لزوم تغييربنيادين در نظام آموزشي

هم اکنون در ايران، همه دانش آموزان، فارغ از هر گونه تفاوت فردي، “مجبور” هستند در يک سيستم آموزشي “يکسان”، درس ها و دوره هاي يکسان را طي کنند و فارغ التحصيل شوند؛ گو اين که اصطلاح “تفاوت هاي فردي” هنوز به گوش آموزش و پرورش ايران نرسيده است و تصميم سازان نظام آموزشي فکر مي کنند دانش آموزان، سربازاني هستند که وظيفه يکساني مانند “تيراندازي به هدف مقابل” دارند و لذا بايد همه شان، آموزش هاي يکسان ببينند!
اگر اين پيشرفت اساسي در آموزش و پرورش ايران شکل بگيرد که تفاوت هاي فردي را به رسميت بشناسند، آنگاه مي توان به نتيجه آن نيز اميدوار بود: “به رسميت شناختن رويکردهاي مختلف آموزشي”.
به گزارش عصر ايران ، رويکردهاي مختلف آموزشي به ويژه در يکصد سال گذشته مورد توجه انديشمندان تعليم و تربيت قرار گرفته است و هم اکنون مدارس پرشماري در سراسر جهان وجود دارند که هر کدام بر اساس يک رويکرد خاص آموزشي اداره مي شوند.
در زندگي نامه آلبرت اينشتين آمده است که او در دو مدرسه رسمي روزگار خود نتوانست دانش آموز موفقي باشد و اخراج شد. در آن زمان مدرسه اي در مرز سوئيس و آلمان تأسيس شده بود که با رويکرد “انسان گرا” و بر مبناي ديدگاه هاي “يوهان هانريش پستالوزي” انديشمند تربيتي، اداره مي شد. اين مدرسه بر خلاف رويکردهاي متداول و رسمي آموزشي، بر تفاوت هاي فردي و احترام به فرديت کودکان تأکيد داشت و دانش آموزان در اداره مدرسه رأي داشتند. بازي و طبيعت نيز دو رکن ديگر اين مدرسه بود.
اينشتين که در دو مدرسه قبلي، به عنوان “شاگرد تنبل” تحقير مي شد، در مدرسه جديد که با رويکرد انسان گرا اداره مي شد، شکوفا و در نهايت يکي از دانشمندان بزرگ تاريخ شد.
حال تصور کنيد که در ايران، چقدر اينشتين در مدارس يکسان و رسمي هدر رفته اند ( مي روند) و به عنوان شاگرد تنبل، آينده شان تباه شده است ( و مي شود).
آموزش و پرورش، نه تنها بايد در همه شهرها، بخشي از مدارس دولتي را به رويکردهاي مختلف آموزشي اختصاص دهد، بلکه بايد تأسيس مدارس غير دولتي را نيز منوط به اين کند که هر کدام در يک رويکرد جديد و تعريف شده، دانش آموز بگيرند.
علاوه بر رويکرد انسان گرا که اشاره اي مختصر بدان شد، برخي از رويکردهاي ديگر آموزشي را در حد اشاره اي کوتاه مرور مي کنم که به ويژه براي دبستان و پيش دبستان مورد توجه اند:
– رويکرد مونته سري: در اين رويکرد که به نام بنيانگذار آن، “ماريا مونته سري” ناميده مي شود، بازي، اسباب بازي و استقلال عمل کودکان، رکن هاي اساسي هستند. به عنوان مثال به جاي اين که معلم، روي تخته حروف الفبا را بنويسد و يک يک به بچه ها معرفي کند، حروف الفبا را که با چوب درست شده اند در ميان وسايل بازي بچه ها قرار مي دهد و بدين ترتيب، حروف الفبا تبديل به اسباب بازي مي شوند و بعد از مدتي در طول فعاليت ها و بازي هاي روزانه، کودکان حروف الفبا را مي آموزند. جالب اينجاست که اگر از اين کودکان بپرسيد چه کسي حروف الفبا را به شما ياد داد خواهند گفت: هيچ کس، خودم ياد گرفتم.
رويکرد والدروف: والدورف، يک کارخانه سيگار سازي بود که مديرش از يک صاحب نظر آموزشي به نام “رودلف اشتاينر” خواست با هزينه او ، مدرسه اي غيردولتي تأسيس کند که در آن، دانش آموزان به معناي واقعي کلمه، انسان و مسؤل بار بيايند.
در اين رويکرد، هنر، اخلاق، کشف خويشتن، ارتباط آموزه هاي مدرسه با آنچه دانش آموز در زندگي واقعي تجربه مي کند و مهارت هاي حسي حرکتي عناصر اصلي آموزش را تشکيل مي دهند و نيمي از توان و زمان مدرسه صرف اين امور مي شود و نيم ديگر به آموزش هاي رسمي.
هم اکنون در اروپا، اين ايده مطرح است که براي رسيدن به صلح جهاني بايد رويکرد والدروف را گسترش داد چرا که فارغ التحصيلان آن، انسان هاي مهربان، مسئول و صلح طلبي هستند.
رويکرد رجيو اميليا: رجيو اميليا نام شهر کوچکي در ايتالياست. بعد از جنگ جهاني دوم، مردم آنجا بقاياي ادوات جنگي که در اطراف شهر مانده بودند را فروختند و پول خوبي نصيب شان شد. آنها درباره نحوه خرج کردن پول با يکديگر مشورت کردند مردان مي خواستند سينما بسازند ولي زنان ساخت مدرسه را پيشنهاد کردند. در رأي گيري نهايي، نظر زنان برنده شد و پول در اختيار آنها قرار گرفت تا مدرسه را بنا کنند.
در اثناي ساخت مدرسه، معلمي به نام “لوريس مالاگاتسي” به آنها پيوست و با پذيرفتن مسئوليت آموزش کودکان، ايده هاي خلاقانه خود را در مدرسه جديد اجرا کرد.
در اين رويکرد، هر چند کودکان بر اساس سن شان تفکيک مي شوند ولي عملاً در مدرسه رجيو اميليا، تفکيک سنتي وجود ندارد و کودکان در تمام ساعات حضور در مدرسه، مي توانند آزادانه حرکت و در فعاليت هاي مختلف مشارکت کنند. حتي برنامه هر روز هر گروه از کودکان در ابتداي صبح، با همفکري آنها و مربي شان تعيين مي شود.
در اين مدارس، که فقط بايد در يک طبقه ساخته شوند، بين کلاس ها حداقل ديوار وجود دارد و تفکيک فضاها، با شيشه هاي نشکن صورت مي گيرد. مدارس آتليه اي در مرکز محيط دارند که در آن به فعاليت هاي خلاقلانه با استفاده از زنگ و نور و … پرداخته مي شود .
مربيان در تمام طول روز، کودکان را زير نظر دارند و همه رفتارهاي آنان را در فرم هاي ويژه اي ثبت و مستند سازي مي کنند. اين فرم توسط مربيان و روانشناسان و گاه با حضور والدين بررسي و براي مشکلات احتمالي راهکار اجرايي داده مي شود.چون کودکان در اين روش، فعاليت آزادانه دارند، کشف استعدادهايشان نيز به موقع صورت مي گيرد.
– رويکرد مبتني بر تخيل: مبتکر اين رويکرد، کي ري ايگن است که هم اکنون در دهه 80 عمر خود به سر مي برد. اين رويکرد، تخيل کودکان را به عنوان رکن اساسي آموزش به رسميت مي شناسد و از “قصه گويي هدفمند” براي انتقال مفاهيم، حتي در درس رياضي استفاده مي کند. کلکسيون سازي، خلق سرگرمي و فعاليت هاي ذوقي از مفاهيم اصلي اين رويکرد هستند.
رويکرد هوش هاي چندگانه: هوارد گاردنر، دانشمند آمريکايي به انواع هوش قائل است: “کلامي،منطقي-رياضي،موسيقيايي،تجسمي،جنبشي-حرکتي،درون فردي، برون فردي،طبيعت گرا،هستي گرا”نه قرار است و نه اساساً امکان دارد که همه انسان ها، همه اين هوش ها را با هم و در حد اعلا داشته باشند. ممکن است يک کودک هوش رياضي بالايي داشته باشد و در درس هاي رياضي و فيزيک نمرات خوبي بياورد و ديگري، هوش حرکتي اش فوق العاده باشد و بتواند يک قهرمان ورزشي شود. ممکن است فردي در چند هوش نمره بالايي داشته باشد ولي همه هوش ها را نمي توان در فردي جمع کرد. به قول گاردنر، کودکاني که در همه درس هاي نمره 20 مي گيرند، دوپينگ شده اند.
در مدارس مبتني بر “هوش هاي چند گانه” ، با روش هاي علمي مشخص مي شود که هر کودک در چه زمينه اي داراي هوش مناسبي است و تعليم و تربيت اش بر همان مبنا استوار مي شود.
در چنين مدرسه اي، کسي که رياضيات اش خوب نيست ولي در مقابل در رشته هاي هنري قوي است، “شاگرد تنبل” محسوب نمي شود چرا که جايگاه هر دانش آموز تعريف شده، با احترام به رسميت شناخته مي شود.
رويکرد مبتني بر کارآفريني: اين رويکرد را خانم دکتر يانا وارد سيستم آموزشي فنلاند کرد که طي آن، هر مدرسه در هر سال يک يا دو پروژه کارآفريني را تعريف و عملياتي مي کند. همچنين دانش آموزان با کمک همديگر و تحت نظارت معلمان و مربيان، طرح هاي خود را اجرا و به مرحله اقتصادي مي رسانند. برخي از اين طرح ها بسيار درآمدزا بوده اند.
اين رويکرد به حدي مورد توجه قرار گرفته است که بنياد آموزش کار آفريني( NFTE) در آمريکا تشکيل شده است. اين بنياد، سرفصل ها و روش هاي آموزشي ويژه کارآفريني از ابتدايي تا پايان دبيرستان را با همکاري 200 متخصص از سراسر جهان تدوين کرده است که راهنماي عمل مدارس کارآفريني است .
رويکردIB: اين رويکرد که در ايران نيز به طرز ناقص الخلقه اي گسترش يافته است، ورود به دانشگاه هاي برتر را هدفگذاري کرده است. مهارت تست زني ، تسلط به زبان خارجي و افزايش مهارت هاي ارتباطي، سه اصل اين رويکرد هستند.
رويکردهاي فوق، البته تنها رويکردهاي آموزشي جهان نيستند. در ايران نيز رويکرد شهودي (دکتر علي حسيني خواه) معرفي شده که هنوز به مرحله عملياتي نرسيده است؛ همچنين برخي مدارس در جهان، به جاي يک رويکرد، تلفيقي از چند رويکرد را به کار مي برند.
در ايران نيز بايد اين رويکردها و نيز رويکردهاي تلفيقي به رسميت شناخته شود تا مردم بتوانند در فرايند تعليم و تربيت فرزندان خود، قدرت انتخاب داشته باشند.
سيستم کنوني آموزش و پرورش مانند آن است که حکم شود همه رستوران ها در همه کشور، فقط يک منوي غذايي را ارائه دهند و هيچ کس حق ندارد غذايي جز غذاي رسمي که نظام آموزشي تعيين کرده است بخورد. قضيه به همين مضحکي و اسفناکي است.

_______
↩️ کانال مقاله ها 👇