هم زمان با آغاز سال تحصيلي، خانواده هاي ايراني فرزندان خود را به اميد پشت سر گذاشتن يک سال تحصيلي موفق روانه مدارس و مراکز آموزشي کردند. شکي نيست که اتمام دوره تحصيلي با کسب نمره هاي عالي و رسيدن به مقاطع دانشگاهي يکي از هدف هاي دانش آموزان و خانواده هاست.
بي گمان در اين مسير پرفراز و نشيب و در ساليان تحصيل، برنامه ريزي درسي يکي از اصلي ترين گام هايي است که بايد براي کسب موقعيت برداشته شود.
هم زمان با آغاز سال تحصيلي، خانواده هاي ايراني فرزندان خود را به اميد پشت سر گذاشتن يک سال تحصيلي موفق روانه مدارس و مراکز آموزشي کردند. شکي نيست که اتمام دوره تحصيلي با کسب نمره هاي عالي و رسيدن به مقاطع دانشگاهي يکي از هدف هاي دانش آموزان و خانواده هاست.
بي گمان در اين مسير پرفراز و نشيب و در ساليان تحصيل، برنامه ريزي درسي يکي از اصلي ترين گام هايي است که بايد براي کسب موقعيت برداشته شود.
حامد سيامکي خبوشان کارشناس ارشد روان شناسي باليني و عضو نظام مشاوره و روان شناسي کشور به خراسان مي گويد: برنامه ريزي درسي در واقع مديريت ذهن و زمان و به کارگيري روش هاي يادگيري است. به محض شنيدن واژه برنامه ريزي تحصيلي متاسفانه بيشتر والدين و دانش آموزان تصور مي کننداين کار فقط مختص دانش آموزان دبيرستاني است که سال آينده کنکور دارند. در صورتي که چنين نيست و لازم است دانش آموزان در تمام مقاطع تحصيلي برنامه ريزي منظم و درستي داشته باشند تا بتوانند سال تحصيلي خوبي را پشت سر بگذارند.
تحقيقات نشان داده است کودکاني که در دوران تحصيل برنامه ريزي تحصيلي صحيحي دارند در آينده در برنامه ريزي هاي مالي، شغلي، اجتماعي و حتي خانوادگي موفق تر عمل مي کنند.
اين بحث که ممکن است بديهي به نظر برسد در واقع با چند شاخه ديگر مثل روان شناسي يادگيري و تربيتي در ارتباط است و کل زندگي دانش آموز را تحت تاثير قرار مي دهد. از سوي ديگر بايد دانست که اگر فردي اقدام به برنامه ريزي درسي کند در حالي که با زواياي کار آشنا نباشد، نمي تواند در اين امر توفيقي به دست آورد.
در گذشته معيار سواد اين گونه بود که چگونه بهتر ياد بگيريم، به خاطر بسپاريم و چگونه به ياد آوريم.
اين معيار کنار گذاشته شده است. امروزه معيار اين است که چگونه فرد مي تواند به خودش آموزش دهد. در واقع در عصر حاضر افرادي با سواد تلقي مي شوند که بتوانند خودشان را به طور موثري آموزش دهند. لحاظ کردن از اين نکته در برنامه ريزي تحصيلي بسيار اساسي و مهم است و اگر اصل را بر اين مبنا قرار دهيم، بسياري از گرفتاري هاي والدين حل خواهد شد.
به اين ترتيب برنامه ريزي تحصيلي امري کاملا منحصر به فرد است و هر فرد بايد برنامه ريزي تحصيلي خاص خود را داشته باشد و الگوبرداري يا ارائه يک برنامه روتين درسي نمي تواند کامل و جامع باشد.
به گفته سيامکي اولين نکته اي که بايد در برنامه ريزي تحصيلي به آن توجه داشت شناخت نقاط قوت و ضعف است. بعضي نقاط قوت و ضعف دانش آموز را فقط در نمرات خلاصه مي کنند و مي گويند دانش آموز در دروسي که نمره پايين تري گرفته، ضعيف و در دروسي که نمره بالاتري گرفته،بهتر است، در صورتي که ضعف و قوت بالقوه دانش آموز در دروس مختلف بايد ريشه يابي شود و بهتر است که توانمندي و استعداد کودک توسط والدين ريشه يابي شود.
از طرف ديگر بيشتر والدين برنامه ريزي درسي را در تعيين ساعات درس خواندن خلاصه مي کنند، در صورتي که اصل اين است که دانش آموز کم بخواند اما خوب بخواند. آن چه در مطالعه دروس مهم است کيفيت و لذت توام با مطالعه دروس است و اين امري است که نه در مدارس نه در منازل بچه ها آن را تجربه نمي کنند و اين ضعف بسيار بزرگي است.
علت اصلي اين است که به جاي تاکيد روي کيفيت، بر کميت تاکيد کرده ايم و خانواده ها مصر هستند که زياد خواندن باعث موفقيت دانش آموز مي شود. در صورتي که خوب خواندن عامل اصلي موفقيت است.
در اين مقوله يادگيري شناختي، روش هاي مطالعه و ديگر موارد مطرح مي شود که در اين جا وارد آن نمي شويم اما لازم است خانواده ها با راهنمايي مشاور آگاه روي کيفيت مطالعه دانش آموز توجه کنند نه ساعاتي که در اتاق مشغول مطالعه است.
مسئله ديگر استفاده از ابزارهاي کمکي است که اين ابزارها بايد به صورت منطقي و معقول مورد استفاده قرار بگيرد. متاسفانه با تاکيد بيش از اندازه روي ابزارهاي کمکي و کتاب هاي کمک آموزشي به کيفيت مطالعه و تحصيل کودک لطمه وارد مي شود.
استفاده بدون برنامه بي رويه و بيش از اندازه از کتاب هاي کمک آموزشي و کلاس هاي تقويتي يا کنکور از اول ابتدايي تا سال آخر تحصيل نه تنها خستگي رواني ايجاد مي کند بلکه نوعي اتلاف وقت دانش آموز هم محسوب مي شود ضمن اين که تنش رواني و حاشيه اي هم به دنبال دارد و باعث مي شود فشار رواني روي دانش آموز براي گرفتن نمرات خوب بالا برود. سيامکي با اشاره به اين که برنامه ريزي تحصيلي بايد مطابق با استعداد و توانمندي دانش آموز باشد، تاکيد مي کند: برنامه ريزي درسي يک نياز پايه اي است و به همين دليل است که مي گوييم بايد از مهد کودک شروع شود. اين موضوع در واقع يک فرآيند رواني است و بايد با شخصيت کودک تطابق پيدا کند. بسياري از استعدادهاي کودک در زمينه خوش خطي، تجسمي، علوم، رياضي و هنر و … در مهد کودک آشکار مي شود بنابراين شناخت استعدادها و توانمندي هاي کودک و لحاظ آن در برنامه ريزي درسي اصلي است که بايد به آن پرداخته شود. به گفته اين عضو سازمان نظام مشاوره و روان شناسي کشور برنامه ريزي درسي مستلزم کوشش مستمر، گذشت زمان است. برنامه ريزي شامل ورودي، پردازش، خروجي و بازخورد است و در اين سيستم است که نقاط قوت و ضعف شناسايي مي شود و براي تعريف نقاط قوت و برطرف کردن نقاط ضعف راهکارهايي اتخاذ مي شود. يکي از مسائلي که به برنامه ريزي درسي لطمه مي زند، الگوبرداري از برنامه هاي درسي ديگران و مشاوره با افراد غير متخصص است. يک مشاور غيرمتخصص مي تواند يک برنامه درسي پررنگ و لعاب را طراحي کند به طوري که به نظر مثبت و مفيد بيايد اما در نهايت بازخورد مفيدي نداشته باشد.
نکته اين جاست که دانش آموزي که برنامه ريزي درسي ندارد از اول تا چهارم دبستان دچار مشکل جدي نمي شود زيرا دروس عميق و تخصصي نيست و بچه ها از کمک والدين بهره زيادي مي برند.
نمود اصلي نبود برنامه ريزي درسي از کلاس چهارم و پنجم شروع مي شود و در دوران راهنمايي به اوج خود مي رسد و در دبيرستان شکايت عمده والدين درس نخواندن و نداشتن برنامه دانش آموزان است.
بيشتر خانواده ها در دبيرستان به فکر برنامه ريزي درسي مي افتند که اغلب بسيار دير است و به سرعت نمي توان بچه اي را که در طول دوران تحصيل برنامه اي نداشته است، هدفمند و با برنامه کرد.
سيامکي درباره تفاوت برنامه ريزي درسي بين دختران و پسران توضيح مي دهد: به لحاظ مسائل جسماني و فيزيولوژيک تفاوت زيادي بين دختران و پسران وجود دارد و همين تفاوت در مسائل رواني و برنامه ريزي درسي نيز وجود دارد.
مقاومت پسرها در برنامه ريزي درسي بيشتر است و از طرفي برنامه ريزي براي دخترها از نظر شخصيتي دشوارتر است.
اما مسائل حاشيه اي کمتري دارند زيرا حساس ترند.
حرف شنوي دارند و القا و تأثيرپذيري دخترها بيشتر از پسران است و در نهايت اين که دخترها انعطاف پذيري بيشتري دارند.
خراسان – مورخ دوشنبه 1390/07/04 شماره انتشار 17941
نويسنده: مهاجر
