پيش دراختيارشان قرار دهد تا آنان پيش زمينههاي مناسب داشته باشند.
استفاده از اظهاراتي مانند «خوب»، «عالي» و «مرحبا» پس از عملکرد درست دانش آموز در افزايش علاقه او بسيار مؤثر است، اما بايد توجه داشت که مؤثرترين تشويق آن است که به رفتار و عملکرد درست دانش آموز وابسته باشد.علاوه بر اظهارات شفاهي، ساير تشويقها و از جمله تشويقهاي کتبي در ورقه امتحاني و دفترچه تکاليف دانش آموزان، بر يادگيري آنان اثر مثبت دارد.
به گفته كارشناسان از آنجا که نتايج آزمونها به صورت نمرههايي که به يادگيرندگان داده ميشوند با پاداشهاي اجتماعي مانند تأييد معلم و والدين، ارتقاء به کلاس بالاتر، دريافت گواهينامههاي تحصيلي، امکان ورود به دانشگاه، کسب مشاغل و مواردي نظيرآنها وابسته است. نمرههاي معلمان ارزش انگيزش زيادي دارد و بنابراين، معلم ميتواند بااجراي امتحانهاي گوناگون و دادن نتايج حاصل به يادگيرندگان، سطح انگيزش و علاقه آنان را نسبت به يادگيري وکسب مهارتها و اطلاعات تازه افزايش دهد.
ارائه مطالب درسي به صورت متوالي، از ساده به دشوار، موجب ميشود که يادگيرندگان ابتدا در يادگيري مطالب ساده، به اندازه کافي موفقيتهاي به دست آورند. اين کسب موفقيتهاي اوليه، انگيزش يادگيري را براي يادگيري هاي بيشتر افزايش ميدهد و بر آمادگي او ميافزايد.مشارکت دانشآموزان در فعاليتهاي يادگيري يکي از عوامل مهم ايجاد علاقه و انگيزش است.
تشويق لفظي معلم مانند «احسنت، آفرين و بسيار خوب» از هر شيوه انگيزشي ديگر موثرتر است. تشويقهاي زباني در شاگردان خردسال تاثير بيشتري دارد. و از اينرو معلمان بايداز به کار بردن الفاظ درشت؛ برخورنده و رکيک خودداري کنند و به گفته سعدي زمزمه محبت ساز کنند و در كلاسهاي درس محيطهاي امن و رضا به وجود آورند.
ويژگيهاي كلاس مطلوب درس
بعضي از معلمان بي آنکه به يادگيري و درک مطلب از سوي شاگردان توجهي داشته باشند،
پي در پي درس ميدهند و درباره درسهاي گذشته هيچگونه سئوالي نميپرسند. روان شناسان معتقدند که با اين روش انگيزههاي لازم در شاگردان پديد نميآيد، اما اگر معلم بتواند هر دو هفته يک بار از درسهاي داده شده امتحان بگيرد و نمرههاي آنها را به نحوي در آزمونهاي پاياني دخالت دهد، انگيزه شاگردان را براي پيشرفت تحصيلي بيشتر و دريافت نمرههاي بهتر را افزايش ميدهد.
يکي ديگر از راههاي ايجاد انگيزش، تحريک احساس کنجکاوي در شاگردان است. اگر معلم بتواند ضمن درس مسائل مربوطي را مطرح کند يا طرحهايي را ارائه دهد که نياز به دانش و بينش داشته باشد، آن چنان که شاگردان را براي يافتن پاسخ به تلاش و کوشش فکري وا دارد بي شک آنان را به دانستن و آموختن بيشتر علاقه مند ميسازد.
کلاس درس دل انگيز، کلاسي است که از نظر وسعت، آسايش و نور و تهويه خوب و متناسب باشد وبيشتر رغبت شاگردان را براي حضور مرتب در کلاس بر ميانگيزد. به ويژه اگر از نظر رواني هم از شرايط لازم برخوردار باشد. معلم و سرپرستان مدرسه بايد مراقب امنيت بدني و رواني شاگردان باشند. بدين معنا که اجازه ندهند شاگردان زورگو و زير دست آزار، امنيت رواني شاگردان ضعيفتر را به مخاطره اندازند. به علاوه، کلاس هر درس بايد در حد امکان داراي تجهيزات مورد نياز باشد. براي نمونه، در کلاس درس معلم جغرافيا افزون بر نقشه جهان نما، بايد نقشه کشوري که درس آن داده ميشود وجود داشته باشد.
همگوني مسابقههاي درسي
برگزاري مسابقههاي درسي نيز يکي ديگر از انگيزههاي آموزشي به شمار ميآيد. وقتي معلم ميخواهد بداند کدام يک از شاگردان او در درس معيني بهترين است، ميان شاگردان مسابقه برقرار ميکند. البته بايد توجه داشت همان گونه که در وزنه برداري هموزنها با هم مسابقه ميدهند، در موضوعهاي علمي نيز نميتوان شاگردان کم هوش را با پر هوش به مسابقه وا داشت. مسابقههاي ناهمگون نه فقط انگيزه يادگيري پديد نميآورند، بلکه شاگردان کم استعداد را از درس و مدرسه سرخورده و نااميد ميسازند.
روان شناسان معتقدند که اگر بنا باشد ميان شاگردان مسابقهاي انجام شود بايد شاگردان هم استعداد را به مسابقه وا داشت، ولي بهترين مسابقه آن است که هر شاگرد را با خودش مسابقه بدهند، يعني بکوشند پيشرفتهاي درسي او هر هفته بهتر از هفته قبل باشد.
از سوي ديگر گروهي از شاگردان براي دريافت جايزه، به کار و پيشرفتهاي تحصيلي علاقه نشان ميدهند. اگر به شاگردي که در کارش پيشرفت کرده است جايزه بدهيم، ديگر شاگردان را بهطور غير مستقيم به کارشان دلبسته کردهايم شاگردان هر چه بيشتر به دريافت جايزه علاقه داشته باشند، کوشش زيادتري براي اصلاح و پيشرفت تحصيلي به خرج ميدهند.
يکي از عواملي که موجب دلسردي و بي علاقگي به تحصيل ميشود، تبعيضي است که معلم نسبت به شاگرداناش روا ميدارد. معلم ورزيده و کاردان هرگز اين احساس را در شاگردان خود به وجود نميآورد که او فرزندان طبقههاي اجتماعي بالاتر را برتر از فرزندان طبقههاي پايين ميداند، بلکه ميکوشد نشان دهد که در کلاسهاي او فرزندان سرمايه داران، دولتمردان و ديگر اقشار جامعه يکسانند و فقط کساني در نزد او گرامي ترند که وظيفه شناس ترند و مسئول ترند و در نتيجه از امتياز و احترام بيشتري برخوردار ميشوند.
حفظ سلامت دانش آموزان
ورود دانش آموزان به مدرسه و کسب علم و دانش نيازمند حفظ سلامت و شادابي آنان است و دانش آموزان بايد با موارد بهداشتي و رعايت آن براي حفظ سلامت خود آشنا شوند.اصول بهداشتي شامل موارد متعددي است که ازجمله آنها ميتوان به صرف صبحانه کامل و مغذي، تغذيه سالم ميان وعده در مدارس، پرهيز از مصرف تنقلات غيرسالم و غذاهاي آماده، رعايت اصول بهداشت فردي در استفاده از آبخوري و سرويسهاي بهداشتي و خواب به موقع اشاره کرد.
دکتر احمد جنيدي، رئيس مرکز تحقيقات تکنولوژي بهداشت محيط دانشگاه علوم پزشکي ايران دراين باره ميگويد: يکي از نکات مهمي که دانش آموزان بايد رعايت کنند، خوردن صبحانه کامل و مغذي است که در حفظ سلامت و تندرستي دانش آموزان و نيز در يادگيري درس آنان، نقش مهمي دارد و والدين بايد شرايط لازم براي صرف صبحانه فرزندان خود در منزل را فراهم کنند.
وي به خانوادهها توصيه ميكند مواد غذايي مناسب و سالم را براي فرزندان خود تهيه کنند تا آنان در فاصله زماني صبح تا ظهر، اين بستههاي غذايي را مصرف کنند، زيرا اين مواد ميتواند تامين کننده انرژي مورد نياز دانشآموزان باشد و زمينه افزايش يادگيري آنان را فراهم کند.
دكتر جنيدي به دانش آموزان سفارش ميكند از مصرف مواد غذايي پرچرب، بسيار شيرين و شور مانند پفک و چيپس بپرهيزند و از بستههاي غذايي مانند نان و پنير به همراه گردو، سبزي يا خرما استفاده کنند تا علاوه بر حفظ سلامت، انرژي مورد نياز آنان در طول روز تامين شود.
وي همچنين بر آموزش بهداشت فردي به دانش آموزان تاکيد ميكند و ميافزايد: آموزش اصول بهداشت فردي ميتواند از ابتلا به بسياري از بيماريها و به ويژه بيماريهاي عفوني در دانش آموزان، پيشگيري کند.
ضرورت خواب كافي دانشآموزان
دكتر جنيدي بر لزوم خواب کافي دانش آموزان
تاکيد ميكند و خطاب به خانوادهها ميگويد كه شرايط خواب به موقع فرزندان خود را فراهم کنند، تا آنان آرامش رواني داشته و توانايي يادگيري بيشتري در کلاس درس را داشته باشند. بسياري از دانش آموزان شبها دير ميخوابندو در نتيجه صبحها دير از خواب برميخيزند و بدون خوردن صبحانه به مدرسه ميروند؛ اين دانش آموزان آمادگي و هوشياري لازم براي يادگيري دروس را نخواهند داشت.
وي ادامه ميدهد: اين گروه از دانش آموزان، در کلاس درس خسته و خواب آلود هستند و پس از مدتي از سپري شدن زمان کلاسها به تدريج هوشياري لازم را به دست ميآورند و در نتيجه به طور طبيعي آموزشهاي ساعت اول را از دست ميدهند.
دكتر جنيدي بر لزوم رعايت بهداشت آبخوري و سرويسهاي بهداشتي در مدارس نيز تاکيد ميكند و اظهار ميدارد: هرچند آموزش و پرورش اقدامات خوبي در اين زمينه انجام داده است و بازرسان بهداشتي دانشگاههاي علوم پزشکي در اين زمينه نظارت دارند، اما اگر نظافت فردي توسط دانش آموزان رعايت نشود، مشکلاتي برايشان به وجود ميآيد.دانش آموزان بايد آموزشهاي لازم در زمينه بهداشت فردي را فراگيرند، كه ميتواند از طريق خانوادهها و مسئولان بهداشت مدارس به دانش آموزان ارائه شود تا آنان در مدارس دچار مشکلات بهداشتي نشوند.
وي همچنين بر لزوم ارائه مواد غذايي سالم و مقوي در بوفههاي مدارس تأكيد ميكند و ميافزايد: گاهي اوقات غذاهاي نامناسب در اين مکانها عرضه ميشود که ميتواند سلامت
دانش آموزان را به خطر اندازد.برخي از مدارس اقدام به سرو غذا براي دانش آموزان ميکنند كه درصورت رعايت نشدن اصول بهداشتي ميتواند زمينه شيوع برخي از بيماريهاي گوارشي در ميان دانش آموزان را فراهم کند.
پيشگيري از بيماريهاي فصلي
دكتر جنيدي با اشاره به اينکه در فصل پاييز برخي بيماريها مانند سرماخوردگي و آنفلوآنزا شيوع پيدا ميکند، ادامه ميدهد: رعايت اصول بهداشت فردي ميتواند از ابتلا و سرايت اينگونه بيماريها به ميزان قابل توجهي پيشگيري کند.فردي که دچار اين بيماريها است، بايد با رعايت اصول بهداشتي از انتقال آن به ديگران پيشگيري کند؛ به طور مثال در اين مدت به مدرسه نرود يا از ماسک استفاده کند.
وي به کاهش دماي هوا در دوفصل تحصيلي دانش آموزان اشاره و به والدين توصيه ميكند كه براي دانش آموزان از لباسهاي مناسب در فصول پاييز و زمستان استفاده كنند تا دچار بيماري نشوند.
دكتر جنيدي با اشاره به اينکه شپش در کمين دانش آموزان بعضي از مدارس است، از والدين تقاضا ميكند که بهداشت فردي دانش آموزان را جدي بگيرند و بر نظافت شخصي آنان نيز نظارت داشته باشند.
امنيت رواني دانش آموزان
سردارسعيدمنتظرالمهدي، معاون اجتماعي نيروي انتظامي درگفتگو با گزارشگر روزنامه اطلاعات ميگويد امنيت رواني نوعي رهايي از فشار و ترس و اضطراب و دلواپسي است که مغز و ذهن را مهيا ي کسب اطلاعات و پردازش دقيق دادهها ميسازد.شواهد مطالعاتي ما نشان از آن دارد که معلمان و مربيان سهم شگرفي در ايجاد و تقويت اين احساس خوشايند و دلپذير و يا در کاهش و تقليل آن دارند.
اين احساس نه به آموزش و سخنراني و توصيههاي مستقيم، بلکه با اشارهها، کنايهها و تمثيلهاي تلويحي و غير مستقيم شکل ميگيرد و بسط و گسترش مييابد به همين سبب از همه معلمان و مربيان گرانمايه انتظار داريم در اين خصوص سهم و نقش خود را آن گونه که بايسته است، ايفاء كنند.
معاون اجتماعي ناجا بابيان اينكه ” احساسِ امنيت ” نضج يافته در دوران تحصيلي، براي هميشه فرد را در برابر گزندهاي روزگار مصون ميسازد، اظهار ميدارد: از آمارها و اطلاعات منتشره پيداست، شماري از کج روان و جامعه ستيزان،
دانش آموزان عزيز و دانشجويان گرامي را آماجهاي مناسبي براي تعميم کنشهاي کج روانه خود ميدانند و از هيچ کوششي براي فرو غلتاندن
اين دو گروه آينده ساز و بالنده جامعه در دام آسيبها و کج کارکرديهاي اجتماعي،
فرو گذار نميكنند.به همين سبب از همه انتظار ميرود که در راه پيشگيري از وقوع چنين رخ داد ناگواري قدم بگذارند و با بهره گيري از دانش و توان خود، مانع از اشاعه آسيبها و کژکارکرديها در ميان دانـش آموزان و دانشجويان شوند.
واكسينه سازيهاي رواني
سردار منتظرالمهدي ادامه ميدهد: تجربههاي ما نشان ميدهد که يکي از موثرترين روشهاي پيشگيري از انواع آسيبهاي اجتماعي،
«واکسينه سازيهاي رواني»است. يعني چنانچه افرادِ تحت تعليم و تربيت خود را، از پيش، از عوارض و پيامدهاي وخيم فرو شدن در باتلاق آسيبها آگاه سازيم و به گونهاي موثر هيجان و ترس را در آنان بر انگيزيم، اغلب آنان در دام اين آسيبها گرفتار نميشوند.
معاون اجتماعي ناجا تاكيد ميكند: روش موثر ديگر نيز «مهارت آموزي»، به ويژه مهارتآموزيهاي «جرات ورزي» و «تاب آوري» است. اين 2 مهارتآموزيها به فراگيران کمک ميکند تا هم درخواستهاي وسوسه گران خناس را رد کنند و هم در برابر فشارها و تنيدگيها مقاومت ورزند.
سردار منتظرالمهدي ميافزايد: در نيروي انتظامي آمادهايم تا در اين خصوص با معلمان و مربيان گرانقدر همراه و همگام شويم و با اقدامات گوناگون از گرفتار شدن افراد جامعه در دام آسيبها پيشگيري كنيم.در هر جامعهاي و نيز جامعه ما شماري از دانش آموزان به دلايل پرشمار در مراحل گوناگون تحصيل، تعدادي از بد رفتاريهاي ريز و درشت را تجربه ميكنند كه با مداخله بهموقع و روانشناسانه و دلسوزانه و هماهنگ در اين بدرفتاريها، ميتوان بزودي آنها را از ميان راند و تعادل رفتاري را به مرتکبين آن بدرفتاريها باز گرداند.
به گفته معاون اجتماعي ناجا مداخلههاي نادرست و غيرکارشناسانه و تنبيه گرايانه و يا بي اعتنايي محض و اداره باري به هر جهت کلاسهاي درس و مدرسه ميتواند زمينه ساز گرايش شماري از دانش آموزان به «رفتارهاي بزهکارانه» و ناهنجاريهاي اجتماعي باشد، وي همچنين به همه مراکز آموزشي توصيه ميکند مشاوره روان شناختي و ملاحظات کارشناسانه در رفتارهاي دانش آموزان را همچون آموزش جدي بگيرند و از اثرات حيرت انگيز آن غفلت نورزند.
سردار منتظرالمهدي اظهار ميدارد: ضروري است ترک تحصيل، اُفت تحصيلي ونا رساييهاي يادگيري جدي تلقي شود. زيرا شواهد پليسي و يافتههاي مطالعاتي، نشان از آن دارد که بسياري از بزهکاران، کجروان و جامعه ستيزان کساني هستند كه تجربههاي منفي و آزاردهنده تحصيلي دارند،آنان به سبب برخي از مشکلات تحصيلي انگ منفي خوردهاند و از مدرسه طرد شدهاند و به همين سبب، از همان دوران کودکي و نوجواني پر از کينه و خصومت شدهاند و در ذهن خود طرح و نقشه انتقام گيري را ريخته اند. بنابراين، افراد داراي مشکلات تحصيلي را نه فقط نبايد طرد و تحقير و سرزنش كرد، بلکه بايد با ارائه «خدمات ويژه» به آنان ياري رساند.
فاطمه يارمحمدي روزنامه اطلاعات
—————————-
