نکته هایی کاربردی برای آموزش اثربخش و مدیریت مطلوب کلاس درس

نوشته‏ی:نیک پاکارد/قیل ریس

ترجمه‏ی:رکسانا شهرام/مرتضی مجدفر

.به کارگیری ارزیابی خود و همکاران

مهم‏ترین فایده‏ی به کارگیری ارزیابی خود و همکاران این است‏ که،دانش‏آموزان در مورد چگونگی کاربرد سیستم ارزیابی،مطالب‏ بیشتری فرامی‏گیرند و برای تطبیق رویکردشان-در جهت کسب‏ اطمینان بالاتر در ارم فراگیری-توانایی بیش‏تری حاصل می‏شود. این پیشنهادها ممکن است به شما کمک کنند تا از این فوائد بهره‏مند شوید:

به دانش‏آموزان کمک کنید تا فواید حاصل از بررسی‏ عمل‏کردشان را مشاهده کنند.این توجه منجر به این می‏شود که‏ آن‏ها به آنچه انجام داده‏اند،دقت و نظارت عمیق‏تری مبذول نمایند.

دانش‏آموزان را با مجموعه‏ای از اصول ارزیابی،که قادر به‏ درک و به کارگیری آنها در عمل‏کردشان باشند،تجهیز کنید.هر وقت که امکان آن حاصل شد،دانش‏آموزان را وادار سازید تا بهترین‏ راه،برای مباحثه بر روی اصول ارزیابی را به کار گیرند،که این امر، احساس تعلق به دستور کار ارزیابی را در آن‏ها ایجاد می‏کند.

به نمره اهمیت ندهید،به فراگیری مبادرت ورزید!به‏ دانش‏آموزانی که عمل‏کرد خود را ارزیابی می‏کنند،آگاه سازید که‏ مهم‏ترین نتیجه‏ی این عمل،نمره یا رتبه‏ای که آن‏ها به خودشان‏ می‏دهند نیست،بلکه حاصل اصلی کار با تصمیماتی که آن‏ها هنگام به کارگیری اصول ارزیابی،هنگام برآورد عمل‏کردشان،اتخاذ می‏کنند.

به قضاوت دانش‏آموزان اعتماد کنید.از واکنش نسبت به‏ دانش‏آموزان،به تصور این‏که آن‏ها هنگام ارزیابی عمل‏کرد خود، نسبت به خود بسیار ملایم خواهند بود،اجتناب ورزید؛درحالی‏که‏ بعضی از دانش‏آموزان این‏گونه عمل می‏کنند.بیش‏تر آن‏ها نیز در مقایسه با ارزیابی ما،نسبت به عمل‏کرد خود،سخت‏گیری بیش‏تری‏ اعمال خواهند کرد.

در کار آن‏ها به وضوح دخالت نکنید.به جای این‏که تکلیف‏ دانش‏آموزان را که خودشان آن را ارزیابی کرده‏اند،دوباره برای مقایسه، نمره‏های خودمان را بدهیم،بهتر این است هک به کیفیت ارزیابی آن‏ها از خودشان،واکنش نشان داده و از آن‏ها بخواهیم تا برپایه‏ی این‏ عکس العمل،ارزیابی خود را تطبیق دهند.>از روش ارزیابی دانش‏آموزان توسط یک‏دیگر،برای افزایش‏ ارائه واکنش استفاده کنید.ملزم کردن دانش‏آموزان به ارزیابی‏ یک‏دیگر(حالتی که آن‏ها به عمل‏کرد یک‏دیگر نمره می‏دهند)،در مواقعی می‏تواند،حتی سودمندتر از حالت خودارزیابی باشد؛زیرا عقیده‏ بر این است که وقتی دانش‏آموزان اصول و قواعد ارزیاب یرا برای‏ هم‏کلاسی‏های خود به کار می‏برند،آن‏گاه بررسی خواهند کرد که آیا این اصول در عمل‏کرد خودشان نیز مراعات شده است یا نه.

تکالیف مناسبی را برای ارزیابی دانش‏آموزان توسط یک‏دیگر، انتخاب کنید.هرگاه قرار است دانش‏آموزان عمل‏کرد یک‏دیگر را ارزیابی کنند،در انتخاب تکالیف مورد بررسی،دقت کافی مبذول‏ فرمایید.مناسب‏ترین آن‏ها تکالیف هستند که دانش‏آموزان بتوانند در مورد آن‏ها،واکنشی غیر رسمی از عمل‏کردشان به یکدیگر،ارائه کند و از این حالت بهره کافی ببرند.

در نقش یک کارشناس شاهد،در دسترس باشید. وقتی که دانش‏آموزان در حال ارزیابی عمل‏کرد یک‏دیگر هستند،به‏ قضاوت در مورد موضوعاتی ویژه مبادرت نمایید و اطمینان حاصل‏ کنید که همه‏ی دانش‏آموزان از این نکات ناب،درباره‏ی شرح اصول‏ ارزیابی،آگاهی دارند.

اجازه دهید درباره‏ی نمراتی که طی این نوع فرایند ارزیابی کسب شده است،مجددا مذاکره شود.هنگامی‏ که دانش‏آموزان احساس می‏کنند به آن‏ها نمرات بسیار پایینی داده‏ شده است،در نقش یک داور ظاهر شوید(اگرچه نباید از آن‏ها توقع‏ داشته باشید که در صورت کسب نمرات بسیار بالا،هیچ‏گونه گلایه‏ و شکایتی کنند).

چنین تصور نکنید که مسئولیت‏های شما به دیگران تفویض‏ شده‏اند.دقت کنید فرایند خودارزیابی یا ارزیابی دانش‏آموزان توسط یک‏دیگر،برخلاف میل آن‏ها نباشد.آن‏ها نیاز دارند تا متقاعد شوند که انجام این کار،فواید بیش‏تری در قالب فراگیر عمیق‏تر،برایشان‏ به ارمغان خواهد آورد؛در غیر این صورت،ممکن است دانش‏آموزان‏ چنین احساس کنند که شما از بار مسئولیت انجام کاری-که به تصور آن‏ها شغل شما است-شانه خالی می‏کنید.

.تفهیم ساختار جدید

معرفی ساختارهای جدید در یک دوره‏ی درسی،می‏تواند هم‏چون‏ یک کابوس به نظر بیاید؛به عنوان مثال،در انگلستان،اگر شما قبلا در یک دوره‏ی آموزشی حرفه‏ای تدریس نکرده باشید،حرکت به‏ سوی برنامه‏های موسوم به GNVQ (آموزش‏های فنی-حرفه‏ای‏ در سطح ملی)کوششی بسیار طاقت‏فرسا خواهد بود؛بنابراین در پیشنهادهایی که در این بخش از کتاب به آن‏ها اشاره خواهیم کرد، آموزش‏های فنی-حرفه‏ای در سطح ملی را به عنوان یک نمونه در نظر خواهیم گرفت؛مثلا در ایران،هنگام تغییر نظام متوسطه در سال‏ ۱۳۷۱ یا هنگام تغییر برنامه‏ی درسی فارسی دوره‏ی ابتدایی،معلمان‏ و دانش‏آموزان دچار تردیدهایی بودند.مثال GNVQ می‏تواند در ایران به مثال‏هایی از این دست تغییر یابد.از این‏جا،فلسفه‏ی متفاوتی‏ در این بین غالب می‏شود و همان‏طور که در اکثر روش‏های تدریس، این حالت وجود دارد،اگر بتوانید روش‏های ارزیابی را درک کنید، پس از آن قادر خواهید شد تا از عهده‏ی روش‏های متفاوت ارائه‏ی‏ محتوای دوره،برآیید به ویژه،کلید نیل به یک برنامه‏ی جدید،در جمع‏آوری مدارکی مناسب،دال بر پیشرفت دانش‏آموزان است، موفقیتی که مشخصات آن نزدیک به معیارهای طرح‏ریزی شده‏ی‏ کلی عمل‏کرد باشند:

برای آشنایی دانش‏آموزان،میزان عمل‏کردی را که باید به آن‏ نائل شوند،به وضوح برایشان توضیح دهید.این مسائل را-زمانی‏ که برای دانش‏آموزان تکالیفی مقرر می‏کنید-به وضوح مشخص‏ سازید.در صورت لزوم،معیار و قواعد عمل‏کرد موثق رسمی را با کلماتی برای دانش‏آموزان بیان کنید که به راحتی بتوانند متوجه‏ شوند.

اطمینان حاصل کنید که اگر تکالیف محول دشه،به درستی‏ انجام شوند،مدارک لازم را فراهم خواهند ساخت.تعدادی نمونه‏ در اختیار دانش‏آموزان قرار دهید تا آن‏ها،انواع مدارکی را که لازم‏ است طی گذراندن دوره‏های جدید و ناآشنا کسب و جمع‏آوری کنند، به راحتی مشاهده کنند.

تا جایی که امکان دارد،برنامه‏های خود را طوری تنظیم‏ کنید که هم واحدهای اختیاری و هم واحدهای اجباری را تحت‏ پوشش خود قرار دهد.به ویژه کمک کنید تا ارتباط بین مطالبی که‏ دانش‏آموزان برای واحدهای اختیاری و چیزهایی که برای واحدهای‏ اجباری خود انجام می‏دهند را تقویت کنید.

به دانش‏آموزان کمک کنید تا دریابند چگونه تکالیف ویژه، می‏توانند با چندین بخش از برنامه‏های جدید مرتبط باشند.زمانی‏ را صرف کنید تا دریابید کجا می‏توان بیش از یک معیار عمل‏کرد، گستره کاربرد یک واحد را هم‏زمان تحت پوشش قرار داد.>دانش‏آموزان را تشویق کنید تا برای انجام تکلیف خود،به‏ یک برنامه‏ی در دسترس مراجعه متقابل کنند،به آن‏ها کمک کنید تا به جای این‏که مجبور به بازنگری شوند،معیار عمل‏کرد و پیش‏رفت‏ خود را در حین انجام کار تشخیص دهند.اطمینان حاصل کنید که‏ دانش‏آموزان کپی‏های مخصوص خود،برای مستندسازی برنامه‏ی‏ جدید را داشته باشند و به آن‏ها کمک کنید تا اصطلاحات فنی را-در صورت لزوم-کاملا درک کنند.

هرگاه نمونه‏ای از پیشرفت دانش‏آموزان در مهارت‏های اصلی‏ و مرکزی رویت شد،آن‏ها را ثبت کنید.شرحی از مهارت نمایش داده‏ شده و زمان وقوع آن را یادداشت کنید.این کار می‏تواند به منزله‏ی‏ یک مدرک محکم از پیشرفت دانش‏آموزان عمل کند.دانش‏آموزان‏ را تشویق کنید تا نمونه‏های متناوب خود انگیخته از عمل‏کرد خود، ارائه کنند که این کار،میزان پیشرفت مهارت‏های اصلی و مرکزی را در آن‏ها نشان خواهد داد.

فرصت‏های مشخص کوتاهی را برای اتمام واحدهایشان‏ تعیین کنید.اگر بتوانید مطالبی را که تاکنون دانش‏آموزان گذرانده‏اند را هرچه زودتر مشخص کنید،حصول پیشرفت،راحت‏تر خواهد شد و فرصت خوبی نیز برای انجام اموری که هنوز جزو کارهای برجسته‏ هستند،پیدا خواهید کرد.

انجام ارزیابی همکاران و مباحثات گروهی را تقویت کنید. هنگامی که دانش‏آموزان،به کسب آن مقیاس تعیین‏شده‏ی‏ عمل‏کرد،برای حصول در طول دوره موفق دشند،سعی کنید امور ذکرشده‏ی فوق را به کا برید.آن‏ها را وادار سازید که در ردیابی‏ محدوده و میزان عمل‏کرد یک‏دیگر و نیز تهیه‏ی گزارش‏های متوالی‏ روزانه،به‏طور مرتب،به یک‏دیگر کمک کنند.

به شواهد و مدارک خوب و مناسب موجود،توجه ویژه نمایید. وقتی دانش‏آموزان بداند کارشان باید شبیه به چه نوع عمل‏کردی‏ باشد تا در ردیف عمل‏کردهای موقق نشان داده شود،در آن صورت‏ می‏توانند تلاش خود را به سوی کسب آن حالت،متمزکز سازند.

از احساس بیگانگی نسبت به برنامه‏های جدید دوری کنید! همه‏ی ما می‏توانیم به چیزهای دیگر که احساس می‏کنیم باید در چنین مشخصاتی گنجانده شوند،بیندیشیم و نیز می‏توانیم به‏ چیزهایی فکر کنیم که به نظرمان در این برنامه بی‏ربط قرار داده‏ شده‏اند.در حقیقت می‏توانیم روش تدریس خود را طوری تطبیق‏ دهیم تا چیزهایی که به اعتقادمان باید در این شرایط گنجانده شوند را،پوشش دهد؛ولی در پایان روز،باید دانش‏آموزان ما قادر باشند مدارکی دال بر تطبیق با شرایط موجود،ارائه کنند.