همه ساله تعداد زيادي از بچهها و دانشآموزان در اثر بياحتياطي يا بيتوجهي به موارد ايمني دچار حوادث ناگوار ميشوند. اما با رعايت برخي اصول ساده و پيش پا افتاده ميتوان بروز بسياري از حوادث ناگوار را گرفت. رعايت نکات ايمني در مدرسه، محل کار و خانه يک اصل بديهي و مسلم است و شايد نتوانيم کسي را پيدا کنيم که با رعايت نکات ايمني مخالف باشد. ولي ذکر اين نکته ضروري است که رعايت ايمني در برخي از موارد اهميت بيشتري پيدا ميکند. يکي از اين موارد، رعايت نکات ايمني در هنگام بازي بچهها در مدارس و مهدهاي کودک است. در اين مقاله به بررسي نکاتي در مورد ايجاد يک فضاي ايمن در مدارس و مهدهاي کودک و به حداقل رساندن آسيبها و جراحات پرداختهايم.
شايد برخي از مطالب اين مقاله ساده و پيش پا افتاده به نظر برسند ولي به خاطر داشته باشيد، رعايت ايمني فرآيند چندان پيچيدهاي نيست و ايمني يعني رعايت همين نكات پيش پاافتاده و به ظاهر ساده. ايمني يعني گامي كوچك براي جلوگيري از بروز خطراتي بزرگ.
اهميت بازي در سنين کودکي
اهميت بازي در سنين کودکي و نقش آن در شکلگيري شخصيت کودکان و ميزان يادگيري اصول و آموزههاي اجتماعي بر هيچ کس پوشيده نيست و بيشتر کارشناسان و متخصصين علوم روانشناسي نيز بر اين نکته تاکيد دارند که بازي بخشي مهم در فرآيند شکل گيري شخصيت کودکان ايفا ميکند. بنابراين مربيان با انتخاب بازيهاي متناسب با روحيه و فيزيک جسمي کودکان، و رعايت نکات ايمني در حين بازي، ضمن فراهم کردن محيطي شاداب و فرح بخش براي آنها، راههاي رسيدن به تکامل شخصيتي و فيزيکي آنها را هموار ميکنند. عليالخصوص که در طول سالهاي اخير گسترش ساخت و سازهاي صنعتي و افزايش پديده آپارتماننشيني باعث شده تا تحرک بچهها نسبت به قبل کاهش پيدا کند.
الفباي بازي در مکانهاي عمومي
بازي در مکانهاي عمومي و به صورت گروهي، تفاوتهايي با بازي در منزل دارد. از آنجا که بازي در مکانهاي عمومي نظير مدرسه،
مهد کودک و پارک به صورت گروهي است و از وسايل مختلف بازي استفاده ميشود، رعايت نکات ايمني و داشتن آگاهي از نحوه استفاده از وسايل بازي موجود بيش از مکانهاي ديگر ضروري است. يک مربي بايد در حين بازي در فضاي باز و استفاده از وسايل بازي، علاوه بر آموزش نحوه تعامل با ديگران، ايستادن در صف، مراقبت از بچههاي کوچکتر و مراعات قوانين بازي گروهي بايد به ايمني در فضاهاي باز هم توجه داشته باشد. کنترل بچهها در حين بازي در فضاهاي باز و استفاده از وسايلي که عموماً متحرک هستند و در صورت رعايت نكردن نکات ايمني ممکن است سلامت کودکان رابه خطر بيندازند، بسيار مهم و ضروري است.
ايمني هنگام بازي
بازي در فضاي آزاد، همواره براي بچهها بيش از مکانهاي مسقف، سرگرمكننده و مفرح است. استنشاق هواي تازه و رهايي از چهار ديواري خانههاي امروزي که عموماً آپارتماني هستند و بازي با گروه همسالان باعث ايجاد سرزندگي و نشاط زايد الوصف در كودكان ميشود كه اگر ساعتها در اين فضاها بازي كنند، باز هم تمايل به ادامه بازي دارند و به عبارتي کودکان از بازي در فضاي آزاد هيچگاه خسته نميشوند.
از ديگر علل تمايل بچهها به بازي در فضاهاي باز، وجود يك سري وسايل و آلات بازي است كه معمولاً امکان تهيه آنها حتي براي خانوادههاي متمول در حياط منزل وجود ندارد. بازي با گروه همسالان نيز از ديگر مزاياي بازي در محيطهاي عمومي است که ايجاد شرايط برابر با آن در خانههاي شخصي کمتر امکان پذير است.
عليرغم مزاياي فراوان بازي در فضاي آزاد، استفاده از وسايل بازي گاهي اوقات خطراتي را به همراه دارند. وسايل خراب و داراي ايراد فيزيکي، سطوح نامناسب برخي از آلات بازي، لغزنده يا خيس بودن وسايل، بياحتياطي بچهها و عدم آگاهي از نحوه استفاده درست از برخي وسايل بازي و عدم نظارت اصولي و کنترل روي رفتار بچهها، باعث ميشود تا هر از گاهي بچهها در مدارس، مهدهاي كودك و حتي پارکها دچار حادثه شوند و آسيب ببينند. همه ساله در دنيا، بيش از
200 هزار كودك در اثر استفاده نامناسب از وسايل بازي، آسيب ميبينند و راهي بيمارستان ميشوند. بسياري از اين جراحتها و آسيب ديدگيها با نظارت صحيح و استفاده از وسايل استاندارد و مناسب، قابل پيشگيري هستند. كنترل وسايل بازي توسط مربيان مدارس قبل از استفاده بچهها از آنها، در مهدهاي كودك و آمادگيها و آموزش چند نكته ساده به بچهها در نحوه استفاده از وسايل بازي بسيار حائز اهميت ميباشد و با رعايت چند نکته ساده، قطع به يقين مدارس و مهدهاي کودک و به تبع آن پارکها به مکاني امن و شاداب براي بچهها تبديل خواهند شد و از بروز حوادث ناگوار و تلخ جلوگيري ميشود. چرا که اگر کودک رفتار صحيحي را در مدرسه يا در مهد کودک بياموزد، در پارک يا ساير مکانهاي تفريحي نيز همين رفتار درست را از خود بروز ميدهد.
آموزش نحوه استفاده از وسايل بازي
بچههاي كوچك (حتي بچههاي 5 يا 6 ساله ) در بيشتر مواقع نميتوانند فاصلهها را درست اندازهگيري كنند و تخمين بزنند و قادر نيستند موقعيتهاي خطرناك را پيش بيني كنند. قبل از شروع بازي مربيان بايد به معرفي اسباببازيها و وسايل موجود بپردازند و نحوه استفاده درست و اصولي از وسايل بازي را به بچهها آموزش دهند. براي اين کار مربي بايد از چند نفر از بچههاي بزرگتر که قبلاً از اين امکانات استفاده کرده اند، کمک بگيرد و نحوه درست استفاده از وسايل را به کمک آنها به بچههاي نا آشنا و تازه وارد آموزش بدهند.
نظارت مربيان
مربيان كودك و معلمان براي جلوگيري از بروز حوادث، بايد بچهها را از خطرات احتمالي آگاه سازند و در حين بازي در کنار بچهها حضور مستمر داشته باشند. اگر به بچهها اطمينان داده شود كه نظارت وجود دارد، بچهها از انجام كارهاي خطرناك خود داري ميکنند. در ضمن اين اطمينان بايد حاصل شود كه بچهها از وسايلي استفاده ميكنند كه با سن و فيزيك بدني آنها متناسب است. آشنايي مربيان با اصول ايمني و كمكهاي اوليه نيز از ضروريات است تا اگر خداي ناكرده حادثهاي رخ داد، بتوانند سريعتر اقدامات حمايتي و كمكهاي اوليه را اجرا كنند.
اصول ايمني
الف ـ وسايل بازي
وسايل بازي که در مهدهاي کودک و مدارس استفاده ميشوند بايد متناسب با سن و فيزيک بدني بچهها انتخاب شوند و داراي جنس و کيفيت مناسب باشند. هر چند به دليل ارزاني و شکل پذيري آهن، امروزه بيشتر وسايل بازي کودکان از آهن درست ميشود ولي بايد بدانيم که بهترين جنس براي ساخت وسايل بازي کودکان، کائوچو و پلاستيک فشرده است که معمولاً زنگ نميزنند و در صورت برخورد بچهها با آنها يا افتادن روي وسايل، بچهها کمتر آسيب ميبينند. تجهيزات بازي علاوه بر اينکه بايد از مواد بادوام ساخته شوند كه از هم جدا نشوند و در اثر تغييرات آب و هوايي نيز خراب نشوند، بايد از مواد درجه يک و مرغوب ساخته شوند که در بچهها ايجاد حساسيتهاي پوستي نکنند.
ب ـ سطح زمين بازي
سطح زمين بازي يكي از مهمترين عوامل كاهش دهنده ميزان جراحت هنگام افتادن از وسايل بازي است. سطح زير وسايل بازي بايد به اندازه كافي نرم و حجيم باشد تا هنگام سقوط بچهها مانع آسيب ديدگي شود.
سيمان، آسفالت، بتن و سنگ فرش به هيچ عنوان براي سطح زير وسايل بازي مناسب نيستند و غيرايمن محسوب ميشوند. چمن، خاك و خاك فشرده نيز نامناسب هستند، چرا كه آب و هوا و نوع پوشش بچهها باعث كم شدن قابليت اين مواد در محافظت از بچهها ميشوند.
سطح محوطه بازي بايد از مواد نرمي مانند خاك اره، شن، ماسه نرم، كانوچوي نرم شده پر شده باشد. سنگفرش ساخته شده از مواد كائوچويي كه از نظر ايمني تست شده باشد نيز مناسب است. سطح زير وسايلي كه كمتر از 5/2 متر ارتفاع دارند، بايد حداقل 30 سانتي متر از مواد نرم ذكر شده پر شده باشد. در ضمن مواد نبايد به صورت بسته بندي مورد استفاده قرار گيرند چون خاصيت نرم بودن و انعطاف پذيري آنها كم ميشود.
سطح بازي بايد عاري از آب و نخالههاي مختلف نظير صخره، شاخه، ريشه درخت و… باشد تا باعث زمين خوردن بچهها نشوند. همچنين اين سطح بايد فاقد موادي نظير چوب شكسته و آهن زنگ زده يا تكههاي سيمان و سنگ شكسته باشد.
اگر ارتفاع بچهها و سطح (مثلاً پريدن از سكو) بالاتر از 7/3 بيشتر باشد، اين سطح مناسب و ايمن نيست و بايد از هرگونه پريدن خوداري شود. در مجموع استفاده از تجهيزات با ارتفاع بلند در مدارس جايز نيست.فضاي پشت وسايل بازي نيز تا 2 متر بايد از مواد نرم پر شده باشد. با توجه به بلندي سرسره و تاب استفاده از مواد نرم در اطراف اين وسايل بيش از ساير وسايل، ضروري است.
به خاطر داشته باشيد استفاده از مواد نرم از بروز حوادث نميكاهند، بلكه باعث رساندن جراحت به حداقل ميشوند و رعايت ايمني در هر حال ضروري و طبيعي است. همچنين هر قدر كه ارتفاع تجهيزات بيشتر باشد خطر جراحت و سقوط از آن بيشتر است و مراقبت بيشتر از كودكان در اين مكانها ضروري است. در حال حاضر بهترين پوشش براي مکانهاي بازي نوعي موزائيک اسفنجي است که بسيار نرم و در عين حال مقاوم به تغييرات آب و هوايي است.
ج ـ طراحي و فضا:
تجهيزات بازي بايد براي دو گروه سني متفاوت طراحي يا انتخاب شوند. گروه سني 2 الي 5 سال
(پيش دبستاني) و 6 الي 12 سال (كودكان مدرسه اي). در مهد كودكهاي استاندارد، زمان بازي و حتي ايمني فضاي محيط بازي اين دو گروه سني كاملاً متمايز از يكديگر است. به منظور جلوگيري از ازدحام، بچههاي كوچك نبايد از تجهيزات بچههاي بزرگتر استفاده كنند چرا كه ممكن است منجر به آسيب ديدگي آنها شود. به علاوه بچههاي بزرگتر نيز نبايد از وسايل بچههاي كوچكتر استفاده كنند چرا كه وسايل كوچك و فضاي اختصاص يافته به آنها ممكن است براي بزرگترها دردسر ايجاد كند. رعايت نکات زير هم در به حداقل رساندن آسيبها و جراحات ضروري هستند:
1ـ براي وسايلي كه در ارتفاع قرار دارند، نردههاي ايمني و حفاظ نصب شود.
2ـ وسايل با ارتفاع بالاتر از
67 سانتي متر بايد حداقل 70/2 متر از يكديگر فاصله داشته باشند.
3ـ تاب، الاكلنگ و ديگر تجهيزات متحرک، بايد در فضايي جدا از محل بازي ساير بچهها قرار داده شوند.
4ـ تاب بايد حفاظ ( کمربند ايمني) داشته باشد.
5ـ هر تاب بايد حداقل 60 سانتي متر از ديگري فاصله داشته باشد و حداقل 67 سانتي متر از فضاي ساير وسايل و نرده ايمني فاصله داشته باشد.
6ـ وسايل بازي نبايد داراي قسمتي باشند كه سر، دست، پا و عضو ديگر آنها داخل وسيله گير كند. تمامي منافذ و جاهاي باز (مثلاپلههاي نردبان سرسره) نبايد كمتر از 9 سانتي متر يا بيشتر از 32 سانتي متر باشند.
7ـ وسايلي با قسمتهاي متحرك نظير تاب، الاكلنگ نبايد داراي قسمتي باشند كه دست يا ساير قسمتهاي بدن بچهها در آن گير كند.
8ـ سطح وسايل بازي نبايد داراي خوردگي يا زنگ زدگي باشد و باعث به وجود آمدن جراحت در اندام بچهها شوند.
د ـ مراقبت و طريقه نگهداري از وسايل
فرقي نميكند كه کودک در خانه بازي كند يا در مدرسه، مهد كودك يا پارك، تميز بودن و ايمن بودن وسايل جزء نكات ضروري هستند. وسايل ازي نبايد شكسته يا خراب باشند. وسايل فلزي نبايد زنگار داشته باشند و اينکه وسايل چوبي نبايد ترك داشته باشند، يا تراشه ريز داشته باشند. حصار اطراف محوطه وسايل بازي بايد كامل و به اندازه باشد تا مبادا بچهها به طور ناگهاني و با حال دو از آن خارج يا وارد آن شوند. از سوي ديگر به منظور جلوگيري از خطرات احتمالي مربي يا مسئول خدمات مدرسه بايد هر روز وسايل بازي را کنترل کند و در صورت مشاهده ايراد يا خرابي آن را گزارش دهد و با پوشاندن روي آن وسيله مانع استفاده از وسيله شود. اگر بخشي از تجهيزات خراب يا ناقص هستند يا بد كار ميكنند، بايد بچهها را از استفاده از آن منع كرد و بلافاصله به مدير يا مسئول خدمات اداره اطلاع داد.
مواد پوشاننده سطح محيط بازي علي الخصوص اطراف تاب، سرسره، چرخ وفلك، بايد به طور مرتب كنترل شوند تا حالت نرمي خود را حفظ كنند. بخشهايي نظير قسمتهاي سفت، قسمتهاي قلاب مانند، پيچها و يا لبههاي تيز و انتهايي را بايد به طور مرتب بازديد كرد. اگر در مدرسه جعبه ماسه بادي وجود دارد، بايد دائما جعبه را از نظر وجود اشياء خارجي نظير وسايل تيز، شيشه شكسته، سنگ ريزه و…كنترل كرد. هنگام شب بايد روي جعبه شن با يك لايه محافظ پوشيده شود تا مانع نفوذ حيوانات و حشرات به داخل آن شود.
آموزش استفاده از وسايل بازي
استفاده از وسايل و تجهيزات ايمن و استاندارد و نظارت دقيق مربيان در جلوگيري از بروز حوادث ناگوار نقش اساسي دارند. اما اين يك طرف قضيه است و خود بچهها نيز بايد آگاه باشند كه چگونه از وسايل استفاده کنند و هنگام بازي از خود و ساير همسالان خود مراقبت كنند و در قبال خود و ديگران احساس مسئوليت كنند.
چند نكته کليدي كه بايد به بچهها آموزش داده شوند:
1ـ هنگام بازي با تاب، سرسره و الاكلنگ، همديگر را هل ندهند و کمي صبور باشند.
2ـ از وسايل درست استفاده كنند. از نردبان سرسره بالا بروند و روي تاب نايستند.
3ـ هنگام بازي وسيلههاي خود را نظير اسباب بازي، كيف، سطل، کتاب و… در اطراف وسايل بازي نگذارند، چرا كه ممكن است پاي ساير بچهها به آنها گير كند و زمين بخورند.
4ـ اگر هوا نامساعد است يا قبلاً باران آمده است از وسايل خيس و لغزنده استفاده نكنند، چرا كه لغزنده بودن سطح وسايل باعث سر خوردن و افتادن و صدمه ديدن آنها ميشود.
5ـ در طول تابستان، برخي از وسايل بازي عليالخصوص وسايل بازي نظير سرسره و الاكلنگ به شدت داغ و خطرناك ميشوند. حالاخودتان قضاوت كنيد وسيلهاي كه آنقدر داغ شده كه حتي قابل لمس نيست ميتواند براي تفريح سالم مناسب باشد؟
6- سعي كنيد بچهها هنگام بازي لباسهاي بنددار نپوشند و گردنبند و دستبند نيز به همراه نداشته باشند، چرا كه احتمال گير كردن به وسيله ي بازي يا كشيده شده تصادفي توسط ساير بچهها وجود دارد.
نحوه استفاده از وسايل خاص
برخي از وسايل بازي موجود در مهدهاي کودک و مدارس به لحاظ ساختار فيزيکي و حرکت با بقيه تفاوت دارند و استفاده از آنها به مهارت و رعايت نکات ايمني بيشتري نياز دارد. ايمني هنگام بازي با الاكلنگ، سرسره، و وسايلي كه نياز به بالارفتن دارند خيلي مهم است. چرا كه اين وسايل با يكديگر فرق دارند و استفاده از هر كدام از آنها احتياط و مهارت خاص خود را لازم دارد. در واقع برخي از آنها طوري طراحي شدهاند كه كودكان هر قدر محتاط باشند باز هم خطر در کمين آنهاست. اما چه كنيم كه ضريب خطر و جراحت در هنگام استفاده از اين وسايل كاهش يابد؟
ـ ايمني هنگام استفاده از تاب
بيشترين جراحت در بازي، هنگام استفاده از تاب صورت ميگيرد اما رعايت چند نكته ساده احتمال خطر را هنگام استفاده از اين وسيله كاهش ميدهد.
1ـ تاب بايد از وسايلي نظير كائوچو و پلاستيك فشرده ساخته شود نه فلز و چوب.
2ـ بچهها همواره بايد روي تاب بنشينند و ايستادن روي پا يا زانو هنگام تاب بازي خطرناك است.آنها بايد با دو دست تاب را محكم نگه دارند و کمر بند ايمني آن را نيز ببندند و تا ايستادن كامل تاب پياده نشوند.
3ـ ساير بچهها نيز بايد از تاب فاصله بگيرند، از راه رفتن و دويدن اطراف تاب خودداري كنند و در فاصله دو متري عقب و جلوي تاب نايستند.
4ـ استفاده همزمان از تاب توسط 2 نفر غير مجاز است. مگر اين كه تاب براي دو يا چند نفر طراحي شده باشد.
ـ ايمني هنگام استفاده از الاكلنگ
از آنجا كه اين وسيله حداقل نياز به دو نفر براي بازي دارد و هر دفعه بخش انتهايي آن با شدت به زمين برخورد ميكند، استفاده از آن در مدارس و مهدهاي كودك توصيه نميشود مگر اينكه داراي فنر محافظ و ضربه گير باشد. براي استفاده از اين وسيله موارد زير توصيه ميشود:
1ـ الاكلنگ دو صندلي دارد و هر صندلي براي يك نفر. اگر كودكي چاق است نبايد در طرف ديگر دو نفر را نشاند بلكه بايد كودكي هم وزن او را پيدا كنيم.
2ـ هنگام بازي بچهها بايد روبروي هم بنشيند و نبايد به هم پشت كنند.
3ـ بچهها بايد وسيله محافظ را محكم نگه دارند و از لمس كردن زمين خودداري كنند.
4ـ ساير بچهها نيز نبايد پشت يا كنار الاكلنگ با هم بازي كنند.
ـ ايمني در هنگام استفاده از سرسره
سرسره ميتواند يك وسيله ايمن باشد اگر درست استفاده شود.
1ـ بچهها بايد هنگام بالارفتن از نردبان سرسره، ميلههاي دو طرف را محكم نگه دارند و هر بار پا روي يك پله بگذارند.
2ـ نبايد از سطح سرسره براي بالارفتن استفاده كنند.
3ـ پايين آمدن با سر يا شكم كاري بس خطرناك و غيرمنطقي است.
4ـ هر بار بايد يك نفر روي سطح سرسره باشد و استفاده گروهي از سطح شيبدار سرسره خطرناك است.
5ـ قبل از شروع بازي مربي بايد سطح سرسره و قسمت فرود را كنترل كند تا كثيف، خيس يا نامناسب نباشد.
6ـ بعد از اينكه در هر مرحله سر خوردن تمام شد و عمل فرود انجام شد، بچهها بايد بلافاصله از جايشان بلند شوند تا نفر بعدي به آنها اصابت نكند.
وسايلي که استفاده از آنها
در مدارس و مهدهاي کودک ممنوع است:
عليرغم اينکه رعايت نکات فوق باعث به حداقل رسيدن جراحات در کودکان ميشود، ذکر اين نکته نيز ضروري است که برخي از وسايل بازي به هيچ عنوان مناسب مهدهاي کودک و مدارس نيستند و استفاده از آنها در مدارس ممنوع است. اين وسايل عبارتند از:
1ـ تابهاي زنجيري
2- تاب با ارتفاع بالا
3- حلقههاي آموزش ژيمناستيك
4- وسايلي كه امكان سقوط دارد مانند جانگل جيم و چرخ و فلك بلند
استفاده از اين وسايل بعضاً خطرناک است و در مواردي نيز نياز به داشتن مهارت و گذراندن دوره (ژيمناستيک) دارد که به همين دليل استفاده از آنها در مدارس و مهدهاي کودک ممنوع است.
نكته آخر
همانطور که پيشتر گفتيم، بازي بخشي از پيش نياز فرآيند پيشرفت فيزيكي، اجتماعي، ذهني و عاطفي كودك را تشكيل ميدهد و نقش اساسي در بروز رفتارهاي بهنجار و يادگيري آموزههاي اجتماعي دارد. اگر ايمني در مدارس، مهدكودكها و پاركها لحاظ شوند و بچهها با آسودگي خاطر به بازي و سرگرمي بپردازند، مطمئن باشيد بازي نقش موثري در شكل گيري شخصيت بچهها خواهد داشت و در يادگيري مطالب درسي و آموزشي نيز موثر خواهد بود.
ترجمه: وحيد حاج سعيدي
روزنامه اطلاعات
